Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, trong số gần 1.500 ha cây dược liệu có khoảng 270,6 ha dược liệu dưới tán rừng và khoảng 1.228 ha trồng trên đất nông nghiệp.
Cùng với việc phát triển vùng trồng, tỉnh đã thu hút một số DN đầu tư nhà máy chế biến và từng bước hình thành liên kết sản xuất, tiêu thụ với HTX và người dân. Đáng chú ý, đã có 3 cơ sở sản xuất dược liệu đạt chuẩn Thực hành tốt sản xuất thuốc (GMP) cổ truyền, vị thuốc cổ truyền; 3 cơ sở chế biến với nhu cầu nguyên liệu khoảng 15.000 tấn/năm…
Mở rộng vùng trồng gắn với chuẩn hóa và nâng giá trị
Vùng trồng 75 ha dược liệu tại xã An Toàn do Công ty CP Dược - Trang thiết bị y tế Bình Định (Bidiphar) xây dựng đã hình thành với nhiều loại dược liệu quý. Trong đó, 8 loại đạt chuẩn GACP-WHO (Thực hành tốt nuôi trồng và thu hái theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới), gồm chè dây, thìa canh, cà gai leo, đương quy, đảng sâm, đảng sâm Việt Nam, ba kích và hà thủ ô đỏ. Trên nền tảng vùng nguyên liệu đạt chuẩn, DN đã phát triển 3 dòng sản phẩm thực phẩm bảo vệ sức khỏe, 2 nhóm trà dược liệu và thuốc điều trị đạt chuẩn GMP-WHO.
Theo ông Nguyễn Ngọc Dũng - Phó Tổng Giám đốc Bidiphar, lợi thế sinh thái vùng cao trên 1.200 m với khí hậu mát mẻ quanh năm giúp dược liệu tích tụ hàm lượng hoạt chất cao, nâng chất lượng sản phẩm. Từ lợi thế này, DN định hướng phát triển dược liệu thay thế hàng nhập khẩu như đương quy, đinh lăng; đồng thời gắn bảo tồn đa dạng sinh học rừng, phát triển du lịch trải nghiệm và đầu tư sâu công nghệ chế biến.
Tại xã An Vinh, Công ty TNHH một thành viên Dược liệu hữu cơ Bidiphar (Biormed) liên kết với HTX Dịch vụ Nông - Lâm nghiệp tổng hợp An Dũng và 48 hộ dân trồng 3,3 ha cà gai leo, bước đầu mang lại hiệu quả rõ rệt. Mỗi năm, người dân thu hơn 2,5 tấn sản phẩm, doanh thu gần 90 triệu đồng, lợi nhuận khoảng 70 triệu đồng. Từ kết quả này, địa phương định hướng đến năm 2030 mở rộng thêm 10 ha cây thìa canh nhằm đa dạng sản phẩm, nâng cao thu nhập cho người dân.
Ở khu vực HTX, hiệu quả sản xuất dược liệu tiếp tục được khẳng định. HTX Nông nghiệp dịch vụ Đức Thành Đạt (xã Phú Thiện) duy trì canh tác hơn 10 ha cây hoa hòe, với sản phẩm nụ hoa hòe đạt chuẩn OCOP. Tháng 7-2025, HTX tiếp tục được Trung tâm Khuyến nông (Sở Nông nghiệp và Môi trường) hỗ trợ triển khai mô hình trồng cà gai leo trên diện tích 3 ha.
“Đối với cây cà gai leo đã cho thu hoạch 1 đợt, lợi nhuận 30 triệu đồng/ha; riêng với cây hoa hòe đạt năng suất trên 3 tấn/ha/năm, giá bán thô 100-120 nghìn đồng/kg, lợi nhuận hơn 150 triệu đồng/ha/năm. Từ hiệu quả này, HTX tiếp tục mở rộng diện tích và hỗ trợ người dân nhân rộng mô hình” - ông Đỗ Văn Nhân - Giám đốc HTX Nông nghiệp dịch vụ Đức Thành Đạt cho hay.
Hoàn thiện chuỗi liên kết để phát triển bền vững
Dù có nhiều mô hình hiệu quả, sản xuất dược liệu vẫn còn phân tán, việc tuân thủ tiêu chuẩn kỹ thuật chưa đồng đều, tỷ lệ chế biến sâu thấp, giá trị gia tăng chưa cao và chưa hình thành thương hiệu mạnh. Điều này cho thấy vấn đề của cây dược liệu ở Gia Lai hiện nay là chuỗi giá trị chưa được hoàn thiện.
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Văn Hoan cho biết, sau sáp nhập, tỉnh Gia Lai có tiềm năng phát triển dược liệu rộng lớn dưới tán rừng tự nhiên, dưới mặt nước biển và trên đất nông nghiệp, tạo cơ sở định hướng phát triển ngành dược liệu theo hướng chiến lược, đồng bộ và bền vững.
Thời gian tới, Sở sẽ tham mưu triển khai đồng bộ từ quy hoạch, bảo tồn nguồn giống, chăm sóc, chế biến đến tiêu thụ sản phẩm; đồng thời chú trọng quy hoạch vùng trồng tập trung, bảo tồn dược liệu quý, chuyển giao kỹ thuật theo quy trình chuẩn và mở rộng diện tích đạt tiêu chuẩn nhằm nâng cao chất lượng.
Cùng với đó, việc xây dựng chuỗi giá trị bền vững và mô hình liên kết “4 nhà” (Nhà nước - nhà khoa học - DN - nhà nông) được đẩy mạnh nhằm gắn kết sản xuất với chế biến, tiêu thụ. Đây là bước chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang hệ sinh thái hợp tác, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế và giá trị gia tăng của ngành dược liệu.
Ở góc độ KHCN, Phó Giám đốc Sở KH&CN Nguyễn Hữu Hà cho rằng việc chuẩn hóa sản xuất dược liệu theo tiêu chuẩn GACP-WHO và hướng hữu cơ là yêu cầu then chốt để nâng cao giá trị ngành dược liệu. Đồng thời, cần đẩy mạnh chế biến sâu như chiết xuất, tinh chế, sản xuất thực phẩm chức năng và dược phẩm nhằm gia tăng giá trị gia tăng.
Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số trong truy xuất nguồn gốc, quản lý sản xuất và thương mại điện tử cũng cần được chú trọng, góp phần minh bạch thông tin, nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường tiêu thụ.
Theo Sở Y tế, toàn tỉnh có hơn 570 loài cây thuốc quý; trong đó 42 sản phẩm dược liệu đạt chứng nhận OCOP. Dược liệu ngày càng được chế biến sâu, ứng dụng rộng trong chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng, dưỡng sinh và làm đẹp. Xu hướng tiêu dùng cũng ưu tiên sản phẩm tự nhiên, nguồn gốc rõ ràng, đạt tiêu chuẩn chất lượng.
Phó Giám đốc Sở Y tế Lý Minh Thái cho rằng trong chuỗi sản xuất dược liệu, chất lượng và truy xuất nguồn gốc phải đặt lên hàng đầu. Theo đó, cần quy hoạch vùng nguyên liệu tập trung, lựa chọn cây chủ lực, sử dụng giống chất lượng cao, áp dụng KHCN và tiêu chuẩn GACP-WHO.
Đồng thời, hạn chế xuất khẩu thô, thu hút đầu tư chế biến sâu, đa dạng sản phẩm, kiểm soát chất lượng và xây dựng thương hiệu. Khi vùng nguyên liệu được chuẩn hóa, chuỗi liên kết hoàn thiện và công nghệ ứng dụng sâu, ngành dược liệu mới phát triển bền vững, trở thành ngành kinh tế giá trị cao.
