Ðây không chỉ là sự thay đổi về công nghệ mà còn mở ra hướng giải quyết bài toán nâng cao hiệu quả khai thác nguồn điện sạch, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và thực hiện mục tiêu tăng trưởng xanh.
Khai thác lợi thế từ mặt nước hồ chứa
Là địa phương có cường độ bức xạ mặt trời cao cùng hệ thống hồ thủy điện, hồ thủy lợi rộng lớn, Gia Lai sở hữu điều kiện thuận lợi để phát triển điện mặt trời (ĐMT) nổi mà không làm thu hẹp quỹ đất sản xuất nông nghiệp.
Theo quy hoạch phát triển nguồn điện đến năm 2030, toàn tỉnh có 110 dự án nguồn điện với tổng công suất hơn 5.501 MW; trong đó, ĐMT có 24 dự án với tổng công suất trên 1.530 MW. Đến nay, nhiều dự án ĐMT đã được chấp thuận chủ trương đầu tư, đặc biệt là các dự án ĐMT nổi.
Nổi bật là dự án Nhà máy ĐMT nổi Plei Thơ Ga 2 kết hợp hệ thống pin lưu trữ tại hồ Plei Thơ Ga (xã Chư Pưh) với công suất thiết kế 20 MW, sản lượng điện khoảng 37.995 MWh/năm, tổng vốn đầu tư khoảng 450 tỷ đồng. Dự án dự kiến khởi công tháng 12-2026 và đưa vào vận hành tháng 8-2027.
Bên cạnh đó là các dự án: Nhà máy ĐMT nổi Kanak (xã Kbang) có công suất thiết kế 40 MW, vốn đầu tư hơn 779 tỷ đồng, dự kiến khởi công tháng 12-2026 và hoàn thành đưa vào vận hành tháng 3-2028; Nhà máy ĐMT nổi Ea Dreh (xã Ia Dreh) công suất 40 MW, tổng vốn đầu tư 1.007 tỷ đồng, dự kiến khởi công tháng 2-2027 và đưa vào vận hành đầu năm 2028; Nhà máy ĐMT nổi thủy điện Hà Tây (xã Ia Khươl) công suất 25 MW, vốn đầu tư khoảng 369 tỷ đồng, dự kiến khởi công tháng 12-2026 và đưa vào vận hành cuối năm 2027.
Ông Lê Tô Ngọc Lên - Giám đốc Công ty CP Thủy điện Sông Đà Tây Nguyên - đơn vị chủ đầu tư Nhà máy ĐMT nổi thủy điện Hà Tây - cho biết: DN đang phối hợp với địa phương chuẩn xác ranh giới, diện tích dự án theo quy hoạch; đồng thời, rà soát, cập nhật vị trí, hướng tuyến đường dây 35 kV vào quy hoạch chung của xã. Khi đi vào hoạt động, dự án sẽ bổ sung nguồn điện sạch cho hệ thống điện quốc gia, đáp ứng nhu cầu phát triển KT-XH và góp phần giảm tổn thất truyền tải.
Đáng chú ý, một số dự án được đầu tư kết hợp hệ thống pin lưu trữ năng lượng. Việc đồng bộ giữa nguồn điện, hệ thống lưu trữ và hạ tầng truyền tải giúp nâng cao khả năng khai thác ĐMT, giảm phụ thuộc vào điều kiện thời tiết và tăng tính ổn định của hệ thống điện.
Giám đốc Sở Công Thương Dương Minh Đức đánh giá: Trong bối cảnh nhu cầu điện phục vụ phát triển KT-XH ngày càng tăng, việc phát triển các dự án năng lượng tái tạo không chỉ bổ sung nguồn điện sạch cho hệ thống điện quốc gia mà còn tạo thêm động lực thu hút đầu tư. Từ đó, thúc đẩy phát triển công nghiệp năng lượng và từng bước hiện thực hóa mục tiêu đưa Gia Lai trở thành một trong những trung tâm năng lượng tái tạo của khu vực Tây Nguyên.
Phát triển đi đôi với bảo vệ môi trường và hoàn thiện hạ tầng
ĐMT nổi đã được triển khai tại nhiều quốc gia và một số dự án lớn trong nước như Dầu Tiếng, Đa Mi, Tân Châu, Thiên Tân. Thực tế vận hành cho thấy, loại hình này có thể hoạt động an toàn trên các hồ chứa phục vụ cấp nước sinh hoạt nếu tuân thủ đầy đủ tiêu chuẩn kỹ thuật và quy trình quản lý môi trường.
Vì vậy, cùng với hiệu quả kinh tế, các dự án ĐMT nổi cũng đặt ra yêu cầu cao về bảo vệ môi trường và quản lý hồ chứa. Nhà đầu tư phải cam kết không sử dụng hóa chất tẩy rửa tấm pin, ưu tiên robot vệ sinh khô hoặc nước tinh khiết RO; lắp đặt hệ thống quan trắc chất lượng nước tự động và có giải pháp bảo đảm an toàn nguồn nước.
Đối với các hồ thủy lợi như Plei Thơ Ga, nơi vừa phục vụ tưới tiêu, vừa cấp nước sinh hoạt, việc triển khai dự án còn phải tuân thủ các quy định về an toàn hồ đập, bảo vệ nguồn nước và duy trì diện tích mặt thoáng cần thiết để bảo đảm hệ sinh thái thủy sinh. Đây là yêu cầu quan trọng nhằm hài hòa giữa mục tiêu phát triển năng lượng với bảo vệ môi trường và sử dụng bền vững tài nguyên nước.
Một trong những khó khăn hiện nay là hạ tầng truyền tải điện ở một số khu vực chưa được đầu tư đồng bộ, ảnh hưởng đến khả năng đấu nối và giải tỏa công suất các dự án năng lượng tái tạo.
Theo ông Dương Minh Đức, thời gian tới, tỉnh sẽ tiếp tục rà soát, tháo gỡ vướng mắc về cơ chế, thủ tục đầu tư; tăng cường phối hợp với các bộ, ngành Trung ương và DN để đẩy nhanh tiến độ các dự án trọng điểm. Việc phát triển đồng bộ nguồn điện và lưới điện không chỉ góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia mà còn mở rộng dư địa tăng trưởng mới, tạo động lực thúc đẩy phát triển KT-XH của tỉnh trong giai đoạn tới.