Không dừng lại ở việc mở rộng diện tích, mô hình này đặt trọng tâm vào tổ chức lại sản xuất đồng bộ giống, cơ giới hóa, áp dụng kỹ thuật thâm canh và đặc biệt là thiết lập mối liên kết chặt chẽ từ sản xuất đến tiêu thụ, nâng cao giá trị gia tăng.
Theo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Gia Lai), mỗi năm toàn tỉnh duy trì 334 cánh đồng lớn, cánh đồng liên kết với tổng diện tích bình quân 12.811 ha, tập trung chủ yếu tại khu vực phía Đông tỉnh. Cùng với đó là 8 dự án cánh đồng lớn và liên kết sản xuất lúa giống được triển khai.
Từ cánh đồng liên kết đến những mùa vàng hiệu quả
Những ngày này, khi trà lúa vụ Đông Xuân bắt đầu bước vào kỳ thu hoạch thì những cánh đồng lớn như được khoác một chiếc áo vàng rực bởi những thửa ruộng trải rộng chín đều.
Năm nay, dù chịu tác động kép từ giá vật tư đầu vào tăng theo giá xăng dầu và giá lúa giảm so với cùng kỳ năm ngoái, nhưng nông dân tham gia các mô hình liên kết vẫn duy trì được lợi nhuận.
Tại cánh đồng lớn của xã Pờ Tó, tiếng máy gặt, máy tuốt lúa hòa chung niềm phấn khởi chuyện trò của người dân làm cho không khí thu hoạch thêm rộn ràng.
Ôm trên tay bó lúa vàng óng chắc mẩy hạt, ông Phạm Văn Huynh (thôn 2) phấn khởi cho biết, với 10 ha lúa tham gia mô hình, năng suất vụ Đông Xuân này đạt 9-10 tấn/ha, vụ Hè Thu đạt 6,5-7 tấn/ha.
Nhờ tuân thủ quy trình kỹ thuật và được doanh nghiệp bao tiêu, giá lúa luôn cao hơn thị trường khoảng 200 đồng/kg. Trung bình mỗi héc ta mang lại lợi nhuận hơn 30 triệu đồng; riêng vụ Đông Xuân năm nay, tổng lợi nhuận của gia đình đạt hơn 300 triệu đồng.
“Từ khi tham gia mô hình cánh đồng lớn một giống lúa, nông dân chúng tôi được HTX Nông nghiệp Đại Đồng (xã Pờ Tó) liên kết với các doanh nghiệp cung cấp giống lúa chất lượng và hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc, nên năng suất lúa luôn duy trì mức cao” - ông Huynh nói thêm.
Không chỉ nâng cao năng suất, mô hình còn giúp giảm chi phí và công lao động. Bà Đinh Thị Hòa (thôn 1, xã Pờ Tó) chia sẻ, việc dồn điền đổi thửa giúp máy móc có thể vào tận ruộng, từ làm đất, gieo sạ đến thu hoạch. Những năm trước, năng suất đạt 9-12 tấn/ha, lợi nhuận 30-35 triệu đồng/ha/vụ.
Dù năm nay diện tích lúa của gia đình bị dịch bệnh, năng suất giảm còn 7 tấn/ha và giá bán cũng giảm, song lợi nhuận vẫn đạt 20 triệu đồng/ha - mức vẫn đảm bảo hiệu quả trong điều kiện chi phí đầu vào tăng.
Ông Hà Quang Hiển - Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Giám đốc HTX Nông nghiệp Đại Đồng - cho hay: HTX triển khai cánh đồng lớn một giống lúa với diện tích 135 ha.
Việc thống nhất giống lúa không chỉ giúp kiểm soát dịch bệnh mà còn nâng cao năng suất, đạt trên 8,5 tấn/ha vụ Đông Xuân và hơn 7 tấn/ha vụ Hè Thu.
Tổng sản lượng bình quân hơn 12.420 tấn/năm. Trong đó, khoảng 50% sản lượng được HTX thu mua, chế biến; phần còn lại được liên kết doanh nghiệp bao tiêu.
Nhờ đó, nông dân yên tâm sản xuất, lợi nhuận các năm trước đạt 35-40 triệu đồng/ha, riêng năm nay đầu vào tăng cao theo giá xăng dầu tăng, giá bán cũng giảm nên lợi nhuận đạt 20-30 triệu đồng/ha.
Tương tự, tại phường An Nhơn Nam, mô hình cánh đồng lúa giống gần 100 ha tiếp tục phát huy hiệu quả. Ông Phạm Văn Tân - Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Giám đốc HTX Nông nghiệp II Nhơn Thọ - thông tin: Vụ Đông Xuân năm nay, nông dân chủ yếu sản xuất các giống TBR1, TBR97, TBR85, được Công ty TNHH ThaiBinh Seed - Chi nhánh miền Trung - Tây Nguyên (TP. Đà Nẵng) hướng dẫn kỹ thuật sản xuất và bao tiêu sản phẩm.
“Dù chi phí đầu vào tăng, năng suất vẫn đạt 7,5-8 tấn/ha, giá thu mua khoảng 8.375 đồng/kg, cao hơn thị trường, giúp người dân duy trì lợi nhuận” - ông Tân khẳng định.
Mở rộng không gian liên kết, hướng đến sản xuất hàng hóa
Hiệu quả từ các mô hình hiện có đang tạo nền tảng để nhiều địa phương tiếp tục mở rộng cánh đồng lớn, cánh đồng liên kết. Tại xã Chư A Thai, với hơn 2.000 ha lúa nước, địa phương đã hình thành 3 chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ.
Với năng suất bình quân 7,5-8 tấn/ha, các vụ trước giá bán dao động 8.000-11.000 đồng/kg, lợi nhuận 25-30 triệu đồng/ha. Một số sản phẩm gạo của HTX đã đạt chứng nhận OCOP, cho thấy bước chuyển từ sản xuất thô sang nâng cao giá trị.
Theo ông Phạm Văn Quyến - Trưởng Phòng Kinh tế xã Chư A Thai, việc hình thành các vùng sản xuất tập trung quy mô hàng trăm héc ta tạo điều kiện thuận lợi cho dồn điền đổi thửa, cơ giới hóa và áp dụng đồng bộ kỹ thuật.
Trên cơ sở đó, địa phương định hướng phát triển các cánh đồng liên kết quy mô lớn, sử dụng chung giống chất lượng cao, kiểm soát đầu vào và gắn với bao tiêu sản phẩm.
Trong khi đó, tại xã Tuy Phước Đông, mô hình cánh đồng lớn cũng đang được triển khai với quy mô ngày càng mở rộng lên đến 265 ha cánh đồng mẫu lớn, 100 ha cánh đồng lớn và 15 ha cánh đồng liên kết.
Năng suất các năm trước đạt 8-9 tấn/ha, lợi nhuận 30-35 triệu đồng/ha. Dù vụ Đông Xuân năm nay dự kiến lợi nhuận giảm do chi phí tăng, nhưng hiệu quả tổng thể vẫn cao hơn so với sản xuất nhỏ lẻ.
“Thực tế, việc canh tác theo mô hình cánh đồng lớn, cánh đồng liên kết đem lại nhiều thuận lợi, nhất là giúp bà con có đầu ra ổn định. Vì vậy, xã đang giao các HTX rà soát để nhân rộng mô hình này tại các cánh đồng có quy mô diện tích lớn triển khai vụ Đông Xuân tới” - ông Tôn Kỳ Hải - Phó Chủ tịch UBND xã Tuy Phước Đông chia sẻ.
Ông Kiều Văn Cang - Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật - khẳng định: Mô hình cánh đồng lớn và liên kết sản xuất gắn tiêu thụ đã mang lại hiệu quả rõ rệt.
Việc áp dụng đồng bộ quy trình giúp giảm chi phí giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật; đồng thời, nâng cao năng lực canh tác nhờ chuyển giao khoa học kỹ thuật. Đặc biệt, cơ chế bao tiêu theo hợp đồng giúp ổn định đầu ra, lợi nhuận cao hơn 10-16 triệu đồng/ha so với mô hình không liên kết.
Trên nền tảng đó, ngành nông nghiệp xác định tiếp tục duy trì và mở rộng mô hình cánh đồng lớn không chỉ với cây lúa mà cả các cây trồng chủ lực khác. Định hướng là tổ chức sản xuất theo hướng hàng hóa tập trung, chuyên canh, hình thành các vùng nguyên liệu đạt chuẩn, gắn với chế biến sâu và xuất khẩu.
Cốt lõi của quá trình này không chỉ là mở rộng diện tích, mà là nâng cấp toàn bộ chuỗi giá trị: Từ sản xuất, thu hoạch đến chế biến và tiêu thụ. Khi doanh nghiệp tham gia sâu vào chuỗi liên kết, nông dân không chỉ giải bài toán đầu ra mà còn từng bước tiếp cận phương thức sản xuất hiện đại, giảm rủi ro thị trường, hạn chế tình trạng “được mùa mất giá”.
