Chuyển biến từ nhận thức của người dân
Bước vào căn nhà sàn gọn gàng của gia đình chị Rơ Châm Prăih (làng Hreng), điều dễ thấy đầu tiên là thùng rác được đặt ngay sát lối lên xuống.
Sau nhà, những thùng chứa rác hữu cơ được đậy kín, trên được phủ thêm lớp vôi bột trắng. Cách làm này từng là chuyện lạ trong cuộc sống của người Jrai, nhưng nay đã trở thành điều quen thuộc.
Chị Prăih cười hiền: “Hồi trước, rác gom lại rồi đốt thôi. Nhưng giờ phân loại rác mình thấy cũng đơn giản. Rác ủ lên thành phân, đem bón cây rau thấy nó tốt hơn trước nhiều, còn bón cho vườn cà phê đất trở nên tơi xốp hơn”.
Sự thay đổi ấy không đến trong ngày một ngày hai, đó là kết quả của những buổi họp thôn liên tục, những cuộc vận động không mệt mỏi của cán bộ xã, đoàn thể, Mặt trận, hội phụ nữ, hội nông dân…
“Mưa dầm thấm lâu”, từng bước giúp bà con hiểu rằng bảo vệ môi trường không phải là công chuyện của riêng chính quyền mà còn liên quan đến lợi ích thiết thân của mỗi gia đình.
Ông Siu Mlen, Phó Trưởng thôn Hreng, nhớ lại: “Ban đầu vận động bà con khó lắm. Nhưng mình kiên trì họp dân, tuyên truyền luật, rồi đưa ra quy định xử phạt hành vi gây ô nhiễm; nêu gương những hộ làm tốt, dần dần ai cũng thay đổi”.
Để việc tuyên truyền trở nên gần gũi, xã đã lồng ghép nội dung bảo vệ môi trường vào sinh hoạt chi đoàn, chi hội phụ nữ, buổi ngoại khóa ở trường học. Các em học sinh trở thành “tuyên truyền viên nhỏ tuổi”, nhắc nhở cha mẹ giữ gìn vệ sinh xóm làng.
Cũng tại làng Hreng, vừa qua khi tham gia 2 mô hình “Xây dựng chuồng trại gia súc, gia cầm hợp vệ sinh” và “Thu gom, phân loại và xử lý rác thải sinh hoạt tại hộ gia đình” do Hội Nông dân xã triển khai, 27 hộ dân được hỗ trợ vật liệu để xây chuồng bò kiên cố, mỗi chuồng trị giá khoảng 3 triệu đồng. Nhờ đó, tình trạng nuôi nhốt gia súc dưới sàn nhà vốn gây mùi hôi, mất vệ sinh dần được khắc phục.
Chị Rơ Châm Hạ (làng Hreng) kể: “Hồi trước gia đình thường nuôi bò dưới nhà, mùa nào cũng hôi. Sau này chuyển chuồng ra ngoài nhưng vì nghèo nên chỉ làm được chuồng tạm, mưa nắng bò hay bệnh. Nhờ Hội Nông dân xã hỗ trợ xây chuồng, giờ vừa sạch sẽ vừa giúp mình chăn nuôi hiệu quả hơn”.
Cùng với đó, mô hình phân loại rác sinh hoạt được 30 hộ tham gia với thùng rác hai ngăn cấp phát đến từng gia đình. Một tổ thu gom rác được thành lập, hàng tuần thu gom rác không tái chế đưa đến bãi tập kết tại thôn 2. Rác hữu cơ được ủ thành phân bón phục vụ sản xuất nông nghiệp.
Từ những mô hình điểm, xã tiếp tục nhân rộng ra toàn địa bàn. Hiệu quả thấy rõ khi lượng rác thải bừa bãi giảm mạnh, các tuyến đường trở nên thoáng sạch, cảnh quan sáng - xanh - sạch - đẹp được định hình.
Ông Nguyễn Quang Hưng, Phó Chủ tịch UBND xã Chư Păh, khẳng định: “Tiêu chí môi trường muốn bền vững phải bắt đầu từ nhận thức. Khi người dân hiểu, họ sẽ tự giác làm; khi cộng đồng cùng làm, môi trường sẽ được bảo vệ lâu dài”.
Bên cạnh đó, xã Chư Păh có diện tích cà phê khá lớn. Cùng với sự phát triển sản xuất là lượng lớn bao bì thuốc bảo vệ thực vật thải ra mỗi năm. Trước đây, nông dân thường vứt bao bì lại vườn hoặc đốt, gây ô nhiễm đất và không khí.
Để giải quyết, xã đã phối hợp Phòng Kinh tế xã lắp đặt 100 điểm thu gom bao bì thuốc bảo vệ thực vật tại các vùng sản xuất chính. Nhờ đó, ý thức của người làm nông thay đổi rõ rệt.
Ông Rơ Châm Bop - Trưởng thôn Kênh, nói: “Giờ bà con không vứt rác bừa bãi nữa. Mỗi vụ thu hoạch, làng thành lập tổ thu gom bao bì rồi chở đến điểm thu gom bao bì để xử lý. Mình làm nông nghiệp sạch cũng thấy yên tâm hơn. Ngoài ra, cán bộ nông nghiệp xã còn xuống tận làng hướng dẫn sử dụng thuốc sinh học, phân hữu cơ, giảm dần hóa chất.
Người dân cũng được vận động xây bể lắng tại khu vực sơ chế nông sản để hạn chế nước thải tràn ra môi trường, bảo vệ nguồn suối Ia Ai - mạch nước sạch quan trọng nuôi sống nhiều làng xung quanh khu vực.
Hướng đến xã xanh - sạch bền vững
Những năm gần đây, xã Chư Păh đã đạt nhiều kết quả khả quan, 98% hộ dân dùng nước hợp vệ sinh, nhiều tổ dân phố, thôn làng duy trì “Chủ nhật xanh”, 85% hộ chăn nuôi bảo đảm vệ sinh chuồng trại, 100% trường học áp dụng mô hình “Trường học xanh”.
Tuy nhiên, không dừng lại ở đó, xác định tiêu chí môi trường là tiêu chí quan trọng tạo nền tảng phát triển bền vững, xã đã xây dựng kế hoạch dài hạn giai đoạn 2025 - 2030.
Trong đó, chú trọng ứng dụng công nghệ trong quản lý và thu gom rác thải, mở rộng tuyến đường kiểu mẫu, tiếp tục trồng cây xanh, nhân rộng mô hình kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp.
Tiêu biểu, xã đã ký kết với đơn vị thu gom rác trên địa bàn thu gom rác sinh hoạt cho người dân; xây dựng đúng tiêu chuẩn 1 điểm tập kết rác của xã; 70 thùng rác công cộng được đặt tại trụ sở xã, trường học, chợ và các tuyến đường đông dân cư.
Ông Nguyễn Đức Hiệu-Cán bộ phụ trách môi trường Phòng Kinh tế xã Chư Păh, chia sẻ: “Cái khó nhất là thay đổi thói quen. Giờ bà con biết phân loại rác, biết đem rác đến điểm tập kết, đường làng sạch hơn, ai cũng thích”.
Là xã có địa bàn rộng, nhiều thôn xa trung tâm, người dân trước đây chủ yếu dùng nước giếng đào, giếng khoan hoặc nước suối - tiềm ẩn nhiều nguy cơ ô nhiễm.
Hiện xã Chư Păh đã phối hợp Trạm cấp nước và Dịch vụ đô thị mở rộng hệ thống cung cấp giúp các hộ xa trung tâm xã được tiếp cận nguồn nước sạch. Ông Nguyễn Hòa (thôn 3) phấn khởi: “Mùa mưa nước giếng đục, mùa khô thì cạn. Giờ có nước sạch rồi, đỡ lo nhiều chuyện”.
Cùng với đó, xã vận động người dân xây dựng nhà vệ sinh đạt chuẩn, chuồng trại hợp vệ sinh; hướng dẫn xử lý nước thải bằng hố ga và bể lọc sinh học. Hiện 85% hộ có nhà vệ sinh đạt chuẩn; 70% hộ có chuồng trại vệ sinh.
Đi trên những con đường bê tông thẳng tắp, hai bên rực rỡ sắc hoa, dễ nhận thấy xã Chư Păh đang thay đổi mạnh mẽ từng ngày. Nhiều hộ đã chỉnh trang lại vườn nhà, xây hàng rào xanh, đào hố rác gia đình, trồng cây bóng mát trong khuôn viên.
Trong hai năm qua, xã Chư Păh còn trồng mới hơn 3.000 cây xanh dọc các tuyến đường liên thôn và trung tâm. Nhiều thôn đăng ký xây dựng “Khu dân cư kiểu mẫu”, lấy tiêu chí môi trường làm vai trò nòng cốt. Các cơ quan, trường học, trạm y tế, UBND xã đều duy trì khuôn viên xanh - sạch - đẹp, bảng pano tuyên truyền về môi trường được thiết kế bắt mắt, dễ tiếp cận.
Tuy đã đạt nhiều kết quả đáng ghi nhận, song xã Chư Păh vẫn đối mặt không ít thách thức. Một số làng còn có tỷ lệ hộ nghèo cao, điều kiện đầu tư hố rác, nhà vệ sinh đạt chuẩn còn hạn chế. Địa bàn rộng khiến công tác thu gom rác sinh hoạt chưa bao phủ hoàn toàn. Thói quen sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật vô cơ vẫn còn phổ biến. Nhưng những khó khăn ấy chưa bao giờ khiến địa phương nản lòng, mà huy động sức dân cùng triển khai. Nhờ vậy, năm 2025, xã
Chư Păh đã đạt toàn bộ các chỉ tiêu về môi trường trong bộ tiêu chí nông thôn mới. Theo Phó Chủ tịch UBND xã Chư Păh Nguyễn Quang Hưng, xây dựng tiêu chí môi trường trong nông thôn mới không chỉ là việc hôm nay, mà là trách nhiệm đối với tương lai.
Nhìn lại chặng đường đã qua, có thể thấy nỗ lực của xã Chư Păh không chỉ nhằm hoàn thành tiêu chí, mà quan trọng hơn là mang lại môi trường sống sạch - đẹp - an toàn cho người dân.
“Những đổi thay từ thói quen nhỏ đến công trình lớn đều cho thấy sức mạnh của sự đồng lòng. Xã Chư Păh hôm nay không chỉ sáng - xanh - sạch - đẹp, mà còn sáng cả niềm tin về một vùng quê mới, vững vàng trên hành trình xây dựng nông thôn mới bền vững. Thời gian tới, trong xây dựng nông thôn mới, xã
Chư Păh tiếp tục huy động sức dân, để người dân thật sự là chủ thể đề ra nhiều giải pháp cụ thể như mở rộng hệ thống cấp nước sạch đến các thôn ở xa trung tâm, tăng tần suất thu gom rác, phát triển mô hình “xã xanh”, “thôn, làng, tổ dân phố không rác”, nâng tỷ lệ hộ có nhà vệ sinh đạt chuẩn lên 95% và tiếp tục nhân rộng mô hình tuyến đường hoa, hàng rào xanh” - ông Nguyễn Quang Hưng nói thêm.
