Gian nan mở đất trồng cà phê
Công ty Cà phê Ia Sao 2 tiền thân là Nông trường Cà phê Ia Sao 2, gắn với chương trình hợp tác kinh tế giữa Việt Nam và Bulgaria theo chủ trương của Đảng và Nhà nước về phát triển cây công nghiệp dài ngày trên vùng đất Tây Nguyên.
Khoảng năm 1985, Xí nghiệp Liên hiệp Cà phê 331 xây dựng luận chứng kinh tế - kỹ thuật phát triển vùng chuyên canh cà phê tại xã Ia Sao, huyện Chư Păh (cũ).
Người khởi xướng và đặt nền móng cho đề án là Đại tá Đinh Văn Khánh, khi đó là Phó Tổng Giám đốc Liên hiệp các Xí nghiệp Cà phê Việt Nam kiêm Giám đốc Xí nghiệp Liên hiệp Cà phê 331.
Sau khi đề án được phê duyệt, UBND tỉnh Gia Lai - Kon Tum (cũ) giao 1.100 ha đất tự nhiên để phát triển sản xuất cà phê. Phần lớn diện tích lúc bấy giờ là đất đồi thoải, rừng nghèo, bị rửa trôi, bạc màu, chưa có nguồn nước tưới và nằm xen kẽ các thôn, làng đồng bào dân tộc thiểu số.
Để hình thành Nông trường Cà phê Ia Sao 2, Xí nghiệp Liên hiệp Cà phê 331 thành lập Đội tiền phương gồm 20 cán bộ, công nhân được điều động từ Xí nghiệp Khai hoang xây dựng đồng ruộng 708, do Phó Giám đốc Xí nghiệp Đoàn Văn Hường trực tiếp chỉ huy. Đội vừa khai hoang, trồng mới, tuyển lao động, vừa xây dựng bộ máy quản lý và cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất.
Trải qua 40 năm xây dựng và phát triển, Công ty Cà phê Ia Sao 2 vinh dự được Đảng và Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý như: Huân chương Lao động hạng nhất, nhì, ba; cờ thi đua của Chính phủ; bằng khen của Thủ tướng Chính phủ…
Ngày 10-6-1986, Nông trường Cà phê Ia Sao 2 chính thức được thành lập, đứng chân trên địa bàn xã Ia Sao, huyện Chư Păh (cũ), nay thuộc thôn Tân An, xã Ia Hrung.
Ông Trần Xuân Cành được giao nhiệm vụ Bí thư Chi bộ đầu tiên, ông Phan Bá Kiêm là Giám đốc đầu tiên của Nông trường.
Thời điểm đó, Nông trường có khoảng 250 cán bộ, công nhân trực tiếp và gián tiếp, được tổ chức thành 4 đội sản xuất. Ngay trong năm đầu, đơn vị trồng 330 ha cà phê, được xem là 1 kỷ lục trong các đơn vị thành viên của Xí nghiệp Liên hiệp Cà phê 331 lúc bấy giờ.
Quy mô Nông trường sau đó không ngừng mở rộng. Có thời điểm, đơn vị có trên 1.100 cán bộ, công nhân viên và người lao động với 14 đội trồng trọt, 1 đội chăn nuôi, 1 đội cơ khí, 1 đội sản xuất vật liệu xây dựng, 3 phòng chuyên môn và Trạm Y tế. Phần lớn lao động là thanh niên, bộ đội xuất ngũ, cán bộ chuyển ngành từ miền Bắc và Duyên hải miền Trung.
Ông Trần Xuân Cành nhớ lại: Thời bao cấp, đời sống của cán bộ, công nhân rất khó khăn, nhiều bữa phải ăn cơm độn mì, khoai; công nhân chỉ nhận 50-60% mức lương cơ bản.
Có thời điểm, khoảng 50% công nhân trở về quê hoặc chuyển đi nơi khác. Những người ở lại tiếp tục bám đất, bám vườn; đến năm thứ 3-4, cà phê bắt đầu cho thu bói, đời sống dần được cải thiện.
Giai đoạn 1986-1990, Nông trường khai hoang trên 820 ha, trồng mới 663 ha cà phê, trồng cây chắn gió, cây che bóng; xây dựng 8 hồ, đập với diện tích 8 ha bảo đảm nguồn nước tưới, cùng nhà làm việc, nhà tập thể, trạm xá, trường học, nhà trẻ, sân phơi và giao thông nội đồng.
Đầu những năm 90 của thế kỷ trước, nguồn vốn, vật tư bị đứt đoạn, Nông trường phải vay ngân hàng để duy trì hoạt động. Một bộ phận lao động rời đi, hàng trăm ha cà phê thiếu người chăm sóc. Tuy nhiên, tập thể cán bộ, công nhân vẫn bám vườn, hỗ trợ nhau duy trì sản xuất.
Năm 1997, Nông trường Cà phê Ia Sao 2 được Hội đồng Thi đua - Khen thưởng tỉnh Gia Lai bình chọn, là dấu mốc để Nhà nước xét tặng bộ ba Huân chương Lao động.
Năm 2000, Chủ tịch nước Trần Đức Lương đến thăm Nông trường, tạo nguồn động viên lớn đối với tập thể cán bộ, công nhân viên và người lao động.
Đổi mới để phát triển
Giai đoạn 1991-2010, Nông trường từng bước đổi mới phương thức quản lý, tập trung đầu tư thâm canh, vườn cà phê hiện có; đồng thời, trồng mới 127 ha cao su theo Quyết định số 327-CT của Hội đồng Bộ trưởng và thực hiện hợp đồng giao khoán quỹ đất cho công nhân trồng cà phê theo Nghị định số 01-CP của Chính phủ, tạo điều kiện phát triển kinh tế gia đình.
Cùng với sản xuất, Nông trường Cà phê Ia Sao 2 phối hợp với 2 Nông trường Cà phê Ia Sao 1 và 706 đầu tư nhiều tỷ đồng xây dựng lưới điện, đường giao thông, phục vụ người lao động và người dân trong vùng.
Năm 2011, sau khi đổi tên thành Công ty Cà phê Ia Sao 2, đơn vị thực hiện phương án khoán vườn cây theo Nghị định số 135/2005/NĐ-CP cho người lao động. Năm 2013, Công ty xin chủ trương chuyển đổi toàn bộ diện tích cao su kém hiệu quả sang trồng cà phê trong giai đoạn 2014-2015.
Nhiều lao động trẻ, trong đó có con em các thế hệ công nhân đã nghỉ hưu được tuyển dụng vào nhận khoán vườn cây. Tiếp nối kinh nghiệm từ cha mẹ, họ tích cực ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào chăm sóc, đầu tư thâm canh nâng cao chất lượng vườn cây. Dự án chuyển đổi mang lại hiệu quả kinh tế rất tốt.
Từ năm 2018 đến nay, toàn bộ 464 ha cà phê của Công ty được giao khoán theo Nghị định số 168/2016/NĐ-CP. Phương án khoán đã mang lại niềm tin, sự chủ động của người lao động.
Nhờ áp dụng đồng bộ các giải pháp quản lý, kỹ thuật, sản lượng cà phê quả tươi thực thu tăng từ 4.600 tấn năm 2016 lên 8.700 tấn năm 2025, bằng 189%. Năng suất bình quân đạt 19 tấn/ha, nhiều lô đạt 30 tấn/ha, cá biệt có lô đạt 37 tấn/ha, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, DN và người lao động.
Ông Lê Văn Tuyến (công nhân Đội 4) đã gắn bó với đơn vị từ năm 1993 và nhận khoán 1 ha cà phê. Được cán bộ kỹ thuật hỗ trợ, ông áp dụng tiến bộ KHKT, sản xuất theo tiêu chuẩn RA, 4C và hằng năm thay thế 5-7% số cây kém hiệu quả. Nhờ đó, vườn cây đạt năng suất 22-28 tấn quả tươi, giúp gia đình có thu nhập ổn định.
Những năm gần đây, năng suất cà phê bình quân của Công ty ổn định ở mức cao; diện tích chuyển đổi từ cao su sang cà phê đạt 22-24 tấn/ha. Công ty trở thành 1 trong những đơn vị có năng suất cà phê bình quân cao nhất Tổng Công ty Cà phê Việt Nam.
Vững vàng chặng đường mới
Nếu năm 2016, doanh thu của Công ty đạt 53,6 tỷ đồng, lợi nhuận 1,8 tỷ đồng thì đến năm 2025, doanh thu đạt 313,6 tỷ đồng, lợi nhuận đạt 18 tỷ đồng. Thu nhập bình quân năm 2025 của hộ nhận khoán đạt 350 triệu đồng, lương bình quân 14,6 triệu đồng/người/tháng.
Riêng 6 tháng đầu năm 2026, Công ty đạt 105% kế hoạch, lợi nhuận đạt 148% kế hoạch tổng công ty giao và bảo đảm mức tăng trưởng 2 con số trong năm 2026.
Song hành với sản xuất kinh doanh, Công ty chú trọng công tác xây dựng Đảng. Từ 11 đảng viên năm 1986, đến nay, Đảng bộ cơ sở Công ty có 79 đảng viên đang sinh hoạt.
Các tổ chức Đoàn Thanh niên, Hội CCB, Hội Người cao tuổi… được duy trì. Công ty cùng với chính quyền địa phương tích cực tham gia an sinh xã hội, xây dựng nông thôn mới và đảm bảo an ninh trật tự trên địa bàn.
Ông Tống Thới Mốc - Bí thư Đảng ủy xã Ia Hrung - đánh giá: Sau 40 năm hình thành và phát triển, Công ty Cà phê Ia Sao 2 đã có nhiều đóng góp cho KT-XH địa phương qua tạo việc làm, ứng dụng khoa học kỹ thuật, đầu tư hạ tầng và thực hiện an sinh xã hội.
Thời gian tới, địa phương kỳ vọng Công ty tiếp tục đồng hành phát triển cà phê sạch, chế biến sâu và liên kết với người dân sản xuất cà phê bền vững.
Ông Nguyễn Ngô Hùng - Giám đốc Công ty Cà phê Ia Sao 2 - cho biết: Sau 40 năm xây dựng và phát triển, Công ty từng bước khẳng định vị thế trong Tổng Công ty Cà phê Việt Nam với vùng nguyên liệu ổn định, cơ sở hạ tầng được đầu tư nâng cấp và cơ chế giao khoán ngày càng hoàn thiện.
Công ty hiện sản xuất cà phê theo tiêu chuẩn 4C, RA nhằm nâng cao chất lượng cà phê nhân xanh phục vụ xuất khẩu; đồng thời đăng ký nhãn hiệu cà phê bột “331Coffee”, tạo nền tảng phát triển thương hiệu.
Với mục tiêu “Công nhân giàu - doanh nghiệp mạnh - dân chủ - công bằng - văn minh”, thời gian tới, Công ty tập trung quản lý, chăm sóc và khai thác ổn định 464 ha cà phê hiện có; tiếp tục trẻ hóa vườn cây để nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm.
Bên cạnh đó, Công ty tiếp tục sản xuất cà phê theo tiêu chuẩn RA, 4C, đáp ứng yêu cầu EUDR; gắn sản xuất với truy xuất nguồn gốc, hướng đến sản xuất hữu cơ, tưới tiết kiệm nước và ứng dụng khoa học kỹ thuật trong sản xuất, thu hoạch, chế biến.
Công ty phấn đấu hoàn thành vượt mức các chỉ tiêu doanh thu, lợi nhuận, duy trì mức tăng trưởng hằng năm 2 con số, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế, bảo toàn và phát triển vốn nhà nước.
