Khi tục chôn chung lùi vào dĩ vãng

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News
(GLO)- Người Jrai xưa quan niệm, thế giới người sống thế nào thì “làng ma” của người chết cũng như thế. Ở thế giới ấy, người cùng làng, cùng họ hàng vẫn ăn ở chung, đi lại thăm nhau. Thế nên khi chết đi, họ được chôn chung với người thân đã quá cố, trừ những người chết bất đắc kỳ tử như bị cọp vồ, tự tử, đau ốm chết xa nhà là “ma xấu”, phải chôn một nơi riêng.

Khoảng từ năm 2000 trở về trước, tục chôn chung vẫn còn khá phổ biến ở các làng đồng bào Jrai. Xuống làng, đôi khi ta vẫn thấy những chiếc quan tài đúc bằng xi măng dạng một thân cây khoét rỗng rất lớn, để sẵn dưới sàn nhà. Đó là những chiếc quan tài sẽ dành cho nhiều người.

Chôn chung là một hủ tục. Nhiều làng đã từng xảy ra dịch bệnh vì hủ tục này. Sau ngày giải phóng, chính quyền, các ban, ngành, đoàn thể tiến hành vận động để đồng bào xóa bỏ tục chôn chung. Tuy vậy, do sự gắn bó với một quan niệm mang tính tâm linh, hủ tục chôn chung vẫn tồn tại. Những năm sau đó, với sự vận động quyết liệt, trong đó vai trò của lãnh đạo địa phương đã trở thành nhân tố quyết định. Tục chôn chung đã lùi vào dĩ vãng ở các buôn làng là sự ghi nhận vai trò của những con người như thế. Trong đó, ông Đinh Nhiêu ở xã Ia Yeng (huyện Phú Thiện) là một điển hình.

Năm 2004, ông Đinh Nhiêu là Bí thư Đảng ủy xã Ia Yeng. Bởi là người Bahnar nên ông mới chỉ nghe nói chứ chưa được chứng kiến những việc liên quan đến hủ tục chôn chung. Cho đến một ngày, ông đi dự đám ma nhà Ksor HMơi. Trước đó khoảng 20 ngày, nhà này đã có đám tang. Như vậy là cỏ chưa kịp mọc đã phải... đào con ma cũ lên. Tuy đã bịt mũi bằng mấy lần khăn nhưng ruột gan Đinh Nhiêu vẫn như có ai xoắn. Những ngày sau đó, hình ảnh cái xác trương phềnh như một hình nộm bằng cao su cứ lởn vởn trước mắt ông. Hủ tục này quả là khủng khiếp, quá sức tưởng tượng, phải tìm cách xóa bỏ.

Sau nhiều đêm trăn trở, ông Nhiêu quyết định vận động dời buôn, bởi đã dời buôn thì phải bỏ mả. Ra chỗ mới dù hơn nơi ở cũ rất nhiều, thế nhưng, khi biết ông Đinh Nhiêu đã làm ra “cái làng Atâu mới” thì nhiều người quên hết. Có người còn nói: “Từ thuở ông bà người Jrai đã có tục chôn chung. Nay thằng Nhiêu bày đặt ra cái nghĩa địa, bắt con ma ở riêng là trái ý Yàng. Nó dám phá lệ thì phải kiện cho nó rớt cái Bí thư đi!”. Một cái đơn kiện lên huyện thấy chưa đã tức, lại có đơn kiện lên tỉnh.

Chủ tịch UBND huyện phải về giải thích. Nghe thì nghe nhưng nỗi hậm hực trong họ vẫn cứ âm ỉ. “Cứ để đó coi, thế nào Yàng cũng phạt chết Nhiêu”. Họ chờ và một sự việc ngẫu nhiên đã xảy ra: Siu HDiêm, con gái của vợ chồng Đinh Nhiêu qua đời. “Rõ ràng là Yàng đã phạt Nhiêu. Phải phá nhà nó đi rồi đuổi ra khỏi làng, nếu không cả buôn này rồi cũng bị Yàng phạt chết”. Mấy chục người nhanh nhảu nhất lập tức cầm dao xông đến đòi phá nhà ông.

Đã lường trước sự việc, ông Đinh Nhiêu bình tĩnh bước ra đối diện với họ bằng lời lẽ cứng rắn: “Mọi người hãy nghe Nhiêu này nói rồi muốn giết, muốn phá nhà cũng được. Nghĩ lại mà coi đi, xưa nay, Nhiêu làm cái gì cũng vì cái lợi chung của mọi người. Đã ai thấy Nhiêu mưu riêng cái gì chưa? Việc chôn chung, nếu nó không phải tập tục lạc hậu, sao Nhiêu phải chuốc cái khổ vào thân? Yàng có phạt thì phạt kẻ xấu, cớ gì lại đi phạt người làm việc tốt? Con HDiêm chết là do bệnh thôi, không tin thì hỏi bác sĩ. Nó chết trẻ thế, bà con không thương thì thôi lại còn đòi giết cha nó, phá nhà nó. Làm con người mà thế, không thấy ác trong bụng à?”. Câu cuối của Đinh Nhiêu thật có sức nặng. Người ta nhìn nhau rồi lảng dần.

Nhưng mà không phá được nhà, không đụng được đến Đinh Nhiêu, người ta lại ngấm ngầm bảo nhau nhè vợ ông mà chửi. Đi lấy nước thấy: chửi; ngang qua nhà thấy: chửi. Không biết bao lần ông phải cầm tay vợ an ủi: “Hồi chiến tranh, mình đi vận động dân còn khổ, còn nguy hiểm hơn thế. Cứ để họ chửi, thế nào rồi cũng có ngày họ tỉnh ra thôi”. Quả nhiên là chửi mãi vào trống không thì cũng đâm chán. Quan trọng hơn là một thời gian dài trong buôn, trong xã không xảy ra chuyện gì bất thường. Các buôn khác trong xã sau thời gian nghe ngóng lại đưa người chết vào nghĩa địa chôn trước. Tục chôn chung chấm dứt.

Để xóa bỏ được tập tục lạc hậu này, có những nơi “cuộc chiến” cam go và quyết liệt đã diễn ra như thế!

Có thể bạn quan tâm

Những ai ở Hà Nội được miễn phí vé xe buýt, metro?

Những ai ở Hà Nội được miễn phí vé xe buýt, metro?

(GLO)- Hà Nội chính thức triển khai chính sách miễn phí vé sử dụng phương tiện vận tải hành khách công cộng đối với 2 nhóm đối tượng, gồm người có tài năng cùng thành viên gia đình và cán bộ, công chức, viên chức, người lao động làm việc trực tiếp, thường xuyên tại khu công nghệ cao trên địa bàn.

Bộ Y tế phát công văn khẩn: Nghiêm cấm tiết lộ danh tính, hình ảnh người nhiễm HIV

Bộ Y tế phát công văn khẩn: Nghiêm cấm tiết lộ danh tính, hình ảnh người nhiễm HIV

(GLO)- Ngày 15-11, Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) có văn bản hỏa tốc gửi Sở Y tế các tỉnh, thành phố, đề nghị tăng cường công tác quản lý, bảo mật thông tin người nhiễm HIV; đồng thời chủ động phối hợp xử lý tình trạng lan truyền thông tin sai sự thật liên quan đến dịch HIV/AIDS trên mạng xã hội.

Quốc hội vừa thông qua quy định mới, hộ gia đình dùng điện, nước cần biết gì?

Quốc hội vừa thông qua quy định mới, hộ gia đình dùng điện, nước cần biết gì?

(GLO)- Quốc hội vừa thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường, chính thức có hiệu lực từ ngày 1-3-2027. Luật bổ sung nhiều quy định quan trọng nhằm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, đặc biệt đối với các dịch vụ thiết yếu như điện, nước, xăng, dầu.

Làng trẻ em SOS Việt Nam bác bỏ tin đồn hiến tạng, nói rõ lý do chuyển giao 8 làng về địa phương

Làng trẻ em SOS Việt Nam bác bỏ tin đồn hiến tạng, nói rõ lý do chuyển giao 8 làng về địa phương

(GLO)- Trước thông tin lan truyền trên mạng xã hội cho rằng việc chuyển giao các làng trẻ em SOS về địa phương có liên quan đến hoạt động hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người ở trẻ em dưới 18 tuổi, Văn phòng Làng trẻ em SOS Việt Nam đã chính thức lên tiếng bác bỏ.

Từ tình hữu nghị đến hợp tác thiết thực

Từ tình hữu nghị đến hợp tác thiết thực

(GLO)- Năm 1996, TP Quy Nhơn (tỉnh Bình Ðịnh) và quận Yongsan (TP Seoul, Hàn Quốc) đã thiết lập quan hệ hợp tác, hữu nghị. Ðến nay, tỉnh Gia Lai tiếp tục kế thừa, phát triển nền tảng hợp tác đã được vun đắp suốt 30 năm với các chương trình ngày càng đi vào chiều sâu.

Gia Lai triển khai Tháng hành động vì bình đẳng giới năm 2026

Gia Lai triển khai Tháng hành động vì bình đẳng giới năm 2026

(GLO)- ngày 11-11-2026, UBND tỉnh Gia Lai ban hành kế hoạch triển khai Tháng hành động vì bình đẳng giới và phòng ngừa, ứng phó với bạo lực trên cơ sở giới năm 2026, với chủ đề “Bình đẳng giới trong lao động, sản xuất - động lực tăng trưởng kinh tế, bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội”.

Hội LHPN tỉnh Gia Lai phát động hưởng ứng Tháng hành động vì bình đẳng giới

Hội LHPN tỉnh Gia Lai phát động hưởng ứng Tháng hành động vì bình đẳng giới

(GLO)- Sáng 10-11, tại phường Pleiku, Hội Liên hiệp Phụ nữ (LHPN) tỉnh Gia Lai tổ chức phát động hưởng ứng Tháng hành động vì bình đẳng giới và phòng ngừa, ứng phó với bạo lực trên cơ sở giới năm 2026. Tham gia lễ phát động có hơn 220 cán bộ, hội viên phụ nữ và người dân địa phương.

Hà Nội tổng kiểm tra khu sạc xe điện tại nhà trọ, chung cư mini: Những nguy cơ nào bị siết chặt?

Hà Nội tổng kiểm tra khu sạc xe điện tại nhà trọ, chung cư mini: Những nguy cơ nào bị siết chặt?

(GLO)- Ngày 9-11, UBND TP. Hà Nội ban hành kế hoạch về kiểm tra an toàn điện, an toàn PCCC trong quản lý, sử dụng điện trên địa bàn thành phố. Trong đó, khu vực để xe và sạc xe điện tại nhà trọ, nhà ở nhiều căn hộ, chung cư mini được xác định là một trong những nội dung cần tập trung kiểm tra.

Xã Tuy Phước chủ động khơi thông dòng chảy phòng, chống lũ

Xã Tuy Phước chủ động khơi thông dòng chảy phòng, chống lũ

(GLO)- Là vùng đất trũng thấp, có 2 dòng sông Côn và Hà Thanh chảy qua, xã Tuy Phước thường đối mặt với nguy cơ ngập lụt khi mưa lớn kéo dài. Để bảo vệ tính mạng, tài sản của người dân, xã đang khẩn trương nạo vét, khơi thông các tuyến sông, kênh mương và gia cố đê đất trước mùa mưa lũ.

null