Văn hóa

E-magazine Già H’Mip lưu giữ ký ức Jrai qua từng hiện vật

Gần 80 năm qua, ngôi nhà sàn có tuổi đời gần nửa thế kỷ của vợ chồng bà Nay H’Mip (SN 1944) ở buôn Suối Cẩm, xã Uar (tỉnh Gia Lai) vẫn lưu giữ nhiều hiện vật quý của người Jrai.

Chúng tôi đến thăm nhà bà H’Mip vào một buổi chiều đầy nắng. Con đường bê tông dẫn vào nhà bà uốn mình qua những cánh đồng mía xanh ngút mắt. Thấy chúng tôi, bà hồ hởi giới thiệu căn nhà sàn dài 4 gian được gia đình xây dựng từ những năm 1980.

Bước vào ngôi nhà, điều khiến chúng tôi ấn tượng là kiến trúc truyền thống vẫn được gìn giữ gần như nguyên vẹn, cùng nhiều hiện vật quý được chủ nhân nâng niu, sắp xếp cẩn thận dọc theo vách nhà đã nhuốm màu thời gian.

ba-mip.jpg
Bà H’Mip bên những chiếc ché quý do bố mẹ để lại. Ảnh: Lạc Hà

Vừa lau chiếc ché đã sẫm màu theo năm tháng, bà H’Mip vừa chậm rãi kể: “Bố mẹ tôi ngày trước làm lụng rất vất vả, nuôi được đàn bò rồi mang đổi lấy ché, chiêng và nhiều vật dụng quý. Tôi là con gái út nên ở lại chăm sóc bố mẹ. Sau này, trước khi mất, bố mẹ giao lại tất cả để tôi tiếp tục gìn giữ”.

Trong quan niệm của người Jrai, ché không chỉ là vật chứa rượu cần mà còn là tài sản quý, biểu tượng cho sự sung túc và uy tín của mỗi gia đình. Ché hiện diện trong hầu hết các nghi lễ vòng đời của người Jrai, từ lễ cầu sức khỏe, cầu mùa, lễ cưới, lễ mừng tuổi đến các nghi lễ tiễn biệt người mất về với cõi Atau.

Hiện bà lưu giữ gần 20 chiếc ché cổ với nhiều kích cỡ, kiểu dáng và màu men khác nhau. Có chiếc thân phình, miệng loe, lớp men vàng da lươn đã ngả màu thời gian; có chiếc phủ màu nâu đất, xanh biếc. Đặc biệt, bà còn đang lưu giữ một chiếc ché Tuk, là một trong những loại ché quý giá nhất trong quan niệm của người Jrai.

che-tuk.jpg
Ché Tuk được bố mẹ bà H’Mip đổi bằng 5 con bò. Ảnh: Lạc Hà

Theo lời bà H’Mip, ngày trước bố mẹ bà phải đổi bằng 5 con bò trưởng thành mới có được. “Ngày xưa, muốn có ché, người Jrai phải đổi lấy bằng con bò, con trâu. Có chiếc đổi một, hai con bò, riêng chiếc ché Tuk này phải đổi bằng năm con bò mới có. Đến nay tôi vẫn giữ cẩn thận, chỉ mang ra ủ rượu để cúng trong những dịp đặc biệt quan trọng như lễ cưới hay mừng tuổi”- bà chia sẻ.

Không ít người từng tìm đến hỏi mua những hiện vật quý trong gia đình, song bà đều lắc đầu từ chối. “Những chiếc ché không chỉ có giá trị vật chất mà còn là kỷ vật thiêng liêng của bố mẹ và là một phần di sản văn hóa của người Jrai cần được gìn giữ cho thế hệ sau. Tôi giữ lại không phải để làm của cải mà để con cháu sau này còn biết ông bà mình từng sống như thế nào, văn hóa Jrai mình có những gì” - bà H’Mip bộc bạch.

Bên cạnh những chiếc ché quý, bà H’Mip còn lưu giữ một bộ chiêng nâm. Trải qua nhiều thập niên, mặt chiêng đã phủ màu đồng xám, viền chiêng nhẵn bóng bởi dấu vết thời gian. Dù vậy, âm thanh của từng chiếc chiêng vẫn còn vang vọng, trầm hùng mỗi khi được sử dụng trong các nghi lễ truyền thống của gia đình và buôn làng.

chieng.png

Ông Siu Meh (SN 1955, nghệ nhân nhạc cụ dân tộc, trú buôn Chư Krih, xã Uar) cho hay: Đối với người Jrai, chiêng và ché luôn gắn bó mật thiết với đời sống văn hóa tâm linh. Đây không chỉ là tài sản quý mà còn là vật kết nối con người với buôn làng.

ong-meh.png

Bên cạnh chiêng và ché, bà H’Mip còn lưu giữ nhiều vật dụng sinh hoạt truyền thống của người Jrai như kbung, kbai, gô kang… loại vật dụng được đúc thủ công bằng đồng, người xưa dùng để đựng nước, nấu cơm. Những hiện vật ấy từng gắn bó mật thiết với cuộc sống thường ngày của người Jrai từ lao động sản xuất đến sinh hoạt gia đình.

kbung.png
Bà H’Mip lưu giữ nhiều vật dụng sinh hoạt truyền thống của người Jrai như kbung, kbai, gô kang... Ảnh: Lạc Hà

Dù nhiều vật dụng không còn được sử dụng thường xuyên, song vợ chồng bà vẫn lau chùi, sắp xếp ngăn nắp như một cách giữ sự trang nghiêm và gìn giữ ký ức của một thời cha ông gắn bó với miền sơn cước.

ong-ngo-duc-mao.png

Ông Ngô Đức Mạo - Giám đốc Trung tâm văn hóa, thông tin và thể thao xã Phú Túc, người có nhiều năm nghiên cứu văn hóa Jrai, nhận định: “Mỗi hiện vật đều gắn với một câu chuyện, một phong tục, một giai đoạn lịch sử của buôn làng. Nếu không có những người như bà H’Mip, nhiều giá trị văn hóa truyền thống sẽ rất dễ bị mai một. Vì vậy, việc bảo tồn cần bắt đầu từ việc trân trọng và phát huy vai trò của chính những chủ thể văn hóa trong cộng đồng”.

Trong ngôi nhà sàn nhuốm màu thời gian giữa buôn Suối Cẩm, những hiện vật ấy không chỉ kể câu chuyện về một gia đình mà còn góp phần lưu giữ hồn cốt văn hóa của người Jrai, để những giá trị truyền thống tiếp tục được trao truyền cho các thế hệ mai sau.

Có thể bạn quan tâm

Nhà rông mạch nguồn chảy mãi

Nhà rông mạch nguồn chảy mãi

(GLO)- Ðã bao đời nay, nhà rông được xem là không gian hội tụ đời sống văn hóa, tín ngưỡng và sức mạnh cộng đồng của các dân tộc Tây Nguyên. Từ Kon Blo của người Bahnar Kriêm đến Ia Gri của người Jrai, những mái nhà rông đang được dựng lên, tiếp nối một mạch nguồn văn hóa giữa đại ngàn.

Phường An Nhơn Nam truyền dạy bài chòi dân gian

Phường An Nhơn Nam khai mạc lớp truyền dạy nghệ thuật bài chòi dân gian

(GLO)- Ngày 14-11, tại Hội trường UBND phường An Nhơn Nam (tỉnh Gia Lai), UBND phường khai mạc lớp truyền dạy nghệ thuật bài chòi dân gian năm 2026, với sự tham gia của 84 học viên là thành viên Câu lạc bộ (CLB) bài chòi phường, giáo viên và học sinh các trường tiểu học, THCS trên địa bàn.

Phim truyền hình Việt trẻ hóa

Phim truyền hình Việt trẻ hóa

Nhiều diễn viên gen Z, thậm chí chưa qua đào tạo chuyên nghiệp hoặc lần đầu đóng phim, được giao ngay vai chính trên màn ảnh nhỏ. Làn gió mới này cũng đặt ra thách thức về năng lực diễn xuất và khả năng tạo dấu ấn lâu dài.

Lan tỏa vẻ đẹp Gia Lai qua cuộc thi ảnh, video

Lan tỏa vẻ đẹp Gia Lai qua chuỗi sự kiện Festival cồng chiêng

(GLO)- Cuộc thi ảnh đẹp, video clip trong chuỗi sự kiện Festival cồng chiêng - Tuần lễ Hoa Dã quỳ - Núi lửa Chư Đang Ya năm 2026 do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Gia Lai tổ chức là dịp để mọi người ghi lại những khoảnh khắc đẹp góp phần quảng bá thiên nhiên, văn hóa và con người Gia Lai.

7 cuốn sách của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật chính thức lên Amazon

7 cuốn sách của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật chính thức lên Amazon

(GLO)- Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật vừa đưa 7 cuốn sách tiếng Anh đầu tiên lên nền tảng thương mại điện tử Amazon, mở rộng cơ hội tiếp cận độc giả toàn cầu, góp phần quảng bá lịch sử, văn hóa, tư tưởng và hình ảnh đất nước, con người Việt Nam ra thế giới.

“Gia Lai - Những sắc màu văn hóa”

“Gia Lai - Những sắc màu văn hóa”

(GLO)- Những nét đẹp trong đời sống, văn hóa truyền thống cùng nhiều di sản đặc sắc của cộng đồng các dân tộc trên địa bàn tỉnh Gia Lai được giới thiệu trong triển lãm tại Bảo tàng Pleiku (phường Pleiku, tỉnh Gia Lai) từ ngày 6 đến 8-11, hứa hẹn mang đến cho người xem nhiều điều thú vị.

Ban Tổ chức Festival Cồng chiêng Gia Lai 2026 tri ân những đóng góp vào sự thành công của lễ hội

Ban Tổ chức Festival Cồng chiêng Gia Lai 2026 tri ân những đóng góp vào sự thành công của lễ hội

(GLO)- Báo và phát thanh, truyền hình Gia Lai trân trọng giới thiệu Thư cảm ơn của Ban Tổ chức Festival Cồng chiêng Gia Lai 2026 gửi đến các đại biểu, đoàn nghệ nhân, tổ chức, cá nhân, cơ quan báo chí và nhân dân đã quan tâm, đồng hành, góp phần làm nên thành công cho lễ hội.

Dấu xưa miền nhớ

Dấu xưa miền nhớ

(GLO)- Đầu ngõ, gió mai ùa về, thốc từng cơn mát lạnh. Một ngày cuối tháng, ông tôi vác rựa vào làng đồng bào dân tộc thiểu số. Tôi lon ton chạy theo ông, bóng nắng băng ngang qua con đường nhựa dẫn vào ngõ đất dài lêu nghêu. Gió mơn man, nắng ấm vàng nhảy nhót trên tán lá xào xạc.

Phim ngắn đi đường dài

Phim ngắn đi đường dài

Sự nở rộ của các sân chơi điện ảnh cùng sự cởi mở của nhà sản xuất, nhà đầu tư đang mở thêm cơ hội để phim ngắn vượt khỏi khuôn khổ thử nghiệm. Từ dấu ấn tại các liên hoan phim đến những dự án được phát triển thành tác phẩm chiếu rạp, nhiều nhà làm phim trẻ đang có thêm con đường để khẳng định mình.

Những "mầm xanh" lớn lên cùng di sản

Những "mầm xanh" lớn lên cùng di sản

(GLO)- Bảo tồn di sản không chỉ là gìn giữ những giá trị đã có, mà còn là trao truyền để các thế hệ tiếp nối. Tại Festival Cồng chiêng 2026, sự tham gia của khoảng 80 nghệ nhân nhí cho thấy văn hóa truyền thống đang được tiếp nhận, thực hành và nuôi dưỡng từ những “mầm xanh” của buôn làng.

Các địa phương tổ chức Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc năm 2026

Các địa phương tổ chức Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc gắn với Ngày Văn hóa Việt Nam

(GLO)- Từ ngày 5 đến 7-11, nhiều địa phương của tỉnh Gia Lai đã tổ chức điểm Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc gắn với các hoạt động giao lưu văn hóa, thể thao hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 và phục dựng nghi lễ truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số.