Phóng viên Báo và phát thanh, truyền hình Gia Lai có cuộc trao đổi với ông Trịnh Lê Nguyên, Giám đốc PanNature, xung quanh mục tiêu và cách tiếp cận của dự án.
▪ Thưa ông, GLAD được triển khai với quy mô và mục tiêu như thế nào tại tỉnh Gia Lai?
- Dự án được triển khai trong 10 năm (2025-2035) tại 70 xã phía Tây tỉnh Gia Lai với mục tiêu trồng khoảng 2,2 triệu cây lâu năm thông qua các mô hình nông lâm kết hợp trên đất nông hộ, đồng thời phủ xanh các không gian công cộng, trường học, công sở, tuyến đường và những khu vực cần cải thiện cảnh quan.
Tổng nguồn lực dự kiến của dự án là 10.427.626 EUR (khoảng 313 tỷ đồng) từ nguồn tài trợ của Tổ chức Greenchoice (Hà Lan) thông qua Tổ chức Face the Future (Hà Lan) và đối ứng của địa phương, cộng đồng.
Điều chúng tôi hướng tới không chỉ là trồng thêm cây xanh mà là phục hồi hệ sinh thái, giảm nhẹ tác động của biến đổi khí hậu, bảo tồn đa dạng sinh học, thúc đẩy các mô hình nông lâm kết hợp bền vững và tạo thêm sinh kế cho người dân.
Dự án được chia thành 3 giai đoạn, trong đó 2 năm chuẩn bị, thí điểm; 6 năm triển khai trên diện rộng; 2 năm đánh giá, tổng kết, bàn giao và xây dựng cơ chế giám sát dài hạn nhằm bảo đảm những lợi ích về cảnh quan, sinh kế, khí hậu và đa dạng sinh học được duy trì.
▪ Dự án có ý nghĩa như thế nào đối với sự phát triển KT-XH và thích ứng với biến đổi khí hậu của tỉnh Gia Lai?
- Gia Lai có hệ sinh thái rất đa dạng, diện tích rừng và đất lâm nghiệp lớn, đồng thời còn nhiều dư địa để phục hồi cảnh quan, tăng cây xanh phân tán, cải thiện chất lượng đất và nâng cao khả năng chống chịu trước các hiện tượng thời tiết cực đoan.
Trong giai đoạn 2021-2025, Chính phủ đã triển khai Đề án trồng một tỷ cây xanh, trong đó nhấn mạnh cả trồng cây phân tán và trồng rừng tập trung. Tại Gia Lai, phong trào trồng cây gây rừng tiếp tục được duy trì trong năm 2026 với mục tiêu trồng mới khoảng 40.000 ha rừng và 2.500 ha cây phân tán. Trong bối cảnh tỉnh tiếp tục đẩy mạnh phong trào trồng cây gây rừng, GLAD sẽ bổ sung nguồn lực, kỹ thuật và cách tiếp cận dài hạn cho nỗ lực phủ xanh cảnh quan với sự đồng hành của các tổ chức xã hội và đối tác quốc tế.
Điểm cốt lõi của dự án là không chỉ quan tâm đến số lượng cây được trồng mà đặc biệt chú trọng cây được trồng ở đâu, lựa chọn loài nào, ai chăm sóc và những lợi ích lâu dài mà cây mang lại.
Cây xanh tại các khu vực công cộng góp phần tạo bóng mát, cải thiện vi khí hậu, hạn chế xói mòn và nâng cao chất lượng môi trường sống. Trên đất nông hộ, các mô hình nông lâm kết hợp giúp đa dạng hóa sinh kế, cải thiện độ phì đất, giảm rủi ro do phụ thuộc vào một loại cây trồng, đồng thời tạo thêm nguồn thu từ gỗ, quả và các sản phẩm cây lâu năm. Nếu được lựa chọn phù hợp, cây lâu năm sẽ tạo nơi cư trú cho nhiều loài sinh vật bản địa, góp phần bảo tồn đa dạng sinh học.
Theo tính toán của dự án, trong khoảng 30 năm, lượng cây xanh được trồng có thể hấp thụ khoảng 2 triệu tấn CO₂ sau khi đã tính đến các yếu tố rủi ro và rò rỉ carbon. Chúng tôi coi lượng carbon hấp thụ là chỉ số phản ánh hiệu quả khí hậu gắn với lợi ích cộng đồng và sức khỏe hệ sinh thái. Dự án cũng kỳ vọng kết quả giảm phát thải này sẽ được tính vào Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) của Việt Nam.
▪ Để đạt những mục tiêu đó, dự án sẽ được triển khai bằng những giải pháp nào, thưa ông?
- Chúng tôi xác định trồng cây chỉ là điểm khởi đầu, vì vậy, toàn bộ quá trình triển khai đều dựa trên khảo sát hiện trường, tham vấn cộng đồng, lập bản đồ điểm trồng và phân công rõ trách nhiệm chăm sóc sau trồng.
Trong giai đoạn thí điểm, dự án khảo sát điều kiện đất đai, nguồn nước, hiện trạng cây xanh; tham khảo danh mục cây lâm nghiệp, cây lâu năm do tỉnh ban hành và lựa chọn các đơn vị đủ năng lực cung cấp cây giống nhằm bảo đảm chất lượng. Một nguyên tắc xuyên suốt là “đúng cây, đúng nơi, đúng mục đích”. Dự án không áp dụng một danh mục cây trồng cứng mà phối hợp với địa phương và người dân lựa chọn loài cây phù hợp với từng điều kiện cụ thể.
Dự án cũng được triển khai theo hình thức cuốn chiếu, ưu tiên những địa phương đã chuẩn bị đầy đủ địa điểm, danh sách hộ tham gia, phương án chăm sóc và có sự đồng thuận của cộng đồng. Cách làm này giúp bảo đảm chất lượng thay vì chỉ chạy theo số lượng. Với sự phối hợp của các bên liên quan, chúng tôi kỳ vọng GLAD sẽ trở thành mô hình hợp tác dài hạn.
▪ Xin cảm ơn ông!
