Gắn di sản văn hóa với phát triển du lịch và kinh tế sáng tạo

Xung quanh câu chuyện này, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thị Thanh Lịch đã có cuộc trao đổi với Báo và phát thanh, truyền hình Gia Lai.

Văn hóa là một động lực phát triển

*Thưa bà, từ thành công của Ngày hội Văn hóa các dân tộc tỉnh Gia Lai lần thứ I năm 2026, tỉnh nhìn nhận như thế nào về vai trò của văn hóa trong giai đoạn phát triển mới hiện nay?

- Thành công của Ngày hội vừa qua là minh chứng sinh động cho thấy văn hóa không chỉ là giá trị tinh thần, mà còn là một động lực phát triển trong giai đoạn mới. Qua sự kiện, tỉnh Gia Lai khẳng định văn hóa là nền tảng củng cố bản sắc và khối đại đoàn kết các dân tộc - yếu tố rất quan trọng cho ổn định và phát triển lâu dài.

Trong giai đoạn mới, văn hóa giúp nâng cao vị thế, quảng bá hình ảnh vùng đất và con người Gia Lai, từ đó thu hút đầu tư và mở rộng giao lưu hợp tác. Đặc biệt, tỉnh nhìn nhận văn hóa đang mở ra dư địa rất lớn cho phát triển kinh tế, nhất là du lịch, dịch vụ và kinh tế sáng tạo.

Những giá trị như không gian văn hóa cồng chiêng, các lễ hội, hay ẩm thực, nghề thủ công truyền thống… nếu được tổ chức bài bản sẽ trở thành sản phẩm đặc trưng, tạo sinh kế bền vững cho người dân địa phương.

* Vậy theo bà, làm thế nào để tích hợp văn hóa vào các quy hoạch phát triển khác của tỉnh để tạo ra sự đồng bộ?

- Ta không xem văn hóa là một lĩnh vực riêng lẻ. Văn hóa là “nguồn lực mềm” góp phần định hướng phát triển con người, nâng cao chất lượng đời sống tinh thần, từ đó thúc đẩy phát triển bền vững chứ không chỉ tăng trưởng kinh tế đơn thuần. Văn hóa được xem là yếu tố xuyên suốt, cần được tích hợp vào quy hoạch phát triển đô thị, nông thôn, giáo dục và đặc biệt là du lịch.

Từ thực tiễn của Ngày hội, tỉnh Gia Lai đang chuyển đổi mạnh mẽ từ cách nhìn “bảo tồn văn hóa” đơn thuần sang “phát huy văn hóa như một động lực phát triển”. Văn hóa vừa là mục tiêu để hướng tới một đời sống tinh thần chất lượng, vừa là sức mạnh nội sinh để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững cho giai đoạn phát triển mới.

Biến di sản thành “tài sản sống”

Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thị Thanh Lịch, tỉnh Gia Lai đang định hình rõ hơn con đường phát triển dựa trên nền tảng văn hóa. Đó là “đánh thức” di sản.

*Xin bà chia sẻ rõ hơn về định hướng bảo tồn của tỉnh để di sản thực sự trở thành nguồn lực?

- Điểm mấu chốt trong định hướng của tỉnh là chuyển từ “bảo tồn tĩnh” sang “bảo tồn động”, hay nói cách khác là biến di sản thành “tài sản sống”. Nếu “bảo tồn tĩnh” là đưa di sản vào bảo tàng, vào kho tư liệu, thì “bảo tồn động” là để di sản sống trong chính đời sống đương đại. Di sản không chỉ có trong bảo tàng, di tích, các dịp lễ hội hay trình diễn, mà phải hiện diện trong du lịch, giáo dục, nghệ thuật và sinh hoạt cộng đồng.

Tỉnh xác định phát triển du lịch văn hóa, nhất là du lịch cộng đồng, là hướng đi trọng tâm. Ở đó, người dân chính là chủ thể bảo tồn, họ tự hào về bản sắc của mình và quan trọng hơn, họ phải là người hưởng lợi trực tiếp về mặt kinh tế từ chính di sản đó. Khi văn hóa mang lại lợi ích kinh tế, người dân sẽ tự giác giữ gìn và phát huy nó một cách bền bỉ nhất.

*Nghệ nhân được ví như những “báu vật sống”, tỉnh có giải pháp cụ thể nào để hỗ trợ đội ngũ nghệ nhân gìn giữ và truyền dạy, thực hành di sản, thưa bà?

- Tỉnh sẽ tiếp tục có những chính sách hỗ trợ thiết thực cho đội ngũ nghệ nhân. Việc tôn vinh họ là cần thiết, nhưng quan trọng hơn là phải tạo điều kiện để họ tham gia vào hoạt động du lịch, biểu diễn và đặc biệt là công tác truyền dạy cho thế hệ trẻ - giải pháp quan trọng để tránh nguy cơ di sản bị mai một.

Một hướng đi khác là đẩy mạnh số hóa di sản. Việc kiểm kê, tư liệu hóa, xây dựng cơ sở dữ liệu không chỉ giúp lưu giữ lâu dài mà còn tạo nền tảng cho quảng bá và phát triển sản phẩm văn hóa, du lịch trong môi trường số. Tỉnh cũng khuyến khích khai thác chất liệu văn hóa vào các ngành kinh tế sáng tạo như thiết kế, thủ công mỹ nghệ, ẩm thực, biểu diễn… để nâng cao giá trị gia tăng.

Tất cả những giải pháp này đều hướng đến mục tiêu chung: Di sản không chỉ được bảo vệ, mà còn tạo sinh kế và đóng góp trực tiếp vào phát triển KT-XH, qua đó nâng cao đời sống người dân và giữ vững bản sắc văn hóa lâu dài.

Liên kết “đại ngàn - biển xanh” để tạo đột phá

*Gia Lai sở hữu thế mạnh về rừng và biển, vậy bà có thể cho biết trong tầm nhìn phát triển du lịch kết nối không gian “đại ngàn - biển xanh” sẽ được thực hóa như thế nào để tạo ra sản phẩm đặc thù?

- Tỉnh định hướng phát triển du lịch văn hóa theo hướng liên kết, khác biệt và bền vững, trong đó trọng tâm là khai thác không gian “đại ngàn - biển xanh” như một lợi thế đặc thù.

Trước hết là xây dựng sản phẩm du lịch đặc trưng theo từng không gian văn hóa. Khu vực Tây Nguyên sẽ phát huy thế mạnh không gian văn hóa cồng chiêng, lễ hội, làng nghề, đời sống cộng đồng các dân tộc…

Trong khi đó, khu vực duyên hải sẽ gắn với văn hóa biển, lễ hội cầu ngư, bả trạo, võ cổ truyền Bình Định, hát bội, bài chòi… Sự kết hợp giữa sự hùng vĩ của đại ngàn và nét phóng khoáng của biển xanh sẽ tạo ra các tuyến du lịch liên hoàn, mang lại chuỗi trải nghiệm “rừng - cao nguyên - biển” đa dạng cho du khách.

Kết nối Gia Lai với các địa phương duyên hải miền Trung sẽ kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng giá trị cho du lịch. Tuy nhiên, nguyên tắc xuyên suốt vẫn là bảo tồn đi đôi với khai thác, du lịch phải góp phần gìn giữ văn hóa, và lợi ích từ du lịch phải quay trở lại phục vụ cộng đồng.

*Tỉnh sẽ ưu tiên triển khai giải pháp gì trong thời gian tới để văn hóa thực sự trở thành sức mạnh nội sinh, thưa bà?

- Định hướng xuyên suốt của tỉnh là xây dựng và phát triển văn hóa trở thành nền tảng tinh thần vững chắc, vừa là mục tiêu, vừa là động lực, nguồn lực nội sinh cho phát triển bền vững. Trước hết, cần đặt văn hóa ngang hàng với kinh tế, chính trị và xã hội trong chiến lược phát triển. Mọi chính sách đều phải tính đến yếu tố văn hóa, đảm bảo phát triển không làm mất đi bản sắc, mà ngược lại còn tôn vinh và phát huy giá trị truyền thống.

Chúng tôi xác định con người là trung tâm. Xây dựng người dân Gia Lai có bản sắc, có ý thức tự hào về cội nguồn chính là nền tảng sức mạnh lâu dài. Một nhiệm vụ quan trọng là tiếp tục chuyển mạnh từ “giữ gìn” sang “phát huy”, đưa di sản vào đời sống, vào du lịch, vào kinh tế sáng tạo. Đồng thời, tăng cường quảng bá, hội nhập để đưa văn hóa Gia Lai ra bên ngoài, nâng cao vị thế địa phương.

Khi văn hóa thực sự “thấm” vào mọi mặt đời sống, đó cũng là lúc nó trở thành sức mạnh nội sinh mạnh mẽ nhất để đưa Gia Lai phát triển bền vững và giàu bản sắc.

*Xin cảm ơn bà về cuộc trò chuyện này!