Trong đó, cấp xã được xác định là lực lượng “tuyến đầu”, chịu trách nhiệm trực tiếp nếu để xảy ra khai thác khoáng sản trái phép trên địa bàn.
Thời gian qua, nhu cầu vật liệu, trong đó có cát xây dựng, phục vụ thi công các công trình tăng mạnh và giá cả liên tục “leo thang” do tác động của chi phí đầu vào như xăng dầu.
Trước tình hình này, nhiều cá nhân bất chấp quy định pháp luật tổ chức khai thác cát trái phép để trục lợi, gây ảnh hưởng không nhỏ đến công tác quản lý tài nguyên khoáng sản, nguy cơ thất thoát và thất thu ngân sách.
Điển hình là vụ khai thác cát quy mô lớn trên sông Côn (đoạn qua thôn Dõng Hòa và Phú Lạc, xã Bình An) bị triệt xóa cuối tháng 12-2025. Lực lượng chức năng đã tạm giữ 39 đối tượng, 11 ô tô tải, 4 máy đào, 3 ô tô con, 3 xe máy, 29 điện thoại di động, 8 bộ đàm, 410 m3 cát cùng một số tang vật khác.
Đây chỉ là một trong nhiều vụ việc cho thấy mức độ phức tạp của tình trạng khai thác khoáng sản trái phép. Theo thống kê, trong năm 2025, các cơ quan chức năng đã xử lý gần 120 hồ sơ, vụ việc liên quan đến hoạt động khoáng sản trên địa bàn tỉnh.
Bên cạnh đó, không ít doanh nghiệp (DN) được cấp phép mỏ vật liệu khoáng sản, trong đó có cát xây dựng, vẫn còn để xảy ra sai sót. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, thời gian qua, một số DN được cấp phép mỏ vật liệu phục vụ dự án đầu tư công còn chủ quan, chưa hoàn thiện đầy đủ, chặt chẽ các thủ tục theo quy định; tình trạng khai thác không đúng khối lượng, không khớp chứng từ kê khai thuế vẫn xảy ra.
Mặt khác, một số địa phương còn buông lỏng công tác bảo vệ khoáng sản chưa khai thác, chưa thực hiện đúng tinh thần “tuyến đầu” tại địa bàn quản lý.
Công tác giám sát, hậu kiểm chưa chặt chẽ, thường xuyên. Việc phối hợp giữa các ngành và địa phương chưa kịp thời, đồng bộ theo yêu cầu; còn tình trạng đùn đẩy, né tránh trách nhiệm.
Ông Cao Thanh Thương - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường - cho biết: Trước những tồn tại, hạn chế này, mới đây, UBND tỉnh đã yêu cầu các sở, ban, ngành, địa phương khẩn trương rà soát, chấn chỉnh và chuyển đổi mạnh mẽ tư duy quản lý nhà nước đối với hoạt động khoáng sản.
Trong đó, UBND tỉnh xác định cấp xã là lực lượng “tuyến đầu” trong công tác quản lý khoáng sản, chịu trách nhiệm trực tiếp đối với tình hình hoạt động khoáng sản trên địa bàn.
UBND cấp xã phải chủ động bám sát, nắm chắc tình hình tại địa phương, phát hiện sớm, ngăn chặn kịp thời và xử lý dứt điểm các hành vi vi phạm. Bên cạnh đó, thành lập và duy trì hoạt động hiệu quả tổ kiểm tra, giám sát hoạt động khoáng sản tại địa phương; bố trí lực lượng phù hợp, tổ chức kiểm tra hằng tuần, tập trung vào các khu vực, thời điểm có nguy cơ cao.
Ông Võ Văn Trịnh - Chủ tịch UBND xã Cát Tiến - cho biết: Quý I/2026, từ thông tin phản ánh của người dân, UBND xã chỉ đạo ngành chức năng tổ chức tuần tra, mật phục và đã phát hiện 7 vụ khai thác, vận chuyển khoáng sản trái phép. Các đơn vị đã lập hồ sơ xử phạt vi phạm hành chính với số tiền hơn 136 triệu đồng.
Theo bà Nguyễn Thị Thống - Chủ tịch UBND xã Tây Sơn, xã đang tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật về khoáng sản nhằm nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành của người dân.
Ngoài ra, xã chủ động rà soát, đề xuất bổ sung quy hoạch đối với các mỏ vật liệu xây dựng thông thường để bảo đảm đáp ứng kịp thời nguồn vật liệu phục vụ thi công các công trình, dự án đầu tư công và thương mại tại địa phương.
Còn ông Trần Đinh - Phó Chủ tịch UBND phường Hoài Nhơn thì cho hay: Phường tăng cường kiểm tra, giám sát tại các khu vực có nguy cơ cao phát sinh hoạt động khai thác khoáng sản trái phép nhằm thực hiện hiệu quả công tác quản lý, theo dõi và kiểm soát trên địa bàn.
Đồng thời, thực hiện nghiêm quy chế phối hợp trong quản lý khoáng sản; phân công rõ trách nhiệm từng tổ chức, cá nhân; không để xảy ra tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm trong quá trình tổ chức thực hiện.
Theo ông Cao Thanh Thương, hiện toàn tỉnh có 181 giấy phép đang hoạt động khai thác khoáng sản. Tới đây, Sở Nông nghiệp và Môi trường sẽ rà soát toàn bộ giấy phép khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh để phân loại, xử lý đối với các mỏ vi phạm. Đồng thời, phối hợp với ngành chức năng rà soát, nghiên cứu các quy định pháp luật về phân cấp trong quản lý khoáng sản.
Qua đó, đề xuất UBND tỉnh xem xét việc phân cấp cho UBND cấp xã đối với các nội dung phù hợp; bảo đảm rõ thẩm quyền, trách nhiệm và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực khoáng sản.
