Tổ chức lại không gian, dành vỉa hè cho người đi bộ

Cách làm này đặt trọng tâm vào việc dành không gian an toàn, liên tục cho người đi bộ, đồng thời bố trí phương tiện ở những vị trí phù hợp và gắn với trách nhiệm quản lý thường xuyên, hạn chế tái lấn chiếm.

Không thể chỉ “ra quân”

Tại nhiều tuyến phố trung tâm phường Pleiku như Hai Bà Trưng, Hùng Vương, Phan Đình Phùng, Trần Phú, Lê Lợi hay các tuyến Xuân Diệu, Nguyễn Huệ, Trần Hưng Đạo ở phường Quy Nhơn, vỉa hè từ lâu không còn thuần túy là lối đi của người đi bộ.

Hàng hóa, bàn ghế được bày ra vỉa hè; xe máy đỗ kín, có nơi ô tô leo lên vỉa hè. Vào giờ tan học, tan tầm, người đi bộ phải đi xuống lòng đường, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông.

Nguyên nhân không chỉ từ ý thức chấp hành mà còn do mật độ phương tiện tăng, nhu cầu dừng, đỗ lớn trong khi điểm đỗ xe còn thiếu. Với nhiều hộ buôn bán nhỏ, vỉa hè cũng là nơi tạo thu nhập hằng ngày. Vì vậy, sau các đợt ra quân, tình trạng lấn chiếm dễ tái diễn nếu thiếu phương án quản lý lâu dài.

Tại phường Diên Hồng, dù địa phương triển khai mô hình tự quản “3 không, 3 đảm bảo”, nhưng lực lượng chức năng vẫn ghi nhận khoảng 30 hộ kinh doanh rau, trái cây thường xuyên sử dụng vỉa hè để buôn bán từ 5-22 giờ.

Thực tế này cho thấy tổ chức lại không gian vỉa hè phải đi cùng phương án quản lý cụ thể, xác định rõ phần dành cho người đi bộ và phần có thể bố trí phương tiện.

Việc triển khai cũng được đặt trong yêu cầu thống nhất nhưng không máy móc, bởi mỗi tuyến có chiều rộng vỉa hè, mật độ người đi bộ, nhu cầu đỗ xe và điều kiện sử dụng khác nhau.

Trên cơ sở chỉ đạo của Chủ tịch UBND tỉnh về chấn chỉnh tình trạng đậu, đỗ phương tiện trên vỉa hè, Sở Xây dựng đề nghị các phường tăng cường quản lý, sử dụng vỉa hè và tổ chức bố trí phương tiện trên các tuyến đường đô thị.

Kẻ vạch để phân định không gian

Phường Quy Nhơn đang triển khai việc tổ chức lại không gian vỉa hè. Ngày 7-9, UBND phường phê duyệt dự án sơn kẻ vạch trên 23 tuyến đường như Xuân Diệu, Nguyễn Huệ, Trần Phú, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Trần Cao Vân, Lý Thường Kiệt, Nguyễn Tất Thành, Phan Bội Châu, Phan Đình Phùng... Tổng mức đầu tư hơn 1,15 tỷ đồng, với khoảng 2.765 m² vạch sơn nét liền màu vàng, rộng 10 cm.

Vị trí vạch được tính theo chiều rộng thực tế của vỉa hè. Với vỉa hè rộng từ 4 m trở xuống, vạch cách mép ngoài bó vỉa 1,5 m; vỉa hè rộng hơn 4 m, vạch cách chỉ giới xây dựng nhà dân 2,5 m, tạo dải đi bộ liên tục phía sát nhà.

Ông Nguyễn Đức Toàn - Chủ tịch UBND phường Quy Nhơn - cho biết, việc kẻ vạch nhằm tổ chức lại không gian vỉa hè, xác định rõ phạm vi ưu tiên dành cho người đi bộ và phạm vi được quản lý, sử dụng theo quy định. Đây cũng là cơ sở để kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm.

Đến nay, các tuyến Xuân Diệu, Nguyễn Huệ và Trần Cao Vân đã thi công xong; tuyến Trần Hưng Đạo đang được triển khai. Sau khi kẻ vạch, Trung tâm sự nghiệp công của phường được giao quản lý. Trong 9 tháng năm 2026, đơn vị đã ban hành 28 quyết định xử phạt vi phạm hành chính về trật tự đô thị, tổng số tiền gần 17,8 triệu đồng.

Tuy nhiên, kẻ vạch mới chỉ là bước đầu. Một số xe vẫn dừng, đỗ vào phần dành cho người đi bộ, hàng quán còn bày bán trên vỉa hè. Trung tâm đã thông báo yêu cầu các hộ chấm dứt lấn chiếm, đồng thời phối hợp CA phường xử lý những trường hợp tiếp tục vi phạm.

Tại phường Pleiku và phường Diên Hồng, các địa phương cũng đang khảo sát từng đoạn tuyến, xác định vị trí đủ điều kiện bố trí xe máy và điều chỉnh, xóa những vạch kẻ cũ không còn phù hợp.

Ông Đặng Toàn Thắng - Chủ tịch UBND phường Pleiku - cho rằng, quản lý vỉa hè phải trở thành nhiệm vụ thường xuyên, không thể chỉ thực hiện trong những đợt ra quân.

Ưu tiên người đi bộ nhưng không bỏ qua sinh kế

Theo hướng dẫn của Sở Xây dựng, vỉa hè là bộ phận của kết cấu hạ tầng đường bộ, có công năng chính dành cho người đi bộ. Việc quản lý, sử dụng phải bảo đảm trật tự, an toàn giao thông, mỹ quan đô thị và khả năng tiếp cận của người khuyết tật. Phần vỉa hè ngoài dải đi bộ cũng không mặc nhiên được sử dụng để kinh doanh, trông giữ hoặc đậu phương tiện.

Việc sử dụng tạm thời vào mục đích khác chỉ được thực hiện tại vị trí đủ điều kiện, không thuộc trường hợp pháp luật cấm và phải được cơ quan có thẩm quyền cho phép.

Chỉ xem xét bố trí mô tô, xe gắn máy tại những vị trí đủ điều kiện; không kẻ vạch cho ô tô đỗ trên vỉa hè. Xe máy phải được xếp gọn trong phạm vi được bố trí, không lấn sang phần dành cho người đi bộ. Vạch sơn cũng không đồng nghĩa với việc cho phép trông giữ xe, thu tiền hay kinh doanh.

Khi rà soát, địa phương phải tính chiều rộng sử dụng thực tế sau khi trừ cây xanh, trụ điện, tủ điện, biển báo và các vật cản. Vỉa hè từ 5 m trở lên phải dành dải đi bộ tối thiểu 2,5 m; từ 4 m đến dưới 5 m tối thiểu 2 m; từ 3 m đến dưới 4 m tối thiểu 1,5 m. Vỉa hè dưới 1,5 m hoặc bị thu hẹp cục bộ phải dành toàn bộ cho người đi bộ.

Đây là nguyên tắc để rà soát, không phải công thức áp dụng cứng nhắc; từng đoạn còn phải tính đến lưu lượng người đi bộ, lối ra vào nhà dân, trường học, bệnh viện, chợ, nút giao, điểm dừng xe buýt và công trình PCCC.

Ông Trần Đình Duy - Trưởng Phòng Quản lý hạ tầng kỹ thuật (Sở Xây dựng) cho rằng, việc chỉnh trang, kẻ vạch còn phụ thuộc kinh phí và thủ tục phê duyệt. Sau sáp nhập đơn vị hành chính, nguồn thu ở một số nơi hạn chế trong khi nhu cầu đầu tư hạ tầng lớn.

Bên cạnh đó, bài toán vỉa hè không thể chỉ nhìn từ góc độ xử lý vi phạm, bởi phía sau còn là sinh kế của một bộ phận người buôn bán nhỏ lẻ.

Vì vậy, cần rà soát, quy hoạch những khu vực phù hợp để sắp xếp cho người dân kinh doanh, vừa bảo đảm mỹ quan đô thị vừa giúp họ ổn định thu nhập.

Trách nhiệm quản lý cũng được phân định rõ khi cơ quan được giao quản lý tuyến đường chịu trách nhiệm về kết cấu hạ tầng và tổ chức sử dụng vỉa hè; UBND phường chịu trách nhiệm quản lý trật tự đô thị trên địa bàn, thường xuyên kiểm tra, không để phát sinh và tái lấn chiếm.