Động thái này đánh dấu bước điều chỉnh đáng chú ý trong chính sách thương mại của Washington khi chính quyền Tổng thống Donald Trump chuyển sang sử dụng một cơ sở pháp lý khác, được đánh giá có khả năng đứng vững hơn trước các thách thức pháp lý.
Theo USTR, các mức thuế mới dao động từ 10% đến 12,5% và có hiệu lực từ 0 giờ 01 phút ngày 24-7 (giờ miền Đông nước Mỹ). Biện pháp này áp dụng đối với 60 đối tác thương mại lớn nhất của Mỹ, chiếm khoảng 99,4% tổng kim ngạch nhập khẩu của nước này.
Các nền kinh tế áp dụng mức thuế 10% gồm Canada, Mexico, Anh và một số đối tác khác. Trong khi đó, Liên minh châu Âu (EU) chịu mức thuế tối đa 12,5%, thấp hơn mức trần 15% từng được hai bên thống nhất trong các cuộc đàm phán trước đây. Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc cùng nhiều nền kinh tế khác thuộc nhóm chịu mức thuế 12,5%.
Khác với các biện pháp thuế quan trước đây vốn dựa trên các quy định về tình trạng khẩn cấp quốc gia, đợt áp thuế lần này được thực hiện theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Sau nhiều tháng điều tra, USTR kết luận 60 đối tác thương mại không thực thi hiệu quả lệnh cấm nhập khẩu hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức. Đây là cơ sở để Washington áp dụng các mức thuế mới.
Tuy nhiên, nhiều đối tác thương mại đã bác bỏ lập luận của Washington. Canada cho rằng nước này không nên trở thành đối tượng áp thuế vì là một trong những quốc gia đi đầu trong việc ngăn chặn hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức.
Đại diện Phòng Thương mại Canada nhận định nếu mục tiêu thực sự là giải quyết vấn đề lao động cưỡng bức thì cần có cách tiếp cận phối hợp thông qua các cơ chế đa phương. EU cũng phản đối các cáo buộc của Mỹ ngay trước khi quyết định cuối cùng được công bố.
Sau khi Tòa án Tối cao Mỹ hồi tháng Hai bác bỏ nhiều mức thuế được ban hành theo quyền hạn khẩn cấp của Tổng thống, chính quyền Mỹ đã áp dụng một cơ chế tạm thời chỉ có hiệu lực 150 ngày. Hiện, việc dựa trên kết quả điều tra kéo dài nhiều tháng theo Đạo luật Thương mại năm 1974 được đánh giá sẽ khiến các mức thuế mới khó bị vô hiệu hóa hơn nếu tiếp tục đối mặt với các vụ kiện tại tòa án.
Dù vậy, vẫn có quan điểm cho rằng quyền quyết định chính sách thuế quan theo Hiến pháp Mỹ thuộc về Quốc hội. Một số chuyên gia pháp lý nhận định việc Tổng thống tự ban hành các mức thuế quy mô lớn có thể tiếp tục làm dấy lên tranh cãi về tính hợp hiến và vẫn có nguy cơ bị xem xét tại tòa trong thời gian tới.
Đợt áp thuế mới cũng bao gồm nhiều trường hợp miễn trừ. Phân bón, một số sản phẩm năng lượng, nhiên liệu, thực phẩm, ô tô, một số kim loại và dược phẩm không thuộc diện áp thuế. Trước đó, Tổng thống Trump cho biết các loại thuốc cùng nhóm nhập khẩu vào Mỹ sẽ tiếp tục được hưởng mức thuế 0% trong thời hạn 2 năm.
Cùng với chính sách mới, Washington cũng đang điều tra thêm 16 nền kinh tế liên quan đến tình trạng dư thừa công suất công nghiệp. Kết quả các cuộc điều tra này có thể dẫn tới các biện pháp thuế quan bổ sung với mức thuế khác nhau trong thời gian tới.
