Chuẩn hóa vùng nguyên liệu, tăng sức cạnh tranh
Gia Lai có nhiều lợi thế để phát triển sản xuất chuối già Nam Mỹ. Các xã: Lơ Pang, Ia Băng, Kon Gang, Bàu Cạn… nằm ở độ cao trung bình 700-800 m so với mực nước biển, có diện tích đất đỏ bazan màu mỡ, tạo ra sản phẩm chuối có chất lượng ổn định, đáp ứng yêu cầu của nhiều thị trường trên thế giới.
Hiện mỗi năm, tỉnh xuất khẩu khoảng 150 nghìn tấn chuối. Đến nay, cây chuối đã được cấp 38 mã số vùng trồng với tổng diện tích 3.257 ha. Việc chuẩn hóa vùng nguyên liệu không chỉ giúp mở rộng thị trường mà còn tạo nền tảng để sản phẩm chuối Gia Lai tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Đóng vai trò then chốt nâng cao giá trị sản phẩm là các doanh nghiệp với việc đầu tư công nghệ cao, áp dụng tiêu chuẩn quốc tế và xây dựng chuỗi liên kết sản xuất.
Tại xã Kon Gang, Công ty CP Nông nghiệp công nghệ cao Hưng Sơn đầu tư vùng nguyên liệu chuối theo tiêu chuẩn GlobalGAP, ứng dụng hệ thống tưới nhỏ giọt của Israel, sử dụng thiết bị bay không người lái (drone) giám sát sâu bệnh, cùng hệ thống kho lạnh và truy xuất nguồn gốc sau thu hoạch.
Nhờ đó, sản phẩm của công ty đã xuất khẩu sang các thị trường Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Singapore, Qatar, Israel và một số nước Trung Đông.
Theo ông Nguyễn Quang Anh - Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty CP Nông nghiệp công nghệ cao Hưng Sơn, đơn vị hiện canh tác khoảng 600 ha chuối, trong đó có 200 ha liên kết với người dân. Mỗi năm, doanh nghiệp xuất khẩu khoảng 25.000 tấn chuối, doanh thu đạt 17,5 triệu USD.
Trong khi đó, Công ty CP Chăn nuôi Gia Lai (thuộc Tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai) đang phát triển khoảng 7.000 ha chuối tại Gia Lai, Lào và Campuchia; riêng tại xã Lơ Pang có 1.380 ha đạt chứng nhận GlobalGAP.
Ông Nguyễn Ngọc Mai - Giám đốc công ty - cho biết, với điều kiện thổ nhưỡng phù hợp, sản phẩm chuối của doanh nghiệp có chất lượng cao. Mỗi năm, công ty xuất khẩu khoảng 62.000 tấn chuối tươi sang Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc.
Bên cạnh đầu tư vùng nguyên liệu, các doanh nghiệp còn phát triển đồng bộ hệ thống sơ chế, bảo quản, đóng gói, logistics và kiểm soát chất lượng nhằm gia tăng giá trị sản phẩm.
Đặc biệt, mô hình liên kết với nông dân đang mang lại hiệu quả rõ nét. Các doanh nghiệp cung cấp giống, vật tư, chuyển giao kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm; người dân sản xuất theo quy trình thống nhất.
Tại xã Kon Gang, các hộ liên kết với Công ty CP Nông nghiệp công nghệ cao Hưng Sơn sản xuất 23 ha chuối, đạt lợi nhuận 150-200 triệu đồng/ha/năm. Mô hình này không chỉ nâng cao thu nhập cho người dân mà còn góp phần hình thành vùng nguyên liệu đạt chuẩn phục vụ xuất khẩu.
Hoàn thiện chuỗi giá trị phục vụ xuất khẩu
Hiện toàn tỉnh có khoảng 7.300 ha chuối, sản lượng khoảng 237 nghìn tấn/năm. Tuy nhiên, phần lớn sản phẩm vẫn xuất khẩu dưới dạng quả tươi, tỷ lệ chế biến sâu còn thấp. Đây là dư địa lớn để tiếp tục gia tăng giá trị ngành hàng.
Theo định hướng, thời gian tới, tỉnh sẽ tiếp tục mở rộng vùng nguyên liệu chuối đạt chuẩn, phát triển thêm mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói; đồng thời khuyến khích doanh nghiệp đầu tư kho lạnh, sơ chế, chế biến sau thu hoạch và hệ thống logistics nhằm nâng tỷ lệ sản phẩm chế biến, tăng sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Tỉnh cũng khuyến khích chuyển đổi diện tích cây trồng kém hiệu quả sang trồng chuối ứng dụng công nghệ cao gắn với xuất khẩu. Điển hình là Công ty CP Chè Bàu Cạn được phép chuyển đổi 100 ha chè già cỗi sang trồng chuối Nam Mỹ.
Theo tính toán của doanh nghiệp, trồng chuối chỉ khoảng 9 tháng sẽ được thu hoạch, lợi nhuận đạt 300-400 triệu đồng/ha/năm, cao hơn nhiều so với tái canh chè.
Theo ông Cao Thanh Thương - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, tỉnh sẽ tiếp tục tổ chức sản xuất theo các vùng chuyên canh tập trung; phát triển các mô hình đạt tiêu chuẩn GlobalGAP, hữu cơ gắn với vùng nguyên liệu phục vụ chế biến và xuất khẩu.
Đồng thời, đẩy mạnh chuyển đổi số, số hóa dữ liệu vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và thu hút đầu tư vào hệ thống bảo quản, chế biến sâu, trung tâm logistics nông sản.
Từ việc chuẩn hóa vùng nguyên liệu, phát triển chuỗi liên kết đến đầu tư chế biến và logistics, tỉnh đang chuyển từ phát triển theo chiều rộng sang nâng cao giá trị gia tăng của ngành chuối.
Đây sẽ là nền tảng để nâng cao kim ngạch xuất khẩu, tạo sinh kế bền vững cho người dân và từng bước khẳng định thương hiệu chuối của tỉnh trên thị trường quốc tế.
