Nét đẹp cúng xóm vào mùa Xuân

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News
0:00 / 0:00
0:00
  • Nam miền Bắc
  • Nữ miền Bắc
  • Nữ miền Nam
  • Nam miền Nam
(GLO)- Không biết tự bao giờ cứ sau Tết Nguyên đán, độ cuối tháng 2 đến trung tuần tháng 3 theo lịch Âm, từ thành thị đến nông thôn đều có tục cúng xóm, cúng khối phố, trở thành nét đẹp văn hóa tinh thần của người Việt.

Cúng xóm không chỉ mang ý nghĩa tâm linh là cầu mong một năm mưa thuận gió hòa, người người, nhà nhà bình an, no ấm, mà còn là dịp để gắn kết tình làng nghĩa xóm, cùng chung sức chăm lo xây dựng quê hương, lao động sản xuất thu được nhiều hoa lợi, kinh doanh mua bán thuận buồm xuôi gió.

Làng tôi là một ngôi làng nhỏ có ba xóm. Làng nép mình dưới chân hòn núi lau khá lớn, trước mặt là cánh đồng lúa, hoa màu tươi tốt quanh năm. Thế nhưng trong chiến tranh đã bị quân đội Mỹ và Việt Nam Cộng hòa san phẳng bằng bom, pháo cùng những trận càn quét, đánh phá. Người dân bỏ xứ lưu lạc bốn phương nên một thời gian dài tục lệ cúng xóm không có điều kiện duy trì. Những năm thời bao cấp khó khăn, thiếu thốn, tục lệ ấy cũng mai một ít nhiều; cho đến khi đất nước vào thời kỳ đổi mới, đời sống của bà con được nâng lên, người trong xóm bàn nhau khôi phục lại truyền thống này. Chẳng là “phú quý sinh lễ nghĩa” như ông bà đã tổng kết từ ngàn năm đó sao!

Một lễ cúng xóm thường diễn ra trong thời gian 30-40 phút, cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, thôn xóm bình yên. Ảnh: B.H

Một lễ cúng xóm thường diễn ra trong thời gian 30-40 phút, cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, thôn xóm bình yên. Ảnh: B.H

Theo quy ước của xóm tôi, và có lẽ nhiều nơi cũng thế, có 2 hoặc 3 hộ gia đình trong xóm được trưởng xóm hoặc người có uy tín giao đảm nhận việc đứng ra đi chợ mua lễ vật chuẩn bị cho lễ cúng xóm và thay phiên nhau hàng năm. Trước đó, họ phân công nhiệm vụ từng người đi quanh xóm vận động các hộ gia đình ủng hộ tiền để thuê hoặc mượn bàn ghế, chén bát, dựng rạp, mua hoa quả, thực phẩm nấu cúng. Công việc này chủ yếu là của chị em phụ nữ, những người có kinh nghiệm và khéo tay trong chuyện mâm cỗ.

Đến ngày cúng, không chỉ các hộ gia đình trên đảm nhiệm việc lo lễ nghĩa mà dân trong xóm tập trung về điểm cúng tế rất sớm để cùng nhau sửa soạn, dọn vệ sinh quanh miếu thờ của làng (xóm) sạch sẽ, gọn gàng; lau chùi bàn thờ, bát nhang… Trong khi nam giới làm các việc nặng thì phụ nữ có nhiệm vụ đi chợ, nấu nướng. Tuy là cùng xóm nhưng quanh năm chuyện đồng áng bận rộn, vất vả, mấy khi có dịp ngồi lại bên nhau, nên việc tập trung nấu nướng giúp chị em được chia sẻ mọi điều vui buồn trong nhà ngoài xóm, cánh đàn ông thì bàn chuyện mùa vụ, cây con, giống má, gieo trồng sao cho thuận thiên, thuận địa để có mùa bội thu, trẻ con tụ tập chơi trò nhảy dây, đánh đáo, đánh nẻ... Thật là vui vẻ, ấm áp nghĩa tình chòm xóm!

Phụ nữ trong xóm quây quần nấu nướng, chuẩn bị cho lễ cúng xóm. Ảnh: B.H

Phụ nữ trong xóm quây quần nấu nướng, chuẩn bị cho lễ cúng xóm. Ảnh: B.H

Tùy theo điều kiện kinh tế của mỗi xóm mà mâm cúng lễ sẽ có sự khác nhau, nhưng thường là ba mâm cỗ: cúng thần, cúng Phật và cúng chúng sinh. Các lễ vật gồm thịt gà, thịt heo luộc hoặc heo quay, rượu, trà, trầu, cau, bánh kẹo, hoa tươi, trái cây, vàng bạc... Ở khối phố nơi tôi ở-Pleiku, tuy có sự “phố hóa”, nhưng tôi thấy bà con vẫn giữ tục cúng xóm/phố chẳng khác mấy ở quê, chỉ có điều phố không có miếu thờ, bà con chọn ngã tư đường hoặc nơi có không gian hợp lý như vỉa hè rộng rãi, sạch sẽ, vệ sinh đảm bảo để làm lễ cúng.

Cách đặt bàn cúng cũng được bài trí theo đúng nguyên tắc từ xưa để lại, nhưng quan trọng nhất là có một bài sớ do người lớn tuổi, uy tín trong xóm soạn thảo ra để trình bày với “bề trên” những kết quả làm lụng mùa màng, cây trái nuôi trồng, xây dựng xóm thôn an bình, đoàn kết... đã đạt được trong năm cũ. Điều quan trọng hơn là cầu khấn ơn trên điều may mắn, mưa thuận, gió hòa, mùa màng bội thu, xóm làng yên vui, no đủ trong năm mới. Thông thường, ở quê cũng như phố, lễ cúng sẽ diễn ra từ 30-40 phút, sau khi vị cao niên đã làm xong thủ tục phần lễ, lần lượt từng người dân trong xóm sẽ dâng nén nhang, bày tỏ lòng thành kính, cảm tạ và cầu xin trời Phật, thánh thần phù hộ độ trì cho gia đình mình và sau cùng là cùng nhau ngồi vào bàn tiệc để chung vui.

Cúng xóm, hay là cúng khối phố cũng vậy, không phải là một hình thức mê tín dị đoan mà mang ý nghĩa gắn kết cộng đồng sâu sắc, ngoài ý nghĩa tâm linh, tục lệ cúng xóm còn là sợi dây thắt chặt tình đoàn kết giữa các gia đình sinh sống trong xóm, trong phố. Đây là dịp để mọi người trong xóm, hay khu phố gặp gỡ, cầu chúc cho nhau những điều tốt đẹp nhất khi khởi đầu một năm mới. Những năm lại đây, việc cúng xóm, cúng khu phố có phần bổ sung nội dung là nhắc nhở mọi người khi chung vui trong tiệc rượu sau cúng không nên quá chén, đã uống rượu bia thì không nên lái xe và cũng cần đề phòng cháy nổ, tránh gây tai nạn ngoài ý muốn.

Có thể bạn quan tâm

Chủ tịch nước Tô Lâm: Báo chí phải có tinh thần tiến công, đấu tranh loại bỏ cái xấu, cái sai

Chủ tịch nước Tô Lâm: Báo chí phải có tinh thần tiến công, đấu tranh loại bỏ cái xấu, cái sai

Theo Chủ tịch nước Tô Lâm, người làm báo cần kiên định lý tưởng, giá trị cao đẹp của nghề báo, tuân thủ nguyên tắc, giữ gìn đạo đức nghề nghiệp, có tinh thần tiến công, đấu tranh loại bỏ cái xấu, cái sai, bảo vệ cái đúng, cái tốt, luôn hết lòng, hết sức vì sự nghiệp chung.
Mưa trên mái lá

Mưa trên mái lá

Mấy trận mưa đầu mùa sấm chớp đì đùng, rồi đến những ngày mưa dầm mưa dề, tía má bắt đầu tính chuyện cấy hái. Nhà nông sống với ruộng vườn, mùa mưa bắt đầu đủ thứ công chuyện trong nhà, ngoài đồng, từ đám mạ non đến ngày lúa chín vàng đồng là bao nhiêu ngày đủ mưa đủ nắng, đủ công người chăm chút.
Gương mặt thơ: Huỳnh Dũng Nhân

Gương mặt thơ: Huỳnh Dũng Nhân

(GLO)- Người thì gọi ông là “sói phóng sự”, người phong “vua phóng sự”, đều để nói ông là một nhà báo tầm cỡ của làng báo Việt. Từng là nhà báo trực tiếp viết báo, là Tổng Biên tập Tạp chí Nghề báo, là thầy dạy báo chí cho mấy trường đại học... nhưng khi về hưu, ông lại chăm chỉ làm thơ và vẽ.

Ngôi nhà trên đồi cao

Ngôi nhà trên đồi cao

(GLO)- Ngày bé, tôi sống cùng bố trong một căn nhà gỗ nằm trên đồi cao ở gần khu rừng Đak Krong, huyện Đak Đoa, tỉnh Gia Lai. Khi đó, bố tôi là nhân viên lâm nghiệp. Chỉ khi đến Tết, bố mới về với gia đình. Vì vậy, cứ vào dịp nghỉ hè là tôi lại được vào thăm bố và ở trong ngôi nhà đó cho hết mùa hè.

Bên ghè rượu cần

Lòng hiếu khách của người Tây Nguyên xưa

(GLO)- Làng của người Tây Nguyên xưa thường quần cư, cố kết theo từng lãnh địa khu biệt và ở thế cô lập, khép kín. Khoảng cách giữa làng này và làng kia khá xa, có khi cách nhau hàng chục cây số. Thế nhưng, với lòng hiếu khách, giữa các làng luôn có sự thân thiết, giao hảo.

Ngọt ngào lời ru

Ngọt ngào lời ru

(GLO)- Tiếng võng kẽo kẹt đều đều cùng với những lời hát ru êm ái, ngọt ngào khi thì của mẹ, của bà, lúc thì của chị dần đưa bé vào giấc ngủ êm đềm. Hình ảnh ấy thật đẹp, ăn sâu vào trong tâm trí trẻ thơ và trở thành một phần ký ức của mỗi người.
Khu vườn nhà ngoại

Khu vườn nhà ngoại

(GLO)- Một lần, tôi đưa con đến nhà bạn chơi, 2 đứa con tôi như bị thôi miên với khoảng vườn rộng 200 m2 có khá nhiều loại cây trái. Nhìn các con, tôi lại nhớ tới vườn cây của ngoại với biết bao kỷ niệm.
Củi ngo

Củi ngo

Gần đây, có bạn viết trẻ bất ngờ hỏi tôi: Người Bahnar gọi cây thông là “ngol” hay “hngo”? Tôi cười trả lời đại ý: Cả người Bahnar và người Jrai đều gọi cây thông, gỗ thông là “ngo”.