Không chỉ góp phần duy trì hệ sinh thái biển bền vững, họ còn đồng hành cùng ngành thủy sản trong quá trình nâng cao trách nhiệm khai thác, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế.
Từ người mưu sinh thành “người gác biển”
Ngư dân Nguyễn Văn Thượng (ở khu phố Lâm Trúc 2, phường Hoài Nhơn) hiện là chủ 11 tàu cá với hơn 100 lao động thường xuyên hoạt động tại ngư trường Trường Sa. Lần nào cũng vậy, mỗi dịp gặp gỡ anh em thuyền viên, ông đều nhắc nhở không được xả rác xuống biển.
“Rác nhựa tồn tại hàng chục, hàng trăm năm, gây hại cho cá, thú biển và cuối cùng ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của ngư dân. Biển cho mình kế sinh nhai thì mình phải góp phần bảo vệ sự cân bằng của hệ sinh thái, duy trì nguồn lợi thủy sản để đánh bắt lâu dài” - ông Thượng dặn dò.
Tại phường Quy Nhơn Đông, ngư dân Văn Hàn ở khu phố Lý Chánh nhiều năm qua luôn tích cực tham gia bảo vệ nguồn lợi và các loài động vật biển. Làm nghề mành mực gần 30 năm, từ hơn chục năm trước, ông thấy cá voi, cá heo xuất hiện kiếm ăn ở biển Nhơn Lý và một số vùng biển lân cận.
Ông cũng từng nhìn thấy hàng chục dấu chân rùa biển con trên cát. Lần nào cũng vậy, ông đều báo tin cho chính quyền và cơ quan chức năng.
“Mỗi khi phát hiện thú biển xuất hiện gần bờ, tôi đều chủ động giữ khoảng cách an toàn, đồng thời nhắc nhở bà con không đến gần, không làm chúng hoảng sợ” - ông Hàn nói.
Từ đầu năm 2026 đến nay, Chi cục Thủy sản (Sở Nông nghiệp và Môi trường) đã phối hợp với một số xã, phường ven biển thành lập các nhóm cộng tác viên thu thập thông tin về thú biển.
Nòng cốt của các nhóm này chính là những ngư dân dày dạn kinh nghiệm, am hiểu từng luồng cá, con nước và hệ sinh thái biển.
Ông Nguyễn Văn Nhung - Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản - cho biết các nhóm cộng tác viên là “tai mắt” của cơ quan chức năng trên biển. Khi phát hiện cá heo, rùa biển hoặc các loài sinh vật quý hiếm mắc lưới, họ sẽ tìm cách gỡ lưới, giải cứu sinh vật trở về biển; đồng thời thông tin cho cơ quan chức năng nắm tình hình. Một số ngư dân còn chủ động vớt rác, hạn chế nguy cơ gây hại cho sinh vật biển.
Lan tỏa ý thức giữ biển khơi
Theo ông Lê Đức Năng - cán bộ Phòng Kinh tế xã Nhơn Châu, sự tham gia của ngư dân có ý nghĩa đặc biệt trong nỗ lực bảo vệ môi trường và sinh vật biển, bởi họ là những người hiện diện thường xuyên nhất trên biển.
Những thông tin do ngư dân cung cấp còn giúp cơ quan chức năng phát hiện sớm các sự cố môi trường, đồng thời triển khai hiệu quả các hoạt động bảo tồn.
“Nhóm cộng tác viên thu thập thông tin về thú biển và mô hình “Thu gom rác thải nhựa từ lồng, bè nuôi trồng thủy sản vào bờ” của xã Nhơn Châu đang phát huy hiệu quả tích cực. Những ngư dân ngày ngày mưu sinh trên biển đang góp phần xây dựng môi trường biển xanh, sạch, phát triển bền vững hơn” - ông Năng cho hay.
Đối với nhiều ngư dân, biển không chỉ là nơi mưu sinh, mang lại nguồn thu nhập để nuôi sống gia đình, mà còn là tài sản vô giá của cộng đồng, là nguồn sống cần được gìn giữ cho các thế hệ mai sau.
Ngư dân Bùi Văn La (khu phố Lý Hưng, phường Quy Nhơn Đông) cho rằng, nguồn lợi thủy sản ven bờ đã giảm đi rất nhiều so với trước. “Đi biển lâu năm, chúng tôi càng thấm thía rằng biển không phải là nguồn tài nguyên vô tận.
Vì vậy, mỗi ngư dân cần có trách nhiệm hơn trong việc bảo vệ môi trường, bảo vệ các loài thủy sinh và gìn giữ nguồn lợi thủy sản. Giữ biển xanh, biển sạch hôm nay cũng chính là giữ sinh kế bền vững cho các thế hệ mai sau” - ông La chia sẻ.
Theo ông Nguyễn Hữu Nghĩa - Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản, trong bối cảnh ngành thủy sản Việt Nam phải đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế, đặc biệt là những quy định về bảo vệ động vật có vú ở biển, cùng với nỗ lực của các cơ quan chức năng, sự chung tay, góp sức của ngư dân có ý nghĩa rất lớn.
Bởi hội nhập không chỉ là mở rộng thị trường hay gia tăng sản lượng xuất khẩu, mà còn là thay đổi tư duy, hướng tới một nghề cá có trách nhiệm, thân thiện với môi trường và phát triển bền vững.
