Mục tiêu là bảo đảm nước cho sản xuất, ưu tiên nước sinh hoạt và duy trì an toàn công trình trước giai đoạn tích nước đón mùa mưa.
Đến ngày 30-7, 282 hồ chứa thủy lợi trên địa bàn tỉnh tích được hơn 481 triệu m³ nước, tương đương 33,2% dung tích thiết kế. Tuy nhiên, nguồn nước phân hóa rõ giữa hai khu vực. Phía Tây tỉnh đã bước vào mùa mưa, lượng nước trong hồ đạt 37,3% dung tích thiết kế và tiếp tục tăng. Trong khi đó, ở phía Đông tỉnh, lượng nước trong hồ mới đạt 28,4%; mực nước tại nhiều hồ nhỏ xuống thấp, tiềm ẩn nguy cơ thiếu nước vào cuối vụ.
Điều tiết linh hoạt, ưu tiên nước sinh hoạt và vùng khan hiếm
Ba hồ chứa lớn kết hợp phát điện gồm Định Bình (xã Vĩnh Thạnh), Đồng Mít (xã An Vinh) và Núi Một (xã An Nhơn Tây) đang được vận hành theo hướng tiết kiệm tối đa, ưu tiên nước sinh hoạt và nước tưới.
Ngày 30-7, hồ Định Bình có mực nước ở cao trình 72,04 m, cao hơn mức quy định trong Quy trình vận hành liên hồ chứa. Tổng lượng nước hiện có của các hồ thủy điện trong lưu vực hồ Định Bình còn 129,5/456,3 triệu m³; trong đó, dung tích hữu ích còn lại khoảng 52,4 triệu m³.
Do xuống giống vụ Hè Thu muộn, thời gian cấp nước của công trình dự kiến kéo dài đến khoảng ngày 20-8. Từ ngày 29 đến 31-7, lưu lượng xả về hạ du được nâng từ 10 m³/giây lên 20 m³/giây nhằm bù đắp nguồn nước thiếu hụt khi Nhà máy Thủy điện An Khê tạm dừng vận hành để sửa chữa đường dây điện.
Áp lực lớn hơn đang tập trung ở các hồ nhỏ. Trong số 54 hồ đang cấp nước vụ Hè Thu, 11 hồ đã hoàn thành nhiệm vụ tưới; 41 hồ chỉ còn đủ nước từ 7-30 ngày. Riêng hồ Suối Chay (xã Phù Cát) và hồ Cửa Khâu (xã Đề Gi) vẫn phải tiếp tục cấp nước khoảng 35 ngày do lịch gieo sạ muộn, trong khi lượng nước còn lại chỉ đạt 20-65% dung tích thiết kế.
Theo ông Hồ Nguyên Sĩ, Chủ tịch - Giám đốc Công ty Khai thác công trình thủy lợi Bình Định, đơn vị đang điều tiết nước giữa các hệ thống để hỗ trợ những vùng thiếu hụt cục bộ. Nước từ hồ Hội Sơn được bổ sung cho hồ Thạch Bàn và Hố Xoài; nguồn từ kênh chính Văn Phong (hồ Định Bình) tiếp tục cấp cho hồ Suối Chay, Cửa Khâu và đập dâng Cây Ké. Cùng với điều tiết nguồn nước, ngành thủy lợi áp dụng tưới tiết kiệm, giảm 10-30% lượng nước và 25-50% số lần tưới.
Tại hồ Đồng Mít, dung tích hiện còn 26,6 triệu m³ trên tổng dung tích gần 90 triệu m³, trong khi lưu lượng nước về hồ chỉ đạt 1,3 m³/giây, thấp hơn nhiều so với lưu lượng xả phục vụ hạ du.
Đơn vị quản lý tiếp tục vận hành cấp nước kết hợp phát điện đến giữa tháng 8, bảo đảm tưới cho khoảng 1.470 ha cây trồng và cấp nước sinh hoạt khu vực hạ lưu sông Lại Giang.
Không chỉ sản xuất, nhiều công trình cấp nước sinh hoạt cũng đang chịu tác động rõ rệt của nắng hạn. Theo ông Trần Văn Minh - Phó Giám đốc Trung tâm Nước sạch nông thôn (Sở Nông nghiệp và Môi trường), trong các công trình cấp nước sinh hoạt khai thác nguồn từ hồ thủy lợi, khu vực Vĩnh Thạnh vẫn bảo đảm nguồn cung nhờ được bổ sung nước từ hồ Định Bình sau khi suối Tắng cạn.
Trong khi đó, khu vực Mỹ Châu (xã Phù Mỹ) có nguy cơ thiếu nước trong khoảng 15-20 ngày tới do phụ thuộc hoàn toàn vào hồ Hóc Môn, nơi mực nước đang xuống rất thấp. Đơn vị chuyên môn đề xuất đầu tư tuyến ống đấu nối với hồ Phú Hà để bảo đảm cấp nước lâu dài cho khoảng 1.200 khách hàng. Nhiều công trình cấp nước do địa phương quản lý chủ yếu khai thác giếng khoan hoặc nước mặt tại chỗ nên khi nắng hạn kéo dài, nguy cơ thiếu nước sinh hoạt tăng cao.
Trong ảnh: Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Nguyễn Tuấn Thanh (thứ 2 từ trái sang) kiểm tra Dự án mở rộng mạng lưới đường ống cấp nước liên xã Bình Dương. Ảnh: T.Lợi
Ông Ngô Vĩnh Khánh - Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi (Sở Nông nghiệp và Môi trường), cho hay, nguồn nước hiện cơ bản đáp ứng nhu cầu sản xuất vụ Hè Thu. Tuy nhiên, khu vực phía Đông cần tiếp tục vận hành tiết kiệm, theo dõi sát diễn biến thời tiết và nhu cầu tưới cuối vụ; trong mọi phương án điều tiết, ưu tiên cao nhất vẫn là bảo đảm nước sinh hoạt cho người dân.
Chủ động ứng phó El Nino, siết an toàn hồ chứa
Bài toán điều hành hồ chứa càng trở nên áp lực khi hiện tượng El Nino dự báo tiếp tục duy trì đến tháng 9-2026 và có khả năng mạnh lên vào cuối năm. Xác suất xuất hiện El Nino rất mạnh trong giai đoạn từ tháng 11-2026 đến 1-2027 là khoảng 63%. Nhiệt độ trung bình được dự báo cao hơn nhiều năm từ 0,5-1 độ C, nhiều thời điểm có thể đạt 38-40 độ C.
Theo dự báo, lượng mưa ở khu vực phía Đông tỉnh trong tháng 8 chỉ đạt 40-120 mm nên nguy cơ thiếu nước tại các hồ nhỏ vẫn hiện hữu. Ngược lại, khu vực phía Tây tỉnh có lượng mưa cao hơn trung bình nhiều năm khoảng 5-15%, tạo điều kiện thuận lợi để tranh thủ tích nước phục vụ vụ Đông Xuân 2026-2027.
Cùng với điều tiết nguồn nước, công tác bảo đảm an toàn hồ chứa tiếp tục được siết chặt. Qua kiểm tra 39 công trình thủy điện trên địa bàn tỉnh, có 33 công trình vận hành bình thường; 6 công trình xuất hiện hiện tượng thấm cục bộ tại thân hoặc vai đập nhưng chưa ảnh hưởng đến an toàn.
Theo ông Trần Thúc Kham - Phó Giám đốc Sở Công Thương, các chủ đầu tư có công trình xuất hiện thấm được yêu cầu khẩn trương kiểm tra, quan trắc, xử lý và báo cáo kết quả trước ngày 30-8-2026. Đồng thời, Sở kiến nghị cập nhật số liệu thủy văn, đánh giá lại khả năng điều tiết thực tế để điều chỉnh quy trình vận hành liên hồ trên lưu vực sông Côn - Hà Thanh và sông Ba, nâng cao hiệu quả điều tiết và bảo đảm an toàn công trình.
Theo ông Vũ Ngọc An - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, nguồn nước hiện vẫn cơ bản đáp ứng nhu cầu sản xuất, sinh hoạt đến cuối mùa khô năm 2026. Tuy nhiên, khoảng dự phòng ngày càng thu hẹp dưới tác động của El Nino nên ngành nông nghiệp tiếp tục cập nhật cân bằng nước theo từng hồ, từng khu tưới và chủ động tích nước chuẩn bị cho vụ Đông Xuân 2026-2027.
