Lễ hội cũng đang dần trở thành sản phẩm du lịch đặc sắc, góp phần quảng bá hình ảnh địa phương trong Năm Du lịch quốc gia - Gia Lai 2026.
Bản sắc riêng của Nhơn Hải
Từ đầu tháng 2 âm lịch, không khí ở Nhơn Hải (gồm 3 khu phố: Hải Bắc, Hải Đông và Hải Nam) đã trở nên rộn ràng. Cờ phướn, panô rực rỡ treo trong Lăng Ông Nam Hải và dọc bãi biển, ghe thuyền được trang hoàng.
Người dân trong làng, từ các bậc cao niên đến lớp trẻ, từ mươi ngày nửa tháng trước, thảy đều háo hức chờ mong lễ hội cầu ngư.
Giống như những miền biển khác, lễ hội cầu ngư Nhơn Hải gắn với tín ngưỡng thờ cá voi (cá Ông, thần Nam Hải) - vị thần biển cả theo tín ngưỡng dân gian mà ngư dân tin rằng luôn che chở, cứu giúp họ giữa biển khơi. Vì vậy, phần lễ được tổ chức nghiêm cẩn với các nghi thức truyền thống.
Ông Nguyễn Khắc Vũ - Trưởng vạn đầm Nhơn Hải - cho biết: “Ngư dân gắn bó với biển cả và lễ hội cầu ngư được cả cộng đồng dân cư địa phương tổ chức mỗi năm một lần. Đây không chỉ là dịp để bày tỏ công đức thần Nam Hải, các bậc tiền hiền, hậu hiền khai cơ vùng đất này, mà còn để nhắc con cháu nhớ về văn hóa truyền thống”.
Điểm đặc sắc của lễ hội cầu ngư Nhơn Hải là bên cạnh nghệ thuật bả trạo quen thuộc tái hiện hải trình vượt sóng gió của ngư dân, nơi đây còn lưu giữ một loại hình diễn xướng hiếm gặp ở nơi khác, đó là nghệ thuật múa gươm hầu thần.
Đây không đơn thuần là tiết mục biểu diễn mà mang ý nghĩa nghi lễ, thể hiện sự tôn kính với thần Nam Hải và mong muốn được phù hộ, độ trì.
Nghệ thuật múa gươm hầu thần ở Nhơn Hải là sự kết tinh độc đáo của nhiều yếu tố văn hóa. Đội múa gươm có 33 người, với những nhân vật chính, gồm: 1 tổng chấp sự, 2 lồng đèn, 2 bộ hổ, 4 hèo (roi), 4 đao và 20 quân gươm, chia thành hai bên xanh, đỏ.
Người biểu diễn hóa trang, mặc phục trang mang dáng dấp nghệ thuật hát bội Bình Định, với những đường kẻ mặt sắc sảo, màu sắc rực rỡ. Phần trình diễn của các nhân vật là sự hòa quyện giữa vũ điệu hát bội với thế võ cổ truyền.
Chính sự giao thoa giữa tín ngưỡng dân gian, nghệ thuật hát bội và võ cổ truyền Bình Định đã góp phần làm nên chiều sâu văn hóa riêng có của lễ hội cầu ngư Nhơn Hải.
Gắn bó với đội múa gươm 22 năm, anh Nguyễn Văn Tình - người đóng vai bộ hổ - chia sẻ: “Múa gươm hầu thần không chỉ là trình diễn cho khán giả xem, mà hơn hết là thể hiện thần thái của đội quân hầu thần tại lễ tế vào giữa đêm.
Động tác phải vừa đẹp, vừa chuẩn, vừa thể hiện được sự trang nghiêm của nghi lễ, mất rất nhiều công phu mới được vậy, nhưng bất cứ ai khi được đứng vào đội ngũ này đều hết sức hãnh diện!”.
Tạo sản phẩm du lịch, hướng đến nâng tầm di sản
Năm nay, lễ hội cầu ngư Nhơn Hải được tổ chức với quy mô lớn hơn, gắn với các hoạt động văn hóa, thể thao và du lịch nhằm thu hút du khách. Anh Nguyễn Bình Nguyên (khu phố Hải Đông) chia sẻ: “Lễ hội cầu ngư Nhơn Hải được ví như “cái Tết thứ hai” ở địa phương.
Đặc biệt, năm nay thời tiết biển rất đẹp, lễ hội bắt đầu diễn ra vào đúng ngày Chủ nhật 29-3, sau Lễ khai mạc Năm Du lịch quốc gia - Gia Lai 2026 tổ chức tại phường Quy Nhơn tối 28-3. Điểm rơi này phải nói là rất đẹp, có lẽ nhờ thế mà sẽ có thêm đông đảo du khách về chia vui cùng bà con Nhơn Hải chúng tôi”.
Trong khuôn khổ lễ hội năm nay, hàng loạt hoạt động sôi nổi được phường Quy Nhơn Đông tổ chức như: đua thuyền, bơi thúng, kéo co, đá bóng và các đêm hát bội. Những hoạt động này không chỉ tạo không khí vui tươi mà còn giúp du khách có cơ hội trải nghiệm đời sống văn hóa biển.
Ông Bùi Duy Ninh - Phó Chủ tịch UBND phường Quy Nhơn Đông - cho biết: “Lễ hội cầu ngư Nhơn Hải không chỉ là sinh hoạt tín ngưỡng của ngư dân mà còn là di sản văn hóa quý giá.
Hưởng ứng Năm Du lịch quốc gia - Gia Lai 2026, lễ hội năm nay được quan tâm nhiều hơn trong các khâu chuẩn bị tổ chức, nhằm đảm bảo diễn ra tốt đẹp để bảo tồn và phát huy giá trị di sản, tạo sản phẩm du lịch đặc sắc của địa phương”.
Theo ông Ninh, UBND tỉnh cũng đã có kết luận chỉ đạo phường Quy Nhơn Đông phối hợp Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch để lập hồ sơ đề nghị công nhận Lễ hội cầu ngư Nhơn Hải là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm bảo tồn bền vững và nâng tầm giá trị di sản.
“Việc đề nghị công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia thời gian tới không chỉ có ý nghĩa về mặt danh hiệu mà còn tạo điều kiện để bảo vệ, truyền dạy tốt hơn các loại hình diễn xướng dân gian trong Lễ hội cầu ngư Nhơn Hải, đặc biệt là múa gươm hầu thần, bả trạo” - ông Ninh chia sẻ thêm.
Mùa này về làng biển Nhơn Hải, du khách không chỉ hòa mình vào không khí rộn ràng của lễ hội cầu ngư với nghi thức trang nghiêm, sắc màu văn hóa đặc trưng, mà còn được trải nghiệm nhiều điều thú vị: lặn ngắm san hô trong làn nước trong vắt và ghi lại những bức ảnh dưới biển; thưởng thức hải sản tươi rói, ăn bánh xèo mực ngay bên bãi biển yên bình.
Chiều về, thủy triều rút cạn, du khách có thể check-in bên bãi đá rêu xanh dọc bờ kè chắn sóng, dạo quanh các gành đá ở Gành Trên, Gành Dưới hoặc trải nghiệm tường thành cổ trên biển.
Ở Nhơn Hải còn có các ngôi chùa, dinh Bà, đình làng để du khách đến tham quan. Tất cả tạo nên một hành trình vừa thú vị, vừa đậm chất biển khó quên.
