1. “Lá thư cha viết cuối cùng” (Nhà xuất bản Văn hóa dân tộc) vừa ra mắt cách đây 3 tháng, là tập hợp 35 bài viết của nhà báo Đoàn Minh Phụng đăng từ năm 2010 đến 2025 trên nhiều báo, tạp chí với giọng văn dí dỏm, gần gũi, sâu sắc.
Tập sách như lời đoan chắc rằng, dù cho thời gian có sải những bước thật dài về phía trước thì những câu chuyện quá khứ vẫn luôn ở đó, in sâu từng chi tiết đến độ thao thức đối với những người đã trải qua một thanh xuân dữ dội, thanh xuân cống hiến cho đất nước trong thời chiến, rồi vắt sang thời bình.
Bài viết được chọn làm chủ đề của tập sách có lẽ sẽ được nhiều độc giả lựa chọn mở ra đầu tiên bởi cái tít rất gợi. Ở đó có một nỗi đau đủ sức lay động trái tim người đọc với câu chuyện của chính tác giả khi còn là một thiếu niên: Hơn 10 tuổi đã mất mẹ, 4 năm sau lại mất cha, đều dưới làn đạn của kẻ thù. Trong bối cảnh ấy, những bức thư tay của người cha biền biệt xa nhà làm cách mạng đã trở thành kỷ vật quý giá nhất, luôn được mang theo bên người trong những năm tháng là chiến sĩ liên lạc ở vùng địch hậu.
“Trong thư, cha kể cho tôi nào chuyện quê hương, làng xóm đã bị bom giặc đạn Mỹ cày xới thành “vùng trắng”, bà con đa số bị chúng dồn vào ấp chiến lược, số còn lại tứ tán nhiều nơi. Nhiều cán bộ, du kích địa phương hy sinh, bị địch bắt tù đày, tra tấn dã man (...) Tuy vậy, cha vẫn dành lời động viên, nhắc nhở tôi cố gắng công tác, học tập cho tốt để đem lại niềm tự hào cho gia đình, dòng họ, góp phần máu xương cùng dân tộc trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước thành công”.
Từ ngày cha phá ấp chiến lược đi tòng quân giết giặc cho đến khi hy sinh vào cuối năm 1970, hai cha con chỉ được gặp nhau có vài lần. Vậy nên trong bức thư cuối cùng vào ngày 29-9-1970, ông viết: “Tuổi con cha biết, nhưng tát (hình dáng - N.V) con cha không biết bao lớn…”. Một chi tiết nhỏ nhưng là điển hình của những gia đình cách mạng bấy giờ. Bao thương yêu dành cho người thân, gia đình họ đành nén lại để cùng hướng về mục tiêu lớn nhất: Độc lập dân tộc. Sau hơn nửa thế kỷ, những lá thư tay ấy vẫn được nhà báo Đoàn Minh Phụng gìn giữ vẹn nguyên dù đã thấm trọn nước mắt nơi hậu cứ.
2. Những độc giả trót yêu mến giọng văn của tác giả hẳn cũng không khỏi yêu mến những nhân vật trong các bài viết của ông. Phải nói nhà báo Đoàn Minh Phụng rất có duyên “ký họa” chân dung những người cùng thời trong kháng chiến, trong công tác. Đó là các vị lãnh đạo, đồng chí, đồng đội - những người ông yêu quý, sẻ chia nhiều điều trong cuộc sống, có người còn chỉ dạy ông trưởng thành.
Qua tập sách, chúng ta được gặp gỡ những con người anh hùng, những chứng nhân lịch sử, những gương mặt gắn bó sâu sắc với Tây Nguyên như các Bí thư Tỉnh ủy Trần Kiên, Võ Trung Thành (Năm Vinh), Nguyễn Văn Sỹ (Ksor Krơn), Sô Lây Tăng; Thiếu tướng Đinh Dương; Anh hùng Lực lượng vũ trang - phi công Nguyễn Thành Trung; nhà văn quân đội Trung Trung Đỉnh… Với mỗi người, tác giả đều có thời gian gần gũi, gắn bó đủ sâu đậm để quan sát, ghi chép và miêu tả chân thực, sống động. Điều khiến chúng ta ngưỡng mộ chính là phẩm cách trong sáng rất mực của một thế hệ luôn đặt lý tưởng sống vì đất nước, vì cái chung lên hàng đầu.
Nhiều bài viết của nhà báo Đoàn Minh Phụng về các tiền bối, đồng chí cùng thời cũng khiến người đọc liên tưởng đến câu nói nổi tiếng của nữ thi sĩ Olga Berggoltz (Nga): “Không ai bị lãng quên, không điều gì bị lãng quên”. Ai cũng có “chỗ đứng” riêng trong lòng tác giả, ai cũng được nhắc nhớ với vẻ đẹp riêng có, từ bác sĩ Nguyễn Hữu Nam - thầy thuốc có đôi tay điệu nghệ, anh Diệp cơ yếu, anh Niềm - người anh xứ nẫu, cô Bảy nước hoa ba số bảy cho đến anh lái xe, chị nuôi trong đơn vị… Là người sống thủy chung, sâu nặng với từng kỷ niệm nhỏ, luôn dành sự quan tâm đối với đồng đội cũ nơi căn cứ nên dễ hiểu khi ông được bầu làm Trưởng Ban liên lạc những người kháng chiến tỉnh Gia Lai.
Thêm một cuốn sách là thêm một góc nhìn, thêm một cuộc đời mà chúng ta được trải nghiệm. 248 trang sách đã cho ta được gặp những người đẹp đẽ bước ra từ ký ức, dạy cho ta biết ơn những ngày đã qua và những ngày đang sống…
