Khi tục chôn chung lùi vào dĩ vãng

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News
(GLO)- Người Jrai xưa quan niệm, thế giới người sống thế nào thì “làng ma” của người chết cũng như thế. Ở thế giới ấy, người cùng làng, cùng họ hàng vẫn ăn ở chung, đi lại thăm nhau. Thế nên khi chết đi, họ được chôn chung với người thân đã quá cố, trừ những người chết bất đắc kỳ tử như bị cọp vồ, tự tử, đau ốm chết xa nhà là “ma xấu”, phải chôn một nơi riêng.

Khoảng từ năm 2000 trở về trước, tục chôn chung vẫn còn khá phổ biến ở các làng đồng bào Jrai. Xuống làng, đôi khi ta vẫn thấy những chiếc quan tài đúc bằng xi măng dạng một thân cây khoét rỗng rất lớn, để sẵn dưới sàn nhà. Đó là những chiếc quan tài sẽ dành cho nhiều người.

Chôn chung là một hủ tục. Nhiều làng đã từng xảy ra dịch bệnh vì hủ tục này. Sau ngày giải phóng, chính quyền, các ban, ngành, đoàn thể tiến hành vận động để đồng bào xóa bỏ tục chôn chung. Tuy vậy, do sự gắn bó với một quan niệm mang tính tâm linh, hủ tục chôn chung vẫn tồn tại. Những năm sau đó, với sự vận động quyết liệt, trong đó vai trò của lãnh đạo địa phương đã trở thành nhân tố quyết định. Tục chôn chung đã lùi vào dĩ vãng ở các buôn làng là sự ghi nhận vai trò của những con người như thế. Trong đó, ông Đinh Nhiêu ở xã Ia Yeng (huyện Phú Thiện) là một điển hình.

Năm 2004, ông Đinh Nhiêu là Bí thư Đảng ủy xã Ia Yeng. Bởi là người Bahnar nên ông mới chỉ nghe nói chứ chưa được chứng kiến những việc liên quan đến hủ tục chôn chung. Cho đến một ngày, ông đi dự đám ma nhà Ksor HMơi. Trước đó khoảng 20 ngày, nhà này đã có đám tang. Như vậy là cỏ chưa kịp mọc đã phải... đào con ma cũ lên. Tuy đã bịt mũi bằng mấy lần khăn nhưng ruột gan Đinh Nhiêu vẫn như có ai xoắn. Những ngày sau đó, hình ảnh cái xác trương phềnh như một hình nộm bằng cao su cứ lởn vởn trước mắt ông. Hủ tục này quả là khủng khiếp, quá sức tưởng tượng, phải tìm cách xóa bỏ.

Sau nhiều đêm trăn trở, ông Nhiêu quyết định vận động dời buôn, bởi đã dời buôn thì phải bỏ mả. Ra chỗ mới dù hơn nơi ở cũ rất nhiều, thế nhưng, khi biết ông Đinh Nhiêu đã làm ra “cái làng Atâu mới” thì nhiều người quên hết. Có người còn nói: “Từ thuở ông bà người Jrai đã có tục chôn chung. Nay thằng Nhiêu bày đặt ra cái nghĩa địa, bắt con ma ở riêng là trái ý Yàng. Nó dám phá lệ thì phải kiện cho nó rớt cái Bí thư đi!”. Một cái đơn kiện lên huyện thấy chưa đã tức, lại có đơn kiện lên tỉnh.

Chủ tịch UBND huyện phải về giải thích. Nghe thì nghe nhưng nỗi hậm hực trong họ vẫn cứ âm ỉ. “Cứ để đó coi, thế nào Yàng cũng phạt chết Nhiêu”. Họ chờ và một sự việc ngẫu nhiên đã xảy ra: Siu HDiêm, con gái của vợ chồng Đinh Nhiêu qua đời. “Rõ ràng là Yàng đã phạt Nhiêu. Phải phá nhà nó đi rồi đuổi ra khỏi làng, nếu không cả buôn này rồi cũng bị Yàng phạt chết”. Mấy chục người nhanh nhảu nhất lập tức cầm dao xông đến đòi phá nhà ông.

Đã lường trước sự việc, ông Đinh Nhiêu bình tĩnh bước ra đối diện với họ bằng lời lẽ cứng rắn: “Mọi người hãy nghe Nhiêu này nói rồi muốn giết, muốn phá nhà cũng được. Nghĩ lại mà coi đi, xưa nay, Nhiêu làm cái gì cũng vì cái lợi chung của mọi người. Đã ai thấy Nhiêu mưu riêng cái gì chưa? Việc chôn chung, nếu nó không phải tập tục lạc hậu, sao Nhiêu phải chuốc cái khổ vào thân? Yàng có phạt thì phạt kẻ xấu, cớ gì lại đi phạt người làm việc tốt? Con HDiêm chết là do bệnh thôi, không tin thì hỏi bác sĩ. Nó chết trẻ thế, bà con không thương thì thôi lại còn đòi giết cha nó, phá nhà nó. Làm con người mà thế, không thấy ác trong bụng à?”. Câu cuối của Đinh Nhiêu thật có sức nặng. Người ta nhìn nhau rồi lảng dần.

Nhưng mà không phá được nhà, không đụng được đến Đinh Nhiêu, người ta lại ngấm ngầm bảo nhau nhè vợ ông mà chửi. Đi lấy nước thấy: chửi; ngang qua nhà thấy: chửi. Không biết bao lần ông phải cầm tay vợ an ủi: “Hồi chiến tranh, mình đi vận động dân còn khổ, còn nguy hiểm hơn thế. Cứ để họ chửi, thế nào rồi cũng có ngày họ tỉnh ra thôi”. Quả nhiên là chửi mãi vào trống không thì cũng đâm chán. Quan trọng hơn là một thời gian dài trong buôn, trong xã không xảy ra chuyện gì bất thường. Các buôn khác trong xã sau thời gian nghe ngóng lại đưa người chết vào nghĩa địa chôn trước. Tục chôn chung chấm dứt.

Để xóa bỏ được tập tục lạc hậu này, có những nơi “cuộc chiến” cam go và quyết liệt đã diễn ra như thế!

Có thể bạn quan tâm

Ia Grai: Tặng bò giống cho phụ nữ khó khăn

Ia Grai: Tặng bò giống cho phụ nữ khó khăn

(GLO)- Sáng 15-4, Hội Liên hiệp phụ nữ huyện Ia Grai (tỉnh Gia Lai) phối hợp với Ủy ban MTTQ Việt Nam huyện tổ chức trao tặng bò giống sinh sản cho 3 gia đình hội viên phụ nữ là hộ nghèo, cận nghèo trên địa bàn xã Ia Hrung.

Trao bò giống cho 3 hộ nghèo huyện Đak Pơ

Trao bò giống cho 3 hộ nghèo huyện Đak Pơ

(GLO)- Ngày 14-4, tại Trung tâm Giống vật nuôi huyện Đak Pơ, Ủy ban MTTQ Việt Nam huyện Đak Pơ (tỉnh Gia Lai) tổ chức bàn giao mô hình sinh kế thực hiện Cuộc vận động “Làm thay đổi nếp nghĩ, cách làm trong đồng bào dân tộc thiểu số để vươn lên thoát nghèo bền vững”.

Mô hình trồng ngô ngọt của phụ nữ Ia Broăi mang lại hiệu quả kinh tế cao. Ảnh: Vũ Chi

Phụ nữ Ia Broăi thay đổi nếp nghĩ, cách làm

(GLO)- Với sự đồng hành của Hội Liên hiệp phụ nữ (LHPN) xã Ia Broăi (huyện Ia Pa, tỉnh Gia Lai), nhiều hội viên phụ nữ dân tộc thiếu số đã từng bước thay đổi nếp nghĩ, cách làm, lựa chọn mô hình phát triển kinh tế phù hợp với điều kiện gia đình, mang lại thu nhập ổn định, cải thiện cuộc sống.

Cán bộ, hội viên phụ nữ huyện Đức Cơ phối hợp tuần tra, bảo vệ đường biên (ảnh đơn vị cung cấp).

Phụ nữ Đức Cơ góp sức bảo vệ bình yên biên giới

(GLO)- Huyện Đức Cơ có 3 xã biên giới tiếp giáp với Vương quốc Campuchia. Chính sự phối hợp hoạt động chặt chẽ giữa Hội Liên hiệp phụ nữ (LHPN) các xã biên giới và đồn Biên phòng đứng chân trên địa bàn đã góp phần thực hiện thắng lợi nhiệm vụ chính trị của mỗi đơn vị và bảo vệ bình yên biên giới.

Canh cánh nỗi lo thiếu nước sinh hoạt vào mùa khô

Canh cánh nỗi lo thiếu nước sinh hoạt vào mùa khô

(GLO)- Hiện nay, nhiều giếng đào và giếng khoan tại một số thôn, làng trong tỉnh Gia Lai bắt đầu cạn khiến người dân thiếu nước sinh hoạt. Trước tình hình đó, chính quyền địa phương đã chuẩn bị các phương án hỗ trợ người dân khắc phục khó khăn do thiếu nước sinh hoạt hàng ngày.

Đường từ trung tâm xã Đăk Song đến các xã phía Đông huyện Kông Chro đã được bê tông hóa. Ảnh: N.D

Xã vùng sâu chuyển mình

(GLO)- Những ngày tháng tư lịch sử, có dịp thăm lại các xã phía Đông huyện Kông Chro (gồm Sró, Đăk Song, Đăk Pling, Đăk Kơ Ning), chúng tôi càng cảm nhận rõ hơn sự khởi sắc của vùng quê một thời đối diện với bao khó khăn, thiếu thốn.

Gia đình anh Rơ Châm Nek có nguồn thu khoảng 200 triệu đồng/năm từ trồng trọt. Ảnh: T.D

“Làng Campuchia” trên đất Gia Lai

(GLO)- Gần nửa thế kỷ sau cuộc trốn chạy khỏi nạn diệt chủng Pol Pot để đến định cư ở làng Triêl (xã Ia Pnôn, huyện Đức Cơ, tỉnh Gia Lai), cuộc sống của những người dân Campuchia đã ổn định và ngày càng sung túc.