Công trình thủy lợi quy mô lớn
Năm 1998, Thủ tướng Chính phủ thông qua báo cáo nghiên cứu tiền khả thi dự án hồ chứa nước Ia Mơr. Đến năm 2005, dự án chính thức được phê duyệt với nhiệm vụ tưới cho 12.500 ha đất sản xuất của hai tỉnh Gia Lai và Đắk Lắk, cung cấp nước sinh hoạt cho khoảng 50.000 người, đồng thời kết hợp phát điện, nuôi trồng thủy sản và giảm lũ hạ du.
Do quy mô đặc biệt lớn, dự án được đầu tư theo nhiều giai đoạn. Giai đoạn 1 hoàn thành năm 2016 với các hạng mục đầu mối, hồ chứa gần 178 triệu m³ nước. Giai đoạn 2 hoàn thành năm 2022, đưa hệ thống kênh chính và kênh nhánh vào vận hành, cấp nước cho hơn 5.100 ha đất sản xuất. Giai đoạn 2021-2026 tiếp tục đầu tư hệ thống kênh nhánh phục vụ tưới khoảng 2.105 ha đất nông nghiệp tại Gia Lai.
Đáng chú ý, tháng 4-2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phê duyệt chủ trương đầu tư Dự án hoàn thiện hệ thống tưới Ia Mơr nhằm cấp và tạo nguồn nước cho thêm 5.098 ha đất sản xuất, nâng tổng diện tích cấp và tạo nguồn nước của toàn dự án lên 14.373 ha, vượt mục tiêu thiết kế ban đầu. Hiện Ban Quản lý Đầu tư và Xây dựng thủy lợi 7 (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) - đơn vị chủ đầu tư đang triển khai các bước lập dự án.
Đến nay, hồ Ia Mơr có dung tích gần 178 triệu m³ nước, diện tích mặt hồ hơn 2.500 ha, đập chính dài hơn 3,1 km, trở thành “trái tim thủy lợi” của khu vực biên giới phía Tây Nam tỉnh.
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Vũ Ngọc An nhận định: Việc tiếp tục hoàn thiện vùng tưới sẽ phát huy tối đa hiệu quả công trình, tạo điều kiện hình thành các vùng sản xuất tập trung, nâng cao giá trị sử dụng đất và thu hút đầu tư vào khu vực biên giới.
Mở ra không gian phát triển mới
Hiệu quả của công trình đã thấy rõ từ đời sống người dân. Ông Siu Thọ (làng Klăh, xã Ia Mơ) cho biết: Từ khi có nước từ công trình thủy lợi Ia Mơr, người dân đã làm được lúa nước hai vụ, đồng thời mở rộng các loại cây trồng và phát triển chăn nuôi, đời sống được cải thiện đáng kể.
Xã Ia Mơ có hơn 43.500 ha đất tự nhiên, quỹ đất lớn nhưng sản xuất nông nghiệp còn nhỏ lẻ. Theo Chủ tịch UBND xã Trần Quyết Thắng, hệ thống thủy lợi hoàn thiện sẽ tạo điều kiện chuyển đổi cơ cấu cây trồng, phát triển sản xuất hàng hóa và thu hút DN đầu tư. Mục tiêu là tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân và khai thác hiệu quả tiềm năng đất đai.
Không chỉ phục vụ sản xuất nông nghiệp, hồ Ia Mơr còn cấp nước cho Nhà máy thủy điện Ia Mơr công suất 1,2 MW và mở ra tiềm năng phát triển nuôi trồng thủy sản trên lòng hồ.
Trong chuyến khảo sát ngày 20-6, Chủ tịch UBND tỉnh Phạm Anh Tuấn yêu cầu các đơn vị nghiên cứu toàn diện phương án khai thác hiệu quả hồ Ia Mơr, tạo động lực phát triển mới cho khu vực Tây Nam tỉnh. Định hướng của tỉnh không chỉ dừng ở hoàn thiện hệ thống thủy lợi mà còn hướng đến hình thành các vùng sản xuất quy mô lớn, thu hút DN chiến lược, phát triển kinh tế xanh và nâng cao đời sống người dân vùng biên.
Một tín hiệu đáng chú ý là đề xuất nghiên cứu dự án nông nghiệp quy mô lớn, tích hợp - tuần hoàn, ứng dụng công nghệ cao của Công ty CP Nông nghiệp Trường Hải (THACO AGRI) tại xã Ia Mơ. Qua khảo sát thực tế, DN đề xuất phát triển gần 13.000 ha cây ăn trái; gần 6.000 ha nông - lâm kết hợp chăn nuôi tập trung; hơn 3.200 ha cây ăn trái kết hợp du lịch sinh thái; trên 12.000 ha phát triển kinh tế dưới tán rừng. Đồng thời, nghiên cứu khai thác mặt nước hồ để phát triển nuôi trồng thủy sản kết hợp du lịch sinh thái và cải tạo lòng hồ nhằm nâng cao khả năng tích trữ nước.
Ông Trần Bảo Sơn - Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn THACO kiêm Tổng Giám đốc THACO AGRI - cho rằng: Ia Mơ có nhiều lợi thế để phát triển nông nghiệp hiện đại nhờ quỹ đất lớn, nguồn nước dồi dào, khả năng hình thành vùng nguyên liệu tập trung và kết nối thuận lợi với khu vực biên giới.
Theo ông Vũ Ngọc An, đây là hướng nghiên cứu phù hợp để phát huy hiệu quả công trình Ia Mơr. Tuy nhiên, các đề xuất cần tiếp tục được rà soát kỹ về nhu cầu sử dụng nước, hiệu quả đầu tư, tác động môi trường và sự phù hợp với quy hoạch phát triển của tỉnh.
Khi hệ thống tưới được hoàn thiện và các nguồn lực đất đai, mặt nước được khai thác hiệu quả, hồ chứa nước lớn nhất Tây Nguyên được kỳ vọng sẽ trở thành động lực tăng trưởng mới của tỉnh trong những năm tới.
