Sinh kế xanh trên dòng Sê San
Không chỉ góp phần cải thiện đời sống kinh tế, nghề nuôi cá lồng bè trên sông Sê San còn tạo nên diện mạo mới cho vùng sông nước phía Tây Gia Lai. Trên dòng sông hiền hòa chảy qua địa phận xã biên giới Ia O (tỉnh Gia Lai), những dãy bè cá nối dài, lấp lánh dưới ánh mặt trời đang mở ra hướng mưu sinh bền vững cho người dân.
Tận dụng nguồn nước trong lành, giàu dinh dưỡng, bà con tập trung nuôi các loài cá đặc sản như: diêu hồng, cá lăng, cá thát lát..., vừa đáp ứng nhu cầu thị trường, vừa đem lại thu nhập ổn định quanh năm. Anh Đàm Văn Sáng là một trong những người tiên phong nuôi cá đặc sản ở xã Ia O. Hiện anh đang sở hữu 20 lồng cá diêu hồng và cá lăng.
“Nuôi cá lồng bè hiệu quả hơn làm rẫy, công chăm sóc nhẹ nhàng. Sau 8 tháng có thể thu hoạch, mỗi lồng cho năng suất từ 8 tạ đến 1 tấn cá. Nếu giá bán từ 55.000 đồng/kg trở lên thì chắc chắn có lãi”-anh Sáng nhẩm tính.
Không chỉ dừng lại ở những giống cá phổ biến, nhiều hộ dân còn mạnh dạn chuyển sang nuôi cá đặc sản có giá trị cao, hướng đến phân khúc thị trường cao cấp.
Gia đình bà Nguyễn Thị Oanh (quê Cà Mau, lập nghiệp tại xã Ia O từ năm 2016) đã thành công với mô hình nuôi cá thát lát. Bà Oanh cho hay: “Cá thát lát dễ nuôi, ít bệnh, giá bán ổn định khoảng 100.000 đồng/kg. Nhờ chịu khó học hỏi kỹ thuật, đàn cá phát triển tốt, tỷ lệ hao hụt thấp, mô hình bước đầu cho thu nhập khả quan”.
Theo ông Phan Đình Thắm-Chủ tịch UBND xã Ia O, toàn xã hiện có trên 100 lồng bè nuôi cá nước ngọt, tập trung dọc theo sông Sê San. Các sản phẩm được thương lái đến tận nơi thu mua, tạo nguồn thu nhập ổn định cho người dân.
“Từ kết quả bước đầu, xã đang khuyến khích mở rộng quy mô nuôi; đồng thời, kết hợp khai thác tiềm năng du lịch sinh thái ven sông Sê San. Mô hình này có thể trở thành hướng phát triển đặc trưng cho vùng sông nước phía Tây Gia Lai trong tương lai”-ông Thắm kỳ vọng.
Đáng chú ý, nhờ nguồn nước trong và dòng chảy ổn định, cá nuôi tại khu vực này ít bị dịch bệnh, chất lượng thịt ngon, đáp ứng tốt các tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm. Một số hộ dân còn liên kết tiêu thụ sản phẩm cho các nhà hàng và siêu thị trong tỉnh. Từ đó, mô hình cá lồng bè không chỉ giúp người dân có việc làm ổn định, mà còn từng bước xây dựng hình ảnh sản phẩm thủy sản sạch vùng Tây Gia Lai trên thị trường.
Từ lòng hồ An Khê-Kanak đến làng nghề thủy sản bền vững
Không chỉ ở sông Sê San, nghề nuôi cá lồng bè còn phát triển mạnh tại lòng hồ thủy điện An Khê-Kanak (xã Cửu An, tỉnh Gia Lai). Với diện tích mặt nước hơn 3,4 km², nguồn nước trong, dòng chảy ổn định quanh năm, nơi đây đang trở thành vùng nuôi trồng thủy sản trọng điểm của khu vực Tây Gia Lai.
Hiện làng nghề nuôi cá lồng bè tại xã Cửu An có 17 bè với 245 lồng, sản lượng trung bình khoảng 800 tấn cá mỗi năm, chủ yếu là cá diêu hồng-loài cá thích nghi tốt, sinh trưởng nhanh, ít bệnh và được thị trường ưa chuộng.
Ông Nguyễn Đình Quyền-một trong những hộ tiên phong nuôi cá tại đây-cho biết: “Nguồn nước trong hồ rất sạch, cá lớn nhanh, hầu như không phải dùng thuốc phòng bệnh. Nếu giá duy trì khoảng 50.000 đồng/kg như hiện nay thì bà con đều có lãi, bình quân mỗi bè thu về vài trăm triệu đồng mỗi năm”.
Cũng theo ông Quyền, nhờ sự hỗ trợ của địa phương về kỹ thuật và kiểm soát môi trường nước, người dân ngày càng yên tâm mở rộng quy mô sản xuất. Đầu ra sản phẩm tương đối ổn định khi thương lái đến tận bè thu mua, giúp bà con tiết kiệm chi phí vận chuyển và tiêu thụ được số lượng lớn trong một lần.
Ông Nguyễn Văn Long (một hộ nuôi cá khác) chia sẻ: “Mỗi đợt xuất bán, thương lái thu mua cả tấn cá đưa về Pleiku và các tỉnh lân cận tiêu thụ. Nhờ đó, bà con yên tâm gắn bó lâu dài với nghề. Nhiều gia đình còn đầu tư hệ thống lồng bè bằng vật liệu composite để tăng độ bền và hạn chế ô nhiễm môi trường”.
Theo ông Dương Phú Thọ-Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Cửu An, mô hình cá lồng bè tại lòng hồ An Khê-Kanak đã mang lại nguồn thu ổn định hằng năm cho người dân, tận dụng hiệu quả mặt nước và nguồn thức ăn tự nhiên dồi dào.
“Thời gian tới, xã sẽ tiếp tục hỗ trợ bà con mở rộng quy mô, thử nghiệm giống cá có giá trị cao như cá trắm giòn, cá rô phi đơn tính, đồng thời xây dựng thương hiệu “cá lồng Cửu An”. Mục tiêu là hình thành làng nghề thủy sản bền vững, thân thiện môi trường”-ông Thọ cho biết.
Bên cạnh giá trị kinh tế, nghề nuôi cá lồng bè còn tận dụng được phụ phẩm nông nghiệp làm thức ăn, giúp giảm chi phí sản xuất, hạn chế ô nhiễm nguồn nước.
Nhiều hộ dân đã bắt đầu ứng dụng công nghệ sục khí và cho ăn tự động, vừa tiết kiệm nhân công, vừa nâng cao năng suất. Đây là hướng đi phù hợp trong bối cảnh biến đổi khí hậu đang tác động mạnh đến nông nghiệp truyền thống ở Tây Gia Lai.
Từ dòng sông Sê San đến lòng hồ An Khê-Kanak, nghề nuôi cá lồng bè đang định hình một hướng phát triển mới cho nông nghiệp Tây Gia Lai. Sự kết hợp giữa nguồn nước tự nhiên, ý chí vươn lên của người dân và định hướng hỗ trợ từ chính quyền đang tạo nên chuỗi giá trị sản xuất xanh, gắn kết giữa sinh kế và bảo vệ môi trường.
Khi được hỗ trợ đồng bộ về vốn, kỹ thuật và liên kết tiêu thụ, mô hình cá lồng bè không chỉ dừng ở việc đảm bảo thu nhập cho người dân mà còn mở ra triển vọng xây dựng thương hiệu “cá sạch Tây Gia Lai”-sản phẩm đặc trưng của vùng sông nước trên cao nguyên.
Đó không chỉ là hướng đi kinh tế, mà còn là minh chứng sinh động cho nỗ lực của Gia Lai trong hành trình "xanh hóa" nông nghiệp, bền vững sinh kế và gìn giữ vẻ đẹp thiên nhiên vùng sông nước Tây Nguyên.
