Theo Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), viêm gan vi rút là nguyên nhân hàng đầu gây ung thư gan và là nguyên nhân gây tử vong ngày càng tăng trên toàn cầu. Trong 5 loại vi rút viêm gan, viêm gan B và C ảnh hưởng đến sức khỏe con người nhiều nhất.
Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), thế giới có khoảng 240 triệu người nhiễm vi rút viêm gan B và 47 triệu người nhiễm vi rút viêm gan C mạn tính. Mỗi năm, khoảng 1,34 triệu người tử vong liên quan đến viêm gan vi rút, trong đó 1,1 triệu ca do viêm gan B và 240.000 ca do viêm gan C.
Tại Việt Nam, ước tính có khoảng 6,5 triệu người nhiễm viêm gan B và khoảng 1 triệu người nhiễm viêm gan C. Hai loại vi rút này là nguyên nhân chính gây xơ gan, ung thư gan; ước tính gây ra khoảng 90% tổng số ca ung thư gan trên cả nước. Việt Nam cũng nằm trong nhóm các quốc gia có tỷ lệ mắc và tử vong do ung thư gan cao trên thế giới.
"Kẻ giết người giấu mặt"
Viêm gan vi rút là tình trạng gan bị viêm do các loại vi rút gây ra, phổ biến gồm viêm gan A, B, C, D và E. Trong đó, viêm gan B và C mạn tính là những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến xơ gan, ung thư gan nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.
Theo bác sĩ Trần Hữu Tri - bác sĩ điều trị Khoa Truyền nhiễm - Bệnh viện Đa khoa Trung tâm tỉnh Gia Lai, điều đáng lo ngại là phần lớn người mắc viêm gan B hoặc C không biết mình mang bệnh do bệnh thường diễn biến âm thầm, hầu như không có biểu hiện rõ ràng. Nhiều trường hợp chỉ phát hiện khi bệnh đã tiến triển nặng, làm giảm hiệu quả điều trị và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, chất lượng cuộc sống.
Tại Việt Nam, viêm gan B có thể lây truyền từ mẹ sang con trong quá trình sinh nở, qua đường máu và quan hệ tình dục không an toàn; viêm gan C chủ yếu lây truyền qua đường máu. Trong khi đó, viêm gan A và E thường lây qua đường tiêu hóa do sử dụng thực phẩm hoặc nguồn nước bị nhiễm bẩn.
Theo khuyến cáo của ngành Y tế, người dân cần chủ động khám, tầm soát khi có yếu tố nguy cơ hoặc theo khuyến cáo của cơ sở y tế, thay vì chờ đến khi xuất hiện triệu chứng mới đi khám. Việc phát hiện bệnh sớm giúp người bệnh được theo dõi, điều trị phù hợp, hạn chế nguy cơ bệnh tiến triển thành xơ gan và ung thư gan.
Đang điều trị tại Khoa Bệnh Truyền nhiễm - Bệnh viện Đa khoa Trung tâm tỉnh Gia Lai, ông Phạm Quyền (xã Bình An) nhập viện trong tình trạng da, mắt vàng đậm, nước tiểu sẫm màu, men gan tăng cao, ăn uống kém do xơ gan liên quan đến viêm gan B.
Ông Quyền cho biết, sau khi nhập viện điều trị và được bác sĩ tư vấn, hướng dẫn, tình trạng bệnh đã ổn định hơn. Dù vẫn lo lắng về bệnh, ông xác định cần tuân thủ việc dùng thuốc và các hướng dẫn của bác sĩ để kiểm soát bệnh.
Tăng tốc hành động để loại trừ viêm gan
Trong phòng, chống viêm gan vi rút, tiêm vắc xin, xét nghiệm và điều trị sớm là những giải pháp then chốt. Với viêm gan B, trẻ sơ sinh cần được tiêm vắc xin trong vòng 24 giờ đầu sau sinh để giảm đáng kể nguy cơ lây truyền vi rút từ mẹ sang con. Người lớn chưa có miễn dịch cũng nên chủ động tiêm phòng theo hướng dẫn của cơ sở y tế.
Theo Cục Phòng bệnh, Việt Nam có đầy đủ các công cụ hiệu quả để tiến tới loại trừ viêm gan vi rút, từ các biện pháp dự phòng lây truyền viêm gan B từ mẹ sang con, vắc xin phòng viêm gan A và B đến các thuốc điều trị đặc hiệu. Đặc biệt, viêm gan C có thể được điều trị khỏi với tỷ lệ trên 95%; điều trị viêm gan B giúp ức chế sự nhân lên của vi rút, bảo vệ gan, hạn chế tiến triển thành xơ gan và ung thư gan.
Tuy nhiên, thách thức hiện nay là nhiều trường hợp mắc bệnh chưa được phát hiện sớm. Vì vậy, mở rộng xét nghiệm, chẩn đoán sớm và điều trị kịp thời được xem là những giải pháp quan trọng để giảm số ca bệnh tiến triển nặng và tử vong do viêm gan vi rút.
Bác sĩ Trần Hữu Tri khuyến cáo, mỗi người cần chủ động tiêm vắc xin phòng bệnh theo hướng dẫn; thực hiện quan hệ tình dục an toàn, không dùng chung kim tiêm, dao cạo râu, bàn chải đánh răng hoặc các vật dụng có thể dính máu. Khi xăm mình, bấm lỗ tai, làm móng hay thực hiện các thủ thuật y tế, cần lựa chọn cơ sở uy tín, bảo đảm điều kiện vô trùng.
Đối với viêm gan A và E, cần chú trọng vệ sinh ăn uống, sử dụng nguồn nước sạch, ăn chín, uống sôi và rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh để hạn chế nguy cơ lây nhiễm.
Người mắc viêm gan vi rút cần tuân thủ phác đồ điều trị, tái khám định kỳ và tuyệt đối không tự ý sử dụng thuốc nam, thuốc bắc hoặc các sản phẩm không rõ nguồn gốc, bởi có thể khiến gan bị tổn thương nghiêm trọng hơn.
Với những tiến bộ của y học, viêm gan B và C hiện đã có nhiều phương pháp điều trị hiệu quả, giúp kiểm soát bệnh, kéo dài tuổi thọ và nâng cao chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, hiệu quả điều trị phụ thuộc rất lớn vào việc phát hiện sớm và tuân thủ điều trị.
Hưởng ứng Ngày Thế giới phòng, chống viêm gan vi rút 28-7, Cục Phòng bệnh đề nghị các địa phương xây dựng kế hoạch phòng, chống viêm gan vi rút phù hợp với điều kiện thực tế; tăng cường huy động nguồn lực, đẩy mạnh truyền thông nhằm nâng cao nhận thức của người dân về dự phòng, phát hiện và điều trị bệnh.
Loại trừ viêm gan vi rút không chỉ là nhiệm vụ của ngành Y tế mà cần sự chung tay của cả cộng đồng. Mỗi người chủ động tiêm vắc xin, xét nghiệm khi có yếu tố nguy cơ, thực hiện lối sống lành mạnh và tuân thủ điều trị sẽ góp phần bảo vệ sức khỏe bản thân, gia đình, giảm gánh nặng bệnh tật, hướng tới mục tiêu loại trừ viêm gan vi rút và ngăn ngừa ung thư gan vào năm 2030.
