Dù năng suất đạt cao, thậm chí có nơi vượt kế hoạch nhưng niềm vui của bà con không trọn vẹn bởi giá lúa giảm mạnh, trong khi chi phí sản xuất và dịch vụ lại liên tục tăng.
Năng suất vượt đỉnh
Tính chung toàn tỉnh đến ngày 19-4, diện tích lúa thu hoạch đạt khoảng 30.000 ha trên tổng số 74.274 ha. Nhờ việc gieo sạ tập trung và sử dụng giống chất lượng, năng suất toàn tỉnh ước đạt 69,6 tạ/ha (vượt 0,3 tạ/ha so với kế hoạch, tăng 0,4 tạ/ha so với cùng kỳ năm ngoái).
Đánh giá về vụ lúa Đông Xuân 2025-2026, ông Võ Duy Tín, Chủ tịch UBND xã Ân Hảo, cho rằng thời tiết thuận lợi đã tạo điều kiện cho cây lúa phát triển tốt.
Một số trà lúa dù có sâu bệnh gây hại nhẹ như sâu cuốn lá nhỏ, bệnh đạo ôn hay chuột cắn phá nhưng nhờ sự hỗ trợ tích cực của ngành nông nghiệp và các biện pháp phòng trừ đồng bộ của người dân, năng suất vẫn đạt rất cao. Tại địa phương, năng suất đạt 75,9 tạ/ha, tăng 2 tạ/ha so với cùng kỳ. Với 659 ha lúa vụ Đông Xuân, sản lượng toàn xã đạt trên 5.000 tấn.
Không chỉ riêng xã Ân Hảo, nhiều địa phương khác cũng ghi nhận kết quả tích cực. Tại HTX Nông nghiệp An Nghĩa (xã Kim Sơn), đến nay, tiến độ thu hoạch lúa đạt khoảng 90% trên tổng diện tích 329 ha, năng suất bình quân duy trì ở mức 74,4 tạ/ha. Đặc biệt, mô hình sản xuất lúa hữu cơ giống Hương Châu 6 (đạt chuẩn OCOP 3 sao) với diện tích 2 ha cho năng suất từ 29-30 tạ/ha.
Ở khu vực phía Tây, “vựa lúa” Phú Thiện cũng bước vào cao điểm thu hoạch. Ông Nguyễn Anh Tuấn - Chủ tịch UBND xã Phú Thiện - cho hay: Vụ Đông Xuân 2025-2026, toàn xã có hơn 5.500 ha, tập trung chủ yếu vào các giống lúa chất lượng cao như Đài Thơm, ST25 và TBR25. Hiện nay, địa phương đang thu hoạch với năng suất trung bình ước đạt 70 tạ/ha, tương đương vụ trước.
Gánh nặng chi phí dịch vụ
Tuy nhiên, phía sau niềm vui được mùa là nỗi lo về bài toán lợi nhuận khi chi phí sản xuất ngày càng tăng cao trong khi giá lúa lại giảm mạnh. Ông Huỳnh Văn Thu - Phó Giám đốc HTX Nông nghiệp Ân Nghĩa - bày tỏ: Niềm vui của bà con không trọn vẹn bởi giá thuê máy gặt tăng mạnh lên mức 180-200 nghìn đồng/sào do ảnh hưởng của giá xăng dầu, trong khi vụ Đông Xuân trước, giá chỉ dao động 100-120 nghìn đồng/sào.
Tại xã Tuy Phước, bà Đoàn Thị Thanh (ở tổ dân phố Trung Tín 1) cho biết: Vụ Đông Xuân 2024-2025, chi phí máy gặt và vận chuyển cho 6 sào lúa chỉ 1,1 triệu đồng thì vụ này tăng lên 1,9 triệu đồng, trong khi giá lúa Đài Thơm và Q5 lại giảm gần 1.000 đồng/kg so với cùng kỳ, chỉ ở mức 6.600 - 6.700 đồng/kg.
Cách đó không xa, ông Đoàn Văn Quyến (cùng địa phương) cũng trăn trở về chi phí sản xuất: “Tính ra mỗi bao lúa từ ruộng về đến nhà mất đứt 25.000 đồng tiền công, chi phí đội lên đáng kể so với mọi năm”.
Không chỉ nông dân, các tiểu thương cũng gặp khó khăn. Chị Nguyễn Thị Vân - tiểu thương hàng xáo lâu năm ở xã Tuy Phước - chia sẻ: “Năm nay, nông dân mình khổ quá, giá lúa hạ thế này là cầm chắc phần lỗ.
Nhiều nhà máy không mặn mà thu mua số lượng lớn do đầu ra xuất khẩu gặp khó, tiểu thương tụi tôi cũng không dám ôm hàng nhiều. Do đó, vụ này, tôi chỉ thu mua 20-30 tấn thay vì 200-300 tấn như vụ năm ngoái”.
Theo ghi nhận, lúa ở phân khúc chế biến như Khang Dân đột biến được thu mua mạnh hơn, trong khi các loại gạo ngon như VNR20, VNR98 lại tiêu thụ chậm.
Đáng chú ý, lúa Đài Thơm vốn là dòng chủ lực hiện giá chỉ còn 6.700 đồng/kg, giảm mạnh so với mức khoảng 9.000 đồng/kg của vụ Đông Xuân trước. Các giống khác như Q5, ĐV108… cũng giảm 400-600 đồng/kg.
Đẩy nhanh thu hoạch, chuẩn bị vụ mới
Trước thực tế này, ông Kiều Văn Cang - Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Sở Nông nghiệp và Môi trường) cho biết: Giải pháp trước mắt là tập trung đôn đốc nông dân khẩn trương thu hoạch khi lúa chín từ 85% trở lên; khuyến khích sử dụng máy gặt đập liên hợp để giảm thất thoát và theo dõi sát diễn biến thời tiết.
Về lâu dài, ngành nông nghiệp sẽ ưu tiên bố trí thời vụ linh hoạt, sử dụng giống ngắn ngày, giảm lượng giống gieo sạ, giảm phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật nhằm hạ chi phí sản xuất.
Đồng thời, các địa phương sẽ đẩy mạnh chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên diện tích lúa kém hiệu quả sang các loại cây có giá trị kinh tế cao hơn như rau, đậu, cây ăn quả, dược liệu.
Bên cạnh đó, việc tổ chức lại sản xuất theo hướng hàng hóa tập trung, liên kết chuỗi giá trị, xây dựng vùng nguyên liệu gắn với hợp đồng tiêu thụ bền vững được xác định là giải pháp then chốt.
Trong bối cảnh hiện nay, người nông dân đang rất cần sự hỗ trợ từ nhà nước và doanh nghiệp thông qua các chính sách bình ổn giá xăng dầu, vật tư nông nghiệp cũng như giá cả nông sản để bà con yên tâm bám ruộng, hướng tới phát triển nông thôn bền vững.
