Phá thế “độc canh” để giảm rủi ro
Trước đây, Ia Le từng là vùng sản xuất hồ tiêu mang lại nguồn thu nhập khá cho nhiều hộ dân. Tuy nhiên, giai đoạn 2017-2020, giá hồ tiêu giảm sâu cộng với dịch bệnh xảy ra trên diện rộng đã khiến nhiều hộ lâm vào cảnh khó khăn, thậm chí mất trắng sau nhiều năm đầu tư.
Trước thực tế đó, người dân buộc phải tìm hướng đi mới. Các loại cây ngắn ngày như khoai môn, đậu đỗ, bắp, mì… được đưa vào sản xuất nhằm duy trì thu nhập. Trong số đó, khoai môn nhanh chóng trở thành cây trồng chủ lực giúp nhiều hộ “vượt khó”.
Ông Trần Văn Ánh (thôn Phú Bình) cho biết: Khoai môn là cây trồng truyền thống, phù hợp với điều kiện đất đai địa phương, dễ trồng và có thời gian thu hoạch ngắn, chỉ khoảng 5-6 tháng. Năm 2017, khi hồ tiêu chết nhiều, giá giảm mạnh, gia đình ông đã chuyển đổi 1 ha tiêu sang trồng khoai môn.
Theo ông Ánh, chi phí đầu tư cho 1 ha khoai môn (bao gồm giống, phân bón và hệ thống tưới phun mưa) khoảng 100 triệu đồng. Năng suất bình quân đạt 20-25 tấn/ha, tùy điều kiện chăm sóc. Nếu giá thị trường duy trì từ 20.000 đồng/kg trở lên, sau khi trừ chi phí, lợi nhuận có thể đạt khoảng 100 triệu đồng/ha.
“So với cây hồ tiêu, hiệu quả kinh tế không bằng thời kỳ giá cao, nhưng khoai môn cho thu nhập ổn định, dễ tiêu thụ và ít rủi ro hơn” - ông Ánh chia sẻ.
Bên cạnh đó, nhiều hộ dân đã mạnh dạn chuyển sang mô hình trồng dâu nuôi tằm. Ông Trần Bá Chiến (thôn Phú Bình) cho biết, năm 2018 khi hồ tiêu không còn hiệu quả, ông chuyển đổi sang trồng dâu nuôi tằm. Đến năm 2019, ông cùng 22 thành viên khác đã xin phép chính quyền địa phương thành lập Nông hội trồng dâu nuôi tằm.
Hiện nay, gia đình ông Chiến đang trồng 2 ha dâu, vừa làm vừa thuê thêm nhân công. Trung bình mỗi tháng, sau khi trừ chi phí, lợi nhuận từ trồng dâu nuôi tằm đạt khoảng 30 triệu đồng.
“Nhờ áp dụng kỹ thuật mới và có doanh nghiệp bao tiêu sản phẩm, người nuôi chỉ cần khoảng 15-17 ngày cho mỗi lứa tằm là có thể xuất bán. Mỗi năm, lợi nhuận vài trăm triệu đồng là chuyện bình thường” - ông Chiến cho hay.
Mở hướng phát triển nông nghiệp bền vững
Không dừng lại ở chuyển đổi cây trồng đơn lẻ, nông dân Ia Le đã phát triển theo hướng đa dạng hóa và xen canh nhiều loại cây trên cùng diện tích đất. Các mô hình trồng xen sầu riêng, vải, cây dược liệu trong vườn cà phê, hồ tiêu đang ngày càng phổ biến.
Cách làm này giúp tận dụng tối đa diện tích, tăng hiệu quả sử dụng đất và đặc biệt là giảm thiểu rủi ro khi thị trường nông sản biến động. Khi một loại cây gặp khó khăn, các loại cây khác vẫn có thể mang lại nguồn thu, đảm bảo tính ổn định cho kinh tế hộ gia đình.
Theo UBND xã Ia Le, sau giai đoạn hồ tiêu chết và rớt giá, người dân đã chủ động chuyển đổi cơ cấu cây trồng theo hướng đa dạng hóa, ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất, chất lượng nông sản và giá trị kinh tế.
Sau khi sáp nhập, Ia Le có thêm điều kiện mở rộng không gian sản xuất và quy hoạch vùng trồng phù hợp. Hiện tổng diện tích gieo trồng hàng năm khoảng 14.699 ha. Trong đó, cây lương thực chiếm 4.033 ha, cây có củ 3.005 ha, cây ăn quả 617 ha, cây công nghiệp dài ngày hơn 6.033 ha, cây dược liệu gần 120 ha và dâu tằm 85 ha.
Những năm gần đây, người dân đã chủ động đầu tư hệ thống tưới tiết kiệm, xây dựng mã số vùng trồng và sản xuất theo hướng an toàn, hữu cơ. Một số sản phẩm như sầu riêng, hoa hòe, dâu tằm… đã đáp ứng nhu cầu thị trường trong nước và xuất khẩu. Đặc biệt, trên địa bàn xã đã được cấp 6 mã số vùng trồng sầu riêng với diện tích hơn 177 ha.
Cùng với đó, việc liên kết sản xuất - tiêu thụ ngày càng được chú trọng. Theo ông Phan Văn Cảnh (thôn Phú An, có gần 20 năm thu mua khoai môn tại địa phương), trong giai đoạn hồ tiêu gặp khó khăn, chính khoai môn đã giúp người dân trụ vững.
Hiện nay, ông trồng 2 ha khoai môn, với lợi nhuận đạt 100-150 triệu đồng/ha tùy theo giá thị trường. Ngoài ra, mỗi ngày ông còn thu mua và xuất bán khoảng 4 tấn khoai môn của nông dân địa phương đi các tỉnh, thành trong cả nước, thị trường tiêu thụ khá ổn định.
Ông Lưu Xuân Thành - Chủ tịch UBND xã Ia Le - khẳng định: Những năm gần đây, địa phương đã tận dụng hiệu quả các nguồn lực hỗ trợ để hướng dẫn người dân chuyển đổi sản xuất, áp dụng khoa học kỹ thuật và kết nối tiêu thụ sản phẩm. Đồng thời, người dân đã chủ động đưa nhiều loại cây trồng mới vào trồng xen canh trên một diện tích đất nhằm đa dạng hóa, nâng cao thu nhập và giảm rủi ro.
“Từ thực tế chuyển đổi sản xuất, có thể thấy đa dạng hóa cây trồng không chỉ là giải pháp trước mắt mà đã trở thành hướng đi lâu dài của nông nghiệp Ia Le. Địa phương cũng khuyến cáo người dân không nên chạy theo giá thị trường nông sản mà phá vỡ quy hoạch cây trồng. Trước khi trồng phải xem điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu, nguồn nước tưới để đảm bảo cây trồng, sinh trưởng, phát triển tốt...
Hiện nay, địa phương đang tập trung xây dựng các vùng chuyên canh có giá trị kinh tế cao, hạn chế sản xuất độc canh như trước đây. Đồng thời, tăng cường ứng dụng khoa học kỹ thuật và phát triển các chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ. Đây chính là nền tảng để địa phương thích ứng với biến đổi khí hậu, ổn định kinh tế và nâng cao đời sống người dân trong giai đoạn mới” - ông Thành cho biết thêm.
