Tại làng biển Nhơn Hải (phường Quy Nhơn Đông), lễ Thanh minh được ấn định bắt đầu từ ngày 11 tháng giêng. Năm nay, không khí càng thêm rộn ràng khi đến chu kỳ 3 năm có hát bội.
Từ sau Tết Nguyên đán, bà con đã tất bật chuẩn bị cho các nghi thức truyền thống như: nghinh thần, cúng khai sơn, khai tỉnh, cúng Thành hoàng bổn cảnh, tiền hiền, hậu hiền; tảo mộ và cúng vong linh những người khuất không rõ thân nhân.
Ông Nguyễn Văn Hòa - Trưởng Ban cung phụng đền Thanh Minh Nhơn Hải - cho biết: “Ngoài lễ chính ngày 11 tháng giêng, sang ngày 12, người dân đến đền cúng bái, dự tiệc và thưởng thức hát bội vào các đêm sau đó.
Năm nay, tỉnh đăng cai tổ chức Năm Du lịch Quốc gia nên phần nghi lễ được chuẩn bị chu đáo, sinh động hơn để quảng bá bản sắc văn hóa địa phương”.
Ở xóm Trường Thế, thôn Hữu Thành (xã Tuy Phước Đông), không khí chuẩn bị cho Lễ Thanh minh (ngày 16-2 âm lịch) cũng sôi nổi không kém. Niềm vui càng nhân lên khi đình làng Hữu Thành được Bảo tàng tỉnh khảo sát, thu thập tư liệu để lập hồ sơ khoa học đề nghị xếp hạng di tích cấp tỉnh.
Ông Ngụy Đình Tư, Phó Trưởng thôn kiêm Thư ký đình làng Hữu Thành, chia sẻ: “Đình làng còn lưu giữ 5 sắc phong triều Nguyễn. Khi hay tin lập hồ sơ di tích, bà con rất phấn khởi, chung tay tổ chức lễ trang nghiêm hơn.
Ngoài phần lễ, còn có hội đánh bài chòi dân gian tạo không khí vui tươi. Người góp công, người góp của, thanh niên dựng rạp, chuẩn bị lễ vật… ai cũng vui vì được góp sức cho việc chung”.
Một nét riêng ở thôn Hữu Thành là ngoài lễ tại đình làng tọa lạc tại xóm Trường Thế, cách đó không xa, hơn 60 hộ dân xóm Tây Định còn tổ chức lễ Thanh minh tại miếu thờ thần trên nền đình xưa. Sự song hành này không tạo chia tách, mà càng thắt chặt mối dây cộng đồng, cùng hướng về đạo lý “uống nước nhớ nguồn”.
Ông Phạm Văn Tài - Trưởng ban Nghi lễ miếu Tây Định - cho biết: “Trước đây, đình làng Hữu Thành tọa lạc tại vị trí miếu hiện nay. Do biến động lịch sử, đình được dời về xây dựng lại tại xóm Trường Thế từ năm 1958. Trên nền cũ, bà con dựng miếu thờ thần.
Năm 2025, người dân tiếp tục đóng góp xây dựng ngôi miếu mới khang trang hơn, vừa đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng, vừa gìn giữ truyền thống”.
Tại đình Thanh Minh ở tổ 21, khu phố 44 (phường Quy Nhơn), lễ Thanh minh không ấn định ngày cụ thể mà tổ chức theo tiết Thanh minh. Năm nay diễn ra từ 17 đến 19-2 âm lịch với các nghi thức: nghinh thần nhập điện (múa lân sư rồng), khai kinh cầu quốc thái dân an, vía Thanh minh… tạo không khí vừa trang nghiêm, vừa gần gũi.
Ông Nguyễn Văn Hoan - Trưởng ban Cung phụng đình Thanh Minh khu phố 44 - cho hay: “Hằng năm, bà con cùng nhau tổ chức lễ, cầu cho quốc thái dân an, đời sống ấm no. Phụ nữ lo nấu nướng, các cụ phụ trách lễ nghi, thanh niên dựng rạp, sắp xếp bàn ghế… Qua đó, nhắc nhở con cháu gìn giữ truyền thống cha ông”.
Ở thôn An Cửu (xã Tuy Phước Bắc), lễ Thanh minh được tổ chức tại đình làng An Cửu theo ngày tốt trong tiết Thanh minh (năm nay vào 21-2 âm lịch). Bên cạnh nghi thức cúng và tu tảo những ngôi mộ vô chủ, còn có lễ rước sắc, khai cúng 4 sắc phong triều Nguyễn.
Đặc biệt, lễ Thanh minh năm nay gắn với sự kiện đón nhận bằng xếp hạng di tích cấp tỉnh của đình làng An Cửu, càng làm tăng thêm ý nghĩa.
Ông Đặng Văn Minh - Trưởng thôn An Cửu - chia sẻ: “Đình làng An Cửu là nơi diễn ra nhiều lễ cúng truyền thống trong năm. Việc lưu giữ 4 sắc phong là cơ sở để đình được xếp hạng di tích. Vì vậy, lễ Thanh minh năm nay có ý nghĩa đặc biệt, thể hiện niềm tự hào và trách nhiệm gìn giữ di sản của người dân trong thôn”.
Điều đáng quý là trong nhịp sống hiện đại, phong tục này vẫn được cộng đồng gìn giữ bằng tinh thần tự nguyện, đồng lòng. Khi du lịch văn hóa ngày càng được chú trọng, những lễ hội dân gian như Thanh minh cũng đang mở ra cơ hội quảng bá hình ảnh, văn hóa quê hương Gia Lai.
