Giảm áp lực đầu ra bằng chế biến
Dù đã cuối vụ nhưng giá khoai lang hiện chỉ dao động ở mức 6.000 - 8.000 đồng/kg. Với mức giá này, chỉ những ruộng khoai đạt năng suất cao (khoảng 30 tấn/ha) mới có thể hòa vốn, thậm chí thua lỗ nếu phải thuê đất sản xuất. Thực trạng này đã lặp lại nhiều lần mỗi khi bước vào vụ thu hoạch rộ.
Ông Đỗ Văn Năm - Giám đốc HTX Nông sản an toàn Phú Thiện (xã Chư A Thai) cho biết: Việc người dân xuống giống cùng thời điểm khiến sản lượng khoai lang tăng mạnh khi vào chính vụ, trong khi sức tiêu thụ trên thị trường giảm. Bên cạnh đó, quy mô sản xuất còn mang tính tự phát, thiếu liên kết với DN nên diện tích tăng nhanh, khó kiểm soát. Chỉ cần thị trường biến động hoặc sức mua giảm, người trồng khoai lập tức chịu thiệt.
Trong đợt thu hoạch rộ cách đây vài tuần, nhiều tổ chức, cá nhân đã đứng ra hỗ trợ thu mua khoai lang cho nông dân. Tuy nhiên, phần lớn khoai lang vẫn tiêu thụ dưới dạng tươi.
Bà Lê Thị Lan - Giám đốc Công ty CP Nalee Việt Nam (xã Biển Hồ) cho biết: Từ đầu vụ đến nay, DN đã hỗ trợ thu mua khoảng 70 tấn khoai lang tươi của nông dân trong tỉnh để tiêu thụ qua nền tảng TikTok. Dù sản lượng chưa lớn và DN mới bắt đầu tiếp cận hình thức bán hàng trên sàn thương mại điện tử, song đây được xem là tín hiệu tích cực cho việc tiêu thụ nông sản địa phương.
Theo bà Lan, khoai lang tươi phụ thuộc nhiều vào mùa vụ, giá cả bấp bênh, trong khi các sản phẩm chế biến như khoai lang sấy có thể bảo quản lâu và nâng giá trị lên nhiều lần. Đây là hướng đi giúp người trồng có đầu ra ổn định hơn.
Thực tế, các sản phẩm chế biến từ khoai lang như bún, miến, bánh; khoai lang sấy dẻo, sấy giòn, snack khoai lang… ngày càng được thị trường ưa chuộng nhờ phù hợp xu hướng tiêu dùng thực phẩm tự nhiên, tiện lợi và tốt cho sức khỏe.
Tại Công ty TNHH Thực phẩm Trương Gia (phường An Nhơn Nam), sau bước đầu tạo dấu ấn với sản phẩm rượu vang khoai lang tím, DN tiếp tục nghiên cứu, phát triển thêm dòng sản phẩm bún và bánh hỏi khoai lang tím. Bà Trương Thị Xuân Hòa - Giám đốc công ty, cho rằng, khoai lang là loại nông sản phổ biến nhưng có nhiều tiềm năng để phát triển thành các dòng thực phẩm giàu dinh dưỡng, đáp ứng xu hướng tiêu dùng hiện đại.
Việc chế biến thành bún, bánh không chỉ kéo dài thời gian bảo quản mà còn tạo khác biệt về màu sắc, hương vị, phù hợp với nhóm khách hàng quan tâm đến thực phẩm sạch và tự nhiên.
“DN cũng đang hướng tới xây dựng chuỗi sản phẩm từ khoai lang tím gắn với câu chuyện vùng nguyên liệu và bản sắc địa phương để khoai lang không chỉ xuất hiện ở chợ truyền thống mà còn hiện diện trong các sản phẩm chế biến hiện đại, có khả năng mở rộng thị trường” - bà Hòa chia sẻ.
Liên kết để nâng cao giá trị
Hiện vùng trồng khoai lang của tỉnh tập trung tại các xã Phú Thiện, Chư A Thai và các địa phương lân cận. Những năm trước, khi giá khoai tăng cao, nhiều nông dân ồ ạt mở rộng diện tích. Tuy nhiên, việc phát triển thiếu quy hoạch và thiếu thông tin thị trường khiến sản lượng tăng nhanh, dồn vào cùng thời điểm thu hoạch, trong khi đầu ra vẫn phụ thuộc chủ yếu vào một số kênh tiêu thụ truyền thống với sức mua không ổn định.
Ông Mai Ngọc Quý - Trưởng Phòng Kinh tế xã Phú Thiện - cho biết: Giá khoai lang giảm sâu thời gian qua ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của người dân. Ngoài nguyên nhân cung vượt cầu và chi phí vận chuyển tăng còn xuất hiện tình trạng một số thương lái lợi dụng biến động thị trường để ép giá, khiến người trồng càng thêm khó khăn.
Mỗi năm, Gia Lai có khoảng 5.500 - 5.600 ha khoai lang, sản lượng ước đạt 87.800 - 90.000 tấn. Đây là nguồn nguyên liệu dồi dào cho chế biến. Tuy nhiên, phần lớn diện tích hiện vẫn sản xuất nhỏ lẻ, thiếu liên kết giữa nông dân, HTX và DN nên đầu ra chưa ổn định. Việc phụ thuộc quá nhiều vào tiêu thụ khoai tươi không chỉ làm giá trị thấp mà còn tiềm ẩn nguy cơ dư thừa khi vào chính vụ.
Theo bà Lê Thị Lan, Công ty CP Nalee Việt Nam đã khảo sát các vùng trồng khoai lang trọng điểm tại Phú Thiện, Chư A Thai để đề xuất định hướng phát triển các sản phẩm chế biến sâu. Hiện nay, DN đang tập trung phát triển sản phẩm khoai lang cọng sấy giòn sử dụng nguồn nguyên liệu tại tỉnh, đồng thời đề xuất hình thành chuỗi liên kết chế biến ngay tại địa phương nhằm giảm chi phí vận chuyển, nâng cao giá trị nông sản và chủ động nguồn nguyên liệu.
Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thị trường khoai tươi dễ biến động theo mùa vụ, các sản phẩm qua chế biến đang mở ra khả năng nâng giá trị khoai lang lên nhiều lần, đồng thời tăng cơ hội tiếp cận các thị trường mới. Hướng đi này tạo cơ sở hình thành chuỗi liên kết giữa nông dân, HTX và DN.
Khi một sản phẩm chế biến có bao bì, thương hiệu và câu chuyện vùng miền đi kèm sẽ có giá trị hoàn toàn khác so với nông sản bán thô. Đây là hướng đi phù hợp trong bối cảnh thị trường ngày càng đòi hỏi cao về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và sự khác biệt của sản phẩm nông nghiệp.
