Tại các vùng trồng sầu riêng lớn của tỉnh như xã Chư Prông, Đak Đoa, Ia Grai, Kon Gang… nông dân đang bước vào giai đoạn chăm sóc quan trọng quyết định năng suất và chất lượng vụ mùa năm nay. Tuy nhiên, thời tiết diễn biến bất thường khiến nhiều nhà vườn dự báo cả sản lượng và chất lượng có nguy cơ giảm sút.
Nguy cơ giảm năng suất, chất lượng tăng cao
Gia đình bà Nguyễn Thị Chinh (ở thôn Bản Tân, xã Chư Prông) có 130 cây sầu riêng, trong đó 100 cây đã kinh doanh năm thứ 3. Thời điểm ra hoa, xổ nhụy của 3 lứa hoa đều gặp những cơn mưa đầu mùa, trong khi nền nhiệt ngày nắng gắt, đêm lạnh khiến 50-70% lượng hoa bị hư, tỷ lệ đậu quả không nhiều. Sau đó, nhiều cây tiếp tục rụng trái non do mưa kết hợp hiện tượng rụng sinh lý.
“Vườn nhà tôi đang tập trung dưỡng quả cho tròn, cơm lên vàng và dày. Nếu thời tiết thuận lợi, năng suất bình quân có thể đạt 100 kg/cây, nhưng với tình hình này có thể chỉ còn khoảng 50 kg/cây" - bà Chinh cho biết.
Để đạt năng suất, chất lượng quả tốt, cây sầu riêng cần được đảm bảo nhiều yếu tố, trong đó quan trọng hàng đầu là thời tiết ổn định, phương pháp chăm sóc đúng kỹ thuật, đồng bộ.
Chi hội Nông dân thôn Bản Tân (xã Chư Prông) có 80 hội viên, với gần 100 ha sầu riêng. Do gặp nhiều bất lợi về thời tiết, vụ năm nay dự báo vườn đạt nhất cũng chỉ giữ được khoảng 70% lượng quả, nhiều vườn thậm chí chỉ đạt 30-50%.
Ông Phạm Bá Minh - Chi hội trưởng - cho hay, khi mưa kéo dài trong giai đoạn làm cơm, trái dễ bị sượng, ảnh hưởng lớn đến giá bán. Như năm ngoái, nhiều lô hàng chỉ tiêu thụ được dưới dạng làm kem hoặc chế biến, giá thấp hơn 50-70% so với sầu riêng đạt chất lượng.
Tại 2 xã Đak Đoa, Kon Gang - những vùng trồng sầu riêng thường thu hoạch muộn hơn các địa phương khác, hiện người dân chủ yếu tập trung chăm sóc giai đoạn ra hoa.
Bà Dương Thị Ánh Tâm (thôn 2, xã Đak Đoa) chia sẻ: Từ đầu vụ đến nay đã xuất hiện 3 đợt sương muối kèm mưa trái mùa, ảnh hưởng lớn đến quá trình ra hoa. Hiện cây trong vườn nhà tôi mới trong giai đoạn xổ nhụy, nếu thuận lợi thì khoảng tháng 9 mới bước vào thu hoạch.
Chủ động làm lệch vụ, tăng kỹ thuật để giữ năng suất
Trước diễn biến thời tiết ngày càng khó lường, một số nhà vườn có kinh nghiệm đã chủ động điều chỉnh kỹ thuật chăm sóc để xử lý cho cây ra hoa muộn hơn so với vụ chính.
Ông Trần Văn Hưng (ở làng Ktu, xã Kon Gang) cho biết, nhằm tránh giai đoạn mưa trái mùa và sương muối xuất hiện nhiều như thời gian gần đây, gia đình xử lý cho cây ra hoa lệch vụ.
Việc này phức tạp, đòi hỏi kỹ thuật cao hơn, nhưng nhờ đó có thể hạn chế tác động bất lợi của thời tiết, đồng thời tránh tình trạng thu hoạch đồng loạt khiến giá bán bị cạnh tranh mạnh.
Trong khi đó, tại xã Chư Prông, nhiều nhà vườn đang bước vào giai đoạn tập trung chăm sóc giữ trái trước thu hoạch khoảng 1-1,5 tháng tới.
Ông Phạm Bá Minh - Chi hội trưởng Chi hội Nông dân thôn Bản Tân - cho biết, bà con hiện tập trung giữ trái, hạn chế thiệt hại thêm bằng cách thuê kỹ sư nông nghiệp hướng dẫn quy trình chăm sóc, từ cân đối dinh dưỡng, quản lý nước tưới đến phòng ngừa nấm bệnh và dưỡng trái đến lúc thu hoạch.
Bà Nguyễn Thanh Hoa - Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã, Chủ tịch Hội Nông dân xã Chư Prông - thông tin: Trên địa bàn xã hiện có gần 500 ha sầu riêng, chủ yếu trồng xen canh. Từ đầu năm đến nay, nắng nóng kéo dài xen kẽ các đợt mưa trái mùa đã ảnh hưởng lớn đến quá trình thụ phấn, làm tăng tỷ lệ rụng quả non và rụng sinh lý.
“Dự báo thời gian tới hiện tượng rụng sinh lý vẫn có thể tiếp diễn. Vì vậy, nhiều nhà vườn đang tập trung giữ ổn định nhiệt độ trong vườn, đồng thời tăng cường chăm sóc dinh dưỡng, sử dụng phân bón và thuốc phù hợp để hạn chế rụng trái” - bà Hoa cho biết.
Toàn tỉnh hiện có khoảng 9.200 ha sầu riêng, sản lượng gần 58.000 tấn. Sầu riêng Gia Lai hiện tiêu thụ chủ yếu ở thị trường trong nước và xuất khẩu sang Trung Quốc dưới dạng quả tươi và múi cấp đông.
Trong bối cảnh thời tiết ngày càng cực đoan, bài toán đặt ra với ngành sầu riêng không chỉ là mở rộng diện tích mà còn là kiểm soát chất lượng, nâng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và phát triển ngành hàng theo hướng bền vững.
