Không phải mọi mặt hàng ngoài chợ đều tăng giá, nhưng áp lực chi tiêu của nhiều gia đình đang rõ hơn vì nhiều khoản cố định cùng nhích lên. Tiền điện, tiền nước, thuê nhà, đi lại, dịch vụ du lịch, ăn uống ngoài gia đình, giáo dục và một số dịch vụ cá nhân là những nhóm chi phí đáng chú ý nhất. Điểm đáng nói là mức tăng không đến từ một “cú sốc” đơn lẻ, mà từ nhiều khoản nhỏ cộng dồn trong hóa đơn hằng tháng.
Theo dữ liệu CPI tháng 5/2026, trong 11 nhóm hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng chính, có 10 nhóm tăng giá so với tháng trước. Riêng nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống giảm nhẹ trong tháng, nhưng nếu tính bình quân 5 tháng đầu năm 2026, nhóm này vẫn tăng đáng kể so với cùng kỳ.
Tiền điện, nước và thuê nhà là áp lực lớn nhất
Khoản tăng rõ nhất nằm ở nhóm nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng. Đây là nhóm có tác động mạnh vì gắn trực tiếp với chi phí sinh hoạt cố định của hộ gia đình: tiền thuê nhà, tiền điện, tiền nước, sửa chữa nhà cửa, vật liệu bảo dưỡng nhà ở.
Trong tháng 5, thời tiết nắng nóng khiến nhu cầu sử dụng điều hòa, quạt, tủ lạnh và nước sinh hoạt tăng. Vì vậy, ngay cả khi biểu giá điện bán lẻ bình quân chưa có đợt điều chỉnh mới trong năm 2026, hóa đơn điện của nhiều hộ vẫn có thể tăng do lượng điện tiêu thụ cao hơn và cách tính lũy tiến theo bậc thang.
Với người thuê nhà, áp lực còn đến từ giá thuê nhích lên tại các đô thị lớn, khu công nghiệp, khu vực gần trường học, bệnh viện hoặc trung tâm việc làm. Đây là khoản chi khó cắt giảm trong ngắn hạn, nhất là với công nhân, sinh viên, lao động trẻ và hộ gia đình mới ra ở riêng.
Chi phí đi lại vẫn là biến số nhạy cảm
Nhóm giao thông cũng tăng trong tháng 5, chủ yếu do giá xăng tăng trong kỳ tính CPI, kéo theo chi phí đi lại, bảo dưỡng phương tiện, phí học lái xe và một số dịch vụ liên quan cùng nhích lên.
Tuy nhiên, cần nhìn diễn biến này một cách cập nhật hơn: sang tháng 6, giá xăng dầu trong nước đã có kỳ điều hành giảm. Điều đó có nghĩa là không nên viết theo hướng “xăng đang tăng nóng” ở thời điểm hiện tại, mà nên hiểu đúng hơn: chi phí đi lại vẫn là biến số nhạy cảm, dễ tác động tới ngân sách gia đình vì phụ thuộc vào giá dầu thế giới, tỷ giá, chính sách điều hành và tần suất di chuyển của người dân.
Với người đi làm xa, tài xế công nghệ, hộ kinh doanh nhỏ, người dùng ô tô cá nhân hoặc xe máy hằng ngày, chỉ cần xăng tăng vài trăm đến hơn 1.000 đồng/lít trong một kỳ điều hành cũng đủ làm chi phí tháng thay đổi.
Ăn uống ngoài gia đình tăng dù thực phẩm có lúc hạ nhiệt
Điểm dễ gây nhầm lẫn là nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống trong tháng 5 giảm nhẹ. Nguyên nhân là giá lương thực, thực phẩm, trái cây có thời điểm hạ nhiệt nhờ nguồn cung dồi dào. Nhưng điều này không có nghĩa là chi phí ăn uống của người dân đã giảm rõ rệt.
Thực tế, ăn uống ngoài gia đình vẫn tăng. Đây là phần chi tiêu rất phổ biến với dân văn phòng, học sinh - sinh viên, công nhân, người sống một mình hoặc các gia đình bận rộn. Giá một suất cơm, bát phở, ly cà phê, đồ ăn giao tận nơi không chỉ phụ thuộc vào nguyên liệu, mà còn chịu tác động từ tiền thuê mặt bằng, nhân công, điện nước, bao bì, phí nền tảng và vận chuyển.
Vì vậy, dù giá một số thực phẩm tươi sống giảm trong tháng, bữa ăn bên ngoài vẫn có thể đắt hơn. Đây là lý do nhiều người có cảm giác “đi chợ không tăng nhiều nhưng ăn ngoài vẫn tốn hơn”.
Du lịch, khách sạn và giải trí tăng theo mùa hè
Một nhóm chi phí tăng đáng chú ý khác là văn hóa, giải trí và du lịch. Bước vào mùa hè, nhu cầu du lịch gia đình, nghỉ dưỡng, đi chơi cuối tuần, đặt tour, đặt phòng khách sạn tăng lên. Giá dịch vụ du lịch trọn gói, khách sạn, nhà khách và một số dịch vụ giải trí vì thế cũng nhích theo.
Khoản này không phải chi tiêu bắt buộc hằng ngày như điện nước hay thực phẩm, nhưng lại thường tạo “cú đội ngân sách” trong các tháng cao điểm. Với gia đình có con nghỉ hè, chi phí du lịch, trại hè, lớp kỹ năng, vui chơi cuối tuần có thể trở thành khoản chi lớn nếu không lên kế hoạch trước.
Giáo dục, y tế, đồ dùng gia đình tăng nhẹ nhưng cộng dồn
Ngoài các khoản dễ thấy, một loạt nhóm chi phí khác cũng tăng nhẹ. Giáo dục tăng chủ yếu ở một số mặt hàng như bút viết, văn phòng phẩm, sản phẩm từ giấy, đồ dùng học tập. Nếu tính bình quân 5 tháng đầu năm, nhóm giáo dục vẫn tăng so với cùng kỳ.
Nhóm thuốc và dịch vụ y tế cũng tăng nhẹ. Dù mức tăng không quá lớn, đây là khoản chi có tính bắt buộc với hộ gia đình có người già, trẻ nhỏ, người bệnh nền hoặc phải dùng thuốc định kỳ.
Thiết bị, đồ dùng gia đình; may mặc, mũ nón, giày dép; dịch vụ cá nhân; đồ uống và thuốc lá cũng ghi nhận mức tăng. Từng khoản riêng lẻ có thể không gây chú ý, nhưng khi cộng lại sẽ khiến chi phí sinh hoạt tháng cao hơn, nhất là với hộ thu nhập trung bình và thấp.
Những gia đình nào chịu áp lực rõ nhất?
Áp lực chi phí sinh hoạt hiện nay không phân bổ đều. Nhóm chịu tác động rõ nhất là người thuê nhà, hộ gia đình dùng nhiều điện trong mùa nóng, người đi làm xa, gia đình có con đi học, hộ có người cần chăm sóc y tế thường xuyên và những gia đình sống tại đô thị lớn.
Với nhóm này, lạm phát không chỉ là con số CPI. Nó thể hiện rất cụ thể qua hóa đơn điện tăng, tiền thuê nhà khó giảm, suất ăn trưa đắt hơn, chi phí đi lại biến động và các khoản nhỏ như sửa xe, mua đồ học tập, thuốc men, dịch vụ cá nhân cùng tăng.
Vì sao cảm giác “tháng nào cũng tốn hơn” ngày càng rõ?
Cảm giác sinh hoạt đắt đỏ hơn đến từ ba nguyên nhân. Thứ nhất là nhóm chi phí cố định như thuê nhà, điện nước tăng hoặc khó giảm. Thứ hai là chi phí đầu vào của dịch vụ như mặt bằng, nhân công, vận chuyển, nguyên liệu vẫn ở mức cao. Thứ ba là nhiều khoản tăng nhỏ cùng lúc, khiến người tiêu dùng khó nhận ra ngay ở từng giao dịch, nhưng lại thấy rõ khi tổng kết chi tiêu cuối tháng.
Điều đáng chú ý là áp lực giá hiện không chỉ nằm ở chợ dân sinh, mà lan sang dịch vụ. Khi dịch vụ ăn uống, đi lại, du lịch, giáo dục, y tế và chăm sóc cá nhân cùng tăng, ngân sách hộ gia đình sẽ chịu sức ép dai dẳng hơn so với việc chỉ một vài mặt hàng thực phẩm tăng trong ngắn hạn.
Người dân nên theo dõi những khoản nào?
Trong vài tháng tới, các hộ gia đình nên chú ý nhất đến bốn nhóm: tiền điện nước mùa nắng nóng, chi phí thuê nhà, giá xăng dầu và chi phí ăn uống ngoài gia đình. Đây là các khoản có tần suất chi trả cao, tác động nhanh đến ngân sách tháng.
Với gia đình có con nhỏ hoặc người cao tuổi, cần tính thêm chi phí giáo dục, đồ dùng học tập, thuốc men và khám chữa bệnh. Với nhóm có kế hoạch đi du lịch hè, nên đặt dịch vụ sớm, so sánh giá theo ngày thường - cuối tuần và tránh để chi tiêu phát sinh vượt ngân sách.
Nhìn tổng thể, chi phí sinh hoạt đang tăng theo kiểu “nhiều mũi cùng chạm ví”: không quá sốc ở từng khoản, nhưng đủ tạo áp lực khi cộng dồn. Vì vậy, bài toán của người dân không chỉ là mua rẻ hơn, mà là nhận diện đúng khoản nào đang ăn nhiều nhất vào thu nhập hằng tháng.
