Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và xung đột vũ trang, chiến tranh ngày càng diễn biến khó lường, an ninh năng lượng, an ninh lương thực, xuất khẩu hàng hóa nông sản đã trở thành vấn đề “nóng“ ảnh hưởng đến Việt Nam và các nước trong khu vực.
Gia Lai có các sản phẩm nông nghiệp chủ lực như cà phê, cao su, hồ tiêu, các loại cây trồng mới, cùng các trang trại chăn nuôi đại gia súc, gia cầm phát triển nhanh.
Cũng như các ngành, lĩnh vực khác, ngành nông nghiệp đang đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức. Hợp tác, liên kết đầu tư nông nghiệp công nghệ cao, gắn sản xuất, chế biến và xuất khẩu đã trở thành vấn đề cấp thiết hiện nay.
Tiềm năng, cơ hội đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao
Tỉnh Gia Lai có hơn 108.000 ha cà phê; trong đó, hơn 56.000 ha được sản xuất theo các tiêu chuẩn như 4C, Rainforest Alliance và hữu cơ. Chanh dây có khoảng 5.650 ha, đã xuất khẩu đến nhiều thị trường như Trung Quốc, EU, Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc… Mặc dù mới phát triển, nhưng đến nay diện tích sầu riêng đã có hơn 9.200 ha, sản lượng đạt gần 57.700 tấn/năm.
Đến đầu năm 2026, Gia Lai đã có 790 trang trại chăn nuôi heo, bò và gia cầm, trong đó có gần 150 trang trại chăn nuôi quy mô lớn.
Để đầu tư hiệu quả, tránh rủi ro cho doanh nghiệp và người dân, tỉnh Gia Lai đang định hướng phát triển vùng trồng nguyên liệu theo hướng gắn sản xuất với chế biến sâu và xuất khẩu đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế; tập trung xây dựng vùng sản xuất đạt chuẩn, cấp mã số vùng trồng. Đồng thời, đẩy mạnh số hóa dữ liệu nhằm nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc và kiểm soát chất lượng.
Gia Lai đang được đánh giá là điểm đến hấp dẫn với các thế mạnh vượt trội về nông nghiệp công nghệ cao, lâm nghiệp và năng lượng. Việc tạo lợi thế kết nối giữa cao nguyên và duyên hải, đặc biệt trong các lĩnh vực chế biến và logistics đã thu hút nhiều doanh nghiệp đến đầu tư.
Với tiềm năng đó cùng với quyết tâm của lãnh đạo địa phương, chỉ chưa đầy 1 năm sau khi sáp nhập, toàn tỉnh đã thu hút 192 dự án với tổng vốn đăng ký hơn 160.000 tỷ đồng, trong đó có 16 dự án FDI. Có 3.000 doanh nghiệp thành lập mới với 27.000 tỷ đồng vốn đăng ký. Tỉnh đã tổ chức xúc tiến thương mại tại hơn 40 quốc gia, vùng lãnh thổ. Nông nghiệp Gia Lai xếp thứ 5 của cả nước, Công ty TNHH Vĩnh Hiệp đã vươn lên dẫn đầu về xuất khẩu cà phê.
Ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật - yêu cầu cấp thiết
Theo các nhà phân tích kinh tế và thị trường, Việt Nam đã đứng trong top cường quốc xuất khẩu nông sản hàng đầu thế giới, vươn tới hơn 190 quốc gia và vùng lãnh thổ. Bằng nhiều cố gắng, Việt Nam đã đạt một số tiến bộ trong thực hiện các mục tiêu về nền nông nghiệp xanh, bền vững.
Trong hơn 10 năm qua, Việt Nam đã thể hiện cam kết đáng kể trong việc thúc đẩy tăng trưởng bền vững hơn, tăng cường nỗ lực cả về thích ứng và giảm thiểu tác động của khí hậu đang biến đổi phức tạp.
Để đầu tư hiệu quả cho nông nghiệp, việc lựa chọn, ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất và chế biến là hướng đi đúng đắn hiện nay. Đặc biệt là ứng dụng vào khâu bảo quản sau thu hoạch, chế biến sâu để nâng cao giá trị nông sản xuất khẩu.
Ngành trồng trọt hiện nay ở Việt Nam phụ thuộc khá nhiều vào thời tiết, mùa vụ, chưa có sự tham gia nhiều của các tiến bộ khoa học kỹ thuật. Do chưa chế biến sâu nên các sản phẩm nông sản của nước ta bị giảm giá trị rất nhiều. Yêu cầu cấp thiết hiện nay là phải đầu tư, ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất, đặc biệt là khâu bảo quản sau thu hoạch và chế biến sâu.
Thực tế cho thấy, việc ứng dụng các công nghệ tiên tiến vào sản xuất nông nghiệp đem lại rất nhiều hiệu quả cho các sản phẩm nông sản. Tại Hàn Quốc, trang trại rau sạch của doanh nghiệp nước này sử dụng công nghệ bảo quản sau thu hoạch đối với trái cà chua, nhờ đó cà chua thu hoạch sẽ giữ được độ tươi lâu hơn. Với công nghệ bảo quản, cà chua giữ được độ tươi đến 20 ngày, thay vì chỉ 7 ngày như trước. Sầu riêng Malaysia từ khi thu hoạch đến lúc vào thị trường Trung Quốc không quá 2 ngày; giá luôn cao hơn, ổn định hơn sầu riêng Việt Nam.
Từ thực tế này, Công ty TNHH Smart Bio Việt Nam, Công ty CP chế biến xuất nhập khẩu Green Tropical… và các doanh nghiệp mới thành lập đã và đang áp dụng các phương pháp bảo vệ cây trồng như nhà lưới, công nghệ tưới tiên tiến, sản xuất phân bón hữu cơ theo mô hình nông nghiệp tuần hoàn… Từ đó, giúp cho các sản phẩm nông nghiệp được bảo vệ tốt hơn, chất lượng hàng hóa và năng suất cao hơn hẳn so với sản xuất theo cách thông thường.
Hướng đến “tư duy kinh tế nông nghiệp”
Trong những năm qua, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã có nhiều giải pháp, cơ chế, chính sách để giúp các doanh nghiệp, địa phương ứng dụng khoa học, kỹ thuật vào nông nghiệp. Nhờ đó, nhiều doanh nghiệp trong nước đã triển khai hiệu quả mô hình hợp tác đầu tư công nghệ tiên tiến trong sản xuất, chế biến nông sản.
Điển hình, Công ty CP Vinamit, Công ty CP chế biến xuất nhập khẩu Green Tropical đã đầu tư công nghệ sấy thăng hoa, cho ra đời những sản phẩm đã qua chế biến (như xoài, chuối, bơ, sầu riêng...) giữ được hương vị, màu sắc tự nhiên, hạn chế tối đa thất thoát dinh dưỡng để phục vụ người tiêu dùng trong nước và xuất khẩu.
Với những công nghệ chế biến tiên tiến, hiện đại, dù doanh nghiệp phải đầu tư khá tốn kém, nhưng bù lại sản phẩm làm ra sẽ thu về giá trị gia tăng cao, bởi đảm bảo được chất lượng và yêu cầu kỹ thuật, không bị thất thoát, giảm chất lượng sau thu hoạch.
Từ kết quả này cho thấy, các doanh nghiệp ngày càng nắm bắt được xu hướng phát triển, chủ động ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp để đem lại hiệu quả rõ rệt.
Chuyển đổi từ “tư duy sản xuất nông nghiệp” sang “tư duy kinh tế nông nghiệp” là hướng đi đúng đắn và cấp thiết hiện nay. Từ đó, hướng tới những giá trị xanh, hiện đại; nông sản “sạch”, nông nghiệp hữu cơ, kinh tế tuần hoàn gắn với phát triển công nghiệp chế biến sâu, thích ứng với biến đổi khí hậu, thị trường và kết nối bền vững với chuỗi giá trị nông sản toàn cầu.
Hiện nay, các bộ, ngành Trung ương và địa phương đang triển khai các giải pháp hướng đến nền nông nghiệp đa giá trị, tiếp cận đa chiều với việc ứng dụng công nghệ cao, chuyển đổi số trong sản xuất, cơ cấu lại và quy hoạch nông nghiệp dựa trên tiềm năng, lợi thế của từng vùng; gắn nông nghiệp sinh thái với các loại hình du lịch để thu hút doanh nghiệp có tiềm lực về tài chính và công nghệ đầu tư vào lĩnh vực này.
Trên thực tế, không phải doanh nghiệp, hợp tác xã, chủ trang trại hay hộ nông dân nào cũng đủ tầm, đủ lực để đầu tư, ứng dụng các công nghệ tiên tiến. Vì vậy, rất cần sự hợp tác, liên kết chiến lược giữa người sản xuất, đơn vị thu mua, chế biến, bảo quản và doanh nghiệp xuất khẩu.
---------------
(*) Phó Chủ tịch Hiệp hội Trang trại và Doanh nghiệp nông nghiệp Việt Nam, Trưởng cơ quan đại diện miền Trung - Tây Nguyên.
