Khu vực di tích trở nên nhếch nhác, trong khi hơn 10 hộ dân sống trong phạm vi quy hoạch phải chịu cảnh nhà cửa xuống cấp, môi trường thiếu an toàn và cuộc sống bị ảnh hưởng.
Địa điểm chuyển quân tập kết ra Bắc (1954 - 1955) tại bờ Bắc sông Lại Giang được UBND tỉnh xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh tại Quyết định số 182/QĐ-UBND ngày 14-1-2026. Đây là nơi ghi dấu sự kiện lịch sử quan trọng trong giai đoạn 1954 - 1955, nơi cán bộ, chiến sĩ và đồng bào tập kết ra Bắc theo Hiệp định Genève 1954.
Tháng 4-2026, UBND phường Bồng Sơn tổ chức lễ đón nhận Bằng xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh và thông tin sẽ triển khai xây dựng, tôn tạo di tích vào tháng 6-2026. Tuy nhiên, đến nay, khu vực này vẫn chỉ là bãi đất trống và bộc lộ nhiều vấn đề gây bức xúc, bất an cho người dân.
Bà Bùi Thị Ngọc (đường Ngô Quyền, khu phố An Trung) cho biết, khu đất trong phạm vi quy hoạch xây dựng, tôn tạo di tích trước đây là khuôn viên trường học nhưng đã ngừng sử dụng từ nhiều năm trước. Khoảng giữa năm 2025, công trình trường học được tháo dỡ, san gạt mặt bằng.
Đến cuối năm 2025, nơi đây trở thành điểm tập kết rác thải sinh hoạt của nhiều hộ dân sống dọc đường Ngô Quyền và khu vực xung quanh. Các hộ mang rác đến đây bỏ nhiều ngày trước khi xe rác đến thu gom, hình thành đống rác lớn, bốc mùi hôi thối, gây ô nhiễm khu dân cư.
Theo ghi nhận của phóng viên, khu đất quy hoạch di tích hiện nay cây cỏ mọc um tùm, nhiều người sử dụng làm nơi đậu, đỗ phương tiện, tập kết vật dụng, phơi quần áo... Ngoài ra, công tác giải phóng mặt bằng dãy nhà phía Nam di tích - nơi dự kiến làm đường giao thông chạy dọc sông Lại Giang, bị dang dở nhiều năm qua khiến hơn 10 hộ dân tại đây phải sống giữa những căn nhà bỏ hoang.
Sống trong khu quy hoạch treo, nhiều hộ dân đang mắc kẹt trong cảnh đi không được, ở không yên bởi nhà cửa ngày càng dột nát, xuống cấp nghiêm trọng, gây nhiều nỗi lo về vệ sinh môi trường và an toàn công trình.
Bà Đặng Thị Nguyệt (khu phố An Trung) chia sẻ: “Mấy năm trước, một số hộ dân ở đây đã được di dời, tái định cư, nhưng gia đình tôi và bà con xung quanh chưa được giải quyết. Chúng tôi sống trong thấp thỏm vì nhà cửa xuống cấp, nứt toác. Mỗi lần mưa bão là phải dọn ra khỏi nhà vì lo sợ nhà sập. Bà con mong địa phương sớm triển khai dự án, tạo cảnh quan văn minh, sạch đẹp, người dân ổn định đời sống”.
Liên quan vấn đề này, theo đại diện UBND phường Bồng Sơn, vào tháng 5-2026, địa phương có tờ trình gửi UBND tỉnh, Sở Tài chính xem xét, đồng ý chủ trương đầu tư và hỗ trợ kinh phí xây dựng di tích Địa điểm chuyển quân tập kết ra Bắc (1954 - 1955) tại bờ Bắc sông Lại Giang.
Theo đó, dự án có tổng diện tích san nền hơn 4.400 m², trong đó, di tích rộng gần 2.800 m² và hạng mục tuyến đường kết nối vào di tích chạy dọc sông Lại Giang dài khoảng 425 m, tổng mức đầu tư dự kiến 30 tỷ đồng.
Ông Nguyễn Ái Việt - Phó Chủ tịch UBND phường Bồng Sơn - cho hay: Để đẩy nhanh tiến độ dự án, tháng 8-2026, phường có tờ trình gửi UBND tỉnh xin không lập quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 đối với công trình này. Lý do là di tích có diện tích nhỏ, phạm vi di tích thuộc quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/2000 khu vực đô thị Bồng Sơn - Hoài Nhơn đã được phê duyệt trước đây.
Địa phương đang tính toán phương án giải phóng mặt bằng khu dân cư dọc bờ sông Lại Giang thuộc phạm vi dự án. Trong thời gian chờ tỉnh phê duyệt, phường triển khai dọn dẹp rác thải, đồng thời tuyên truyền, vận động người dân chung tay bảo vệ cảnh quan, giữ gìn vệ sinh môi trường tại khu vực di tích.
