Sau vụ việc này, UBND tỉnh yêu cầu siết chặt công tác phòng cháy, chữa cháy rừng, chấn chỉnh việc đốt thực bì sau thu hoạch, đồng thời đẩy mạnh các giải pháp xử lý thực bì an toàn, không sử dụng lửa.
Nâng cao trách nhiệm trong sử dụng lửa
Ông Phan Văn Hải - Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm (Sở Nông nghiệp và Môi trường) cho biết: Việc đốt thực bì sau khai thác rừng trồng vẫn còn diễn ra ở một số nơi do tập quán sản xuất và nhằm giảm chi phí chuẩn bị đất cho vụ trồng mới.
Tuy nhiên, nếu không được kiểm soát chặt chẽ, việc sử dụng lửa rất dễ gây cháy lan, đe dọa tài nguyên rừng và tính mạng người dân, nhất là trong điều kiện nắng nóng, hanh khô.
Pháp luật đã quy định chặt chẽ việc sử dụng lửa để xử lý thực bì. Khoản 3 Điều 47 Nghị định số 156/2018/NĐ-CP ngày 16-11-2018 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Lâm nghiệp yêu cầu người đốt nương rẫy, đốt thực bì để chuẩn bị đất trồng rừng phải bảo đảm các điều kiện an toàn như không đốt vào những ngày có dự báo cháy rừng cấp IV, V; chỉ đốt trước 9 giờ sáng hoặc sau 16 giờ chiều khi gió nhẹ; trước khi đốt phải thông báo cho trưởng thôn hoặc lực lượng PCCC rừng; quá trình đốt phải bố trí người canh gác, chuẩn bị đầy đủ dụng cụ chữa cháy và dập tắt hoàn toàn tàn lửa sau khi kết thúc.
Bên cạnh đó, Nghị định số 146/2026/NĐ-CP ngày 6.5.2026 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lâm nghiệp cũng quy định người sử dụng lửa không thông báo hoặc không thực hiện đúng các yêu cầu an toàn có thể bị phạt từ 1 - 3 triệu đồng.
Trường hợp gây cháy rừng, gây thiệt hại nghiêm trọng, người vi phạm còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Không chỉ người dân, chính quyền cơ sở cũng được giao trách nhiệm trực tiếp trong quản lý việc sử dụng lửa. Theo Điều 10 Thông tư số 16/2025/TT-BNNMT, chủ tịch UBND cấp xã có trách nhiệm hướng dẫn người dân sử dụng lửa an toàn trong sản xuất, xử lý thực bì; tổ chức ký cam kết bảo vệ rừng và PCCC rừng đối với các hộ sản xuất gần rừng.
Thực hiện quy định này, nhiều xã, phường có diện tích rừng lớn trên địa bàn tỉnh đã rà soát các hộ sản xuất gần rừng để tổ chức ký cam kết, đồng thời tăng cường tuyên truyền, nhắc nhở người dân không đốt thực bì trong điều kiện nắng nóng, gió lớn.
Ông Ngô Hữu Niên - Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm khu vực Tây Sơn - cho hay: Cấp dự báo cháy rừng trên địa bàn đang ở cấp V - cấp cực kỳ nguy hiểm, nguy cơ xảy ra cháy lớn rất cao.
Hạt Kiểm lâm đã kiến nghị UBND các xã tăng cường tuyên truyền, cảnh báo đến người dân; yêu cầu tổ chức, cá nhân tuyệt đối không đốt nương, rẫy, đồng ruộng, đốt thực bì hoặc lấy mật ong trong rừng khi nguy cơ cháy rừng ở cấp IV, V.
Hướng đến xử lý thực bì không dùng lửa
Bên cạnh việc siết chặt quản lý, ngành kiểm lâm xác định giải pháp lâu dài là từng bước thay thế tập quán đốt thực bì bằng các phương thức xử lý an toàn hơn.
Theo Chi cục Kiểm lâm, cần ưu tiên băm nghiền, phủ thực bì hoặc tận dụng phụ phẩm sau khai thác để sản xuất phân hữu cơ, nguyên liệu sinh khối. Trường hợp bắt buộc phải sử dụng lửa thì tuân thủ nghiêm các quy định an toàn nhằm hạn chế tối đa nguy cơ cháy rừng.
Thực tế, một số DN lâm nghiệp trên địa bàn từng bước chuyển từ đốt thực bì sang cơ giới hóa. Công ty TNHH Lâm nghiệp Hà Thanh (xã Canh Vinh) và Công ty TNHH Lâm nghiệp Quy Nhơn (phường Quy Nhơn Bắc) đang áp dụng biện pháp băm nhỏ, nghiền và thu gom thực bì để đáp ứng các tiêu chuẩn quản lý rừng bền vững FSC.
Ông Nguyễn Hoài Nam - Trưởng Phòng Kỹ thuật - Quản lý bảo vệ rừng (Công ty TNHH Lâm nghiệp Quy Nhơn) chia sẻ: Sau khai thác, đơn vị tận dụng gỗ làm củi, phần cành nhánh còn lại được băm nhỏ và rải đều trên mặt đất trong vòng 15 ngày.
Cách làm này giúp giữ ẩm, bổ sung chất hữu cơ, hạn chế xói mòn, đồng thời giảm nguy cơ cháy lan và khói bụi do đốt thực bì. Sau 2 năm triển khai, mô hình đã mang lại hiệu quả rõ rệt cả về kinh tế lẫn môi trường.
Để ngăn chặn các vụ việc tương tự như ở xã Cửu An trong tháng 6 vừa qua, UBND tỉnh yêu cầu Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với các đơn vị liên quan hướng dẫn UBND các xã, phường và các chủ rừng triển khai quyết liệt các biện pháp PCCC rừng; xây dựng giải pháp cụ thể nhằm chấm dứt tình trạng đốt thực bì sau thu hoạch.
Chính quyền địa phương và các chủ rừng phải tăng cường kiểm tra, giám sát, phát hiện sớm và xử lý nghiêm vi phạm.
Ông Phan Văn Hải cho biết thêm, thời gian tới, Chi cục Kiểm lâm sẽ tiếp tục phối hợp với các địa phương, chủ rừng và DN đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn áp dụng các giải pháp xử lý thực bì tiên tiến, đồng thời tăng cường ứng dụng công nghệ trong cảnh báo và giám sát cháy rừng từ xa.
“Phòng ngừa vẫn là giải pháp quan trọng và hiệu quả nhất. Ý thức chấp hành của chủ rừng và người dân giữ vai trò quyết định để không xảy ra những vụ việc đáng tiếc như thời gian qua”, ông Hải nhấn mạnh.
