Cùng với việc mở rộng vùng nguyên liệu, tỉnh từng bước hình thành chuỗi liên kết từ sản xuất đến thị trường, góp phần nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh cho nông sản địa phương.
Theo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Sở Nông nghiệp và Môi trường), đến cuối năm 2025, tổng diện tích gieo trồng toàn tỉnh đạt 773.640 ha. Tỉnh đã hình thành 9 vùng nguyên liệu chủ lực gồm cà phê, hồ tiêu, điều, cao su, mía, mì, sầu riêng, chuối và chanh dây.
Toàn tỉnh duy trì hơn 300 cánh đồng lớn, cánh đồng liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ đối với các loại cây trồng như lúa, đậu phụng, mía, mì…
Liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị
Cùng với việc mở rộng vùng nguyên liệu, tỉnh đã xây dựng được 217 chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ nông sản với tổng diện tích hơn 252.605 ha; 306 vùng trồng xuất khẩu với tổng diện tích 10.999 ha; 53 mã số cơ sở đóng gói trái cây xuất khẩu với công suất 2.670-2.885 tấn quả tươi/ngày.
Nhiều nông sản như chanh dây, chuối, cà phê, hồ tiêu, sầu riêng của tỉnh đã tiếp cận các thị trường khó tính như EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc... Thực tiễn cho thấy, khi liên kết sản xuất gắn với chế biến sâu và thị trường tiêu thụ được hình thành, giá trị nông sản tăng lên rõ rệt.
Công ty CP Nafoods Gia Lai (phường An Phú) hiện liên kết với 37 HTX và nông dân khu vực Tây Nguyên phát triển khoảng 5.000 ha chanh dây, năng suất bình quân đạt khoảng 35 tấn/ha/năm.
Tham gia chuỗi liên kết, nông dân được bao tiêu sản phẩm theo từng phân khúc thị trường và tiêu chuẩn chất lượng. Quả tươi xuất khẩu sang châu Âu có giá thu mua từ 50.000-70.000 đồng/kg; sản phẩm bán tại thị trường Trung Quốc, Thái Lan và hệ thống siêu thị trong nước có giá từ 20.000-30.000 đồng/kg; nguyên liệu phục vụ chế biến được thu mua từ 10.000-25.000 đồng/kg. Nhờ đó, nhiều hộ đạt lợi nhuận bình quân khoảng 500 triệu đồng/ha/năm.
Ông Hồ Hải Quân - Giám đốc Công ty CP Nafoods Gia Lai - cho biết: Bên cạnh xuất khẩu quả tươi, doanh nghiệp (DN) đẩy mạnh chế biến sâu sản phẩm chanh dây để xuất khẩu sang thị trường hơn 70 quốc gia.
Theo kế hoạch đến năm 2030, DN tiếp tục phát triển thêm 20.000 ha chanh dây, 10.000 ha cà phê và 1.500 ha sầu riêng; mở rộng chuỗi liên kết, hỗ trợ HTX và nông dân về vốn, kỹ thuật, giống chất lượng cao, áp dụng số hóa trong quản lý vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát an toàn dư lượng thuốc bảo vệ thực vật.
Mô hình liên kết sản xuất gắn với chế biến và tiêu thụ cũng phát huy hiệu quả ở ngành hàng cà phê. Bà Rơ Châm Awưnh - Giám đốc Công ty TNHH Chế biến nông sản Jrai Ia Ly (xã Ia Phí) cho hay: DN đang liên kết phát triển 50 ha cà phê theo hướng hữu cơ, sản lượng năm 2025 đạt gần 180 tấn nhân.
Ngoài phục vụ chế biến cà phê bột và cà phê hạt nguyên chất, DN còn liên kết với các đơn vị rang xay tại nhiều tỉnh để hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm cho nông dân. Năm 2025, doanh thu toàn chuỗi liên kết đạt hơn 100 tỷ đồng.
Đẩy mạnh chế biến sâu, nâng sức cạnh tranh cho nông sản
Ông Trần Xuân Khải - Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật - cho biết, đến năm 2030, tỉnh đặt mục tiêu tổng diện tích gieo trồng đạt khoảng 779 nghìn ha, tổng sản lượng đạt trên 10 triệu tấn.
Đồng thời, phấn đấu trên 50% giá trị xuất khẩu các sản phẩm chủ lực (cà phê, hồ tiêu, điều, cao su, sầu riêng, chanh dây, chuối) qua sơ chế, chế biến và chế biến sâu.
Để đạt mục tiêu này, tỉnh định hướng phát triển sản xuất nông nghiệp theo hướng hàng hóa tập trung gắn với mở rộng vùng nguyên liệu đạt chuẩn, thu hút đầu tư vào chế biến sâu và phát triển thị trường tiêu thụ.
Theo đó, chuyển đổi 26.710 ha cây trồng và tổ chức lại sản xuất; phát triển các cây trồng có lợi thế như cà phê, hồ tiêu, chanh dây, chuối, sầu riêng, bơ, dứa…; duy trì và phát triển 300-350 chuỗi liên kết.
Tỉnh cũng ưu tiên thu hút các dự án liên kết sản xuất - chế biến, tập trung chế biến sâu đối với 3 ngành hàng chủ lực gồm cà phê, sầu riêng, chanh dây.
Cụ thể, định hướng mở rộng liên kết đối với 81.000-82.000 ha cà phê, 8.600-9.000 ha sầu riêng, khoảng 5.000 ha chanh dây; tỷ lệ sản phẩm chế biến sâu tăng khoảng 10-15%/năm.
“Ngành trồng trọt sẽ tập trung kết nối xây dựng chuỗi liên kết gắn vùng nguyên liệu với các cơ sở, nhà máy chế biến và thị trường tiêu thụ; mở rộng vùng nguyên liệu tập trung, chuyên canh quy mô lớn gắn với thực hành sản xuất nông nghiệp tốt (VietGAP, GlobalGAP, Rainforest Alliance, hữu cơ); xây dựng mã số vùng trồng đạt chuẩn…” - ông Khải nêu giải pháp.
Trong chuỗi giá trị này, khoa học công nghệ và chuyển đổi số được xem là “chìa khóa” nâng cao tính bền vững. Ông Nguyễn Hữu Hà - Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ - đánh giá, việc ứng dụng khoa học công nghệ thời gian qua đã góp phần nâng cao năng suất, chất lượng nông sản; thúc đẩy chuyển từ tiêu thụ nguyên liệu thô sang tiêu thụ sản phẩm qua chế biến.
Đồng thời, việc ứng dụng công nghệ số trong xây dựng thương hiệu, truy xuất nguồn gốc, mã QR và phát triển tài sản trí tuệ cho sản phẩm nông nghiệp địa phương cũng được đẩy mạnh.
Sở sẽ phối hợp với các sở, ngành, địa phương và DN đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong toàn bộ chuỗi giá trị nông nghiệp; hỗ trợ hoàn thiện quy trình sản xuất, bảo quản, chế biến đối với các sản phẩm chủ lực nhằm nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng của nông sản.
Ở khâu tiêu thụ, Phó Giám đốc Sở Công Thương Nguyễn Đình Kha cho hay, ngành thường xuyên tổ chức các chương trình kết nối cung cầu, xúc tiến thương mại hỗ trợ DN, HTX và nông dân mở rộng đầu ra.
Riêng 5 tháng đầu năm nay, tỉnh đã hỗ trợ tiêu thụ 109,36 nghìn tấn dưa hấu; tổ chức phiên livestream với gần 1.000 đơn hàng được chốt, doanh thu hơn 200 triệu đồng; quảng bá sản phẩm OCOP tại 7 hội chợ, triển lãm, hội nghị kết nối cung cầu trong và ngoài nước…
Thời gian tới, tỉnh tiếp tục đẩy mạnh xúc tiến thương mại trong và ngoài nước, thúc đẩy tiêu thụ qua thương mại điện tử, kết nối DN thu mua lớn; phối hợp thu hút đầu tư xây dựng các nhà máy chế biến sâu, mở rộng thị trường trong nước và xuất khẩu, từng bước hoàn thiện chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ nông sản.
