Nhờ đó, nhiều hủ tục lạc hậu được xóa bỏ, an ninh trật tự được giữ vững, khối đại đoàn kết trong cộng đồng ngày càng bền chặt.
Già làng Rơ Châm Grốt (SN 1954) - người uy tín trong buôn Đoàn Kết - được bà con tín nhiệm bầu làm già làng từ năm 2015. Với kinh nghiệm từng công tác trong lực lượng CA xã, ông có hiểu biết nhất định về pháp luật, từ đó vận dụng linh hoạt trong công tác tuyên truyền, hòa giải.
Theo ông Grốt, muốn bà con nghe và làm theo thì không thể chỉ nói lý thuyết mà phải kết hợp hài hòa giữa pháp luật với phong tục, tập quán của buôn làng. “Mình vừa giải thích theo pháp luật, vừa nói theo cái tình, cái lý của buôn thì bà con mới hiểu, mới phục” - ông chia sẻ.
Trước đây, tại buôn Đoàn Kết, tình trạng tranh chấp đất đai, mâu thuẫn hôn nhân, đòi hỏi sính lễ, đền bù còn khá phức tạp. Có trường hợp khi vợ chồng chia tay, phía gia đình bên vợ yêu cầu đền bù tới vài con bò, gây khó khăn cho các bên.
Tuy nhiên, nhờ sự kiên trì vận động của già làng, người uy tín, những hủ tục này từng bước được xóa bỏ. “Giờ bà con giải quyết nhẹ nhàng hơn, không còn chuyện đòi hỏi nặng nề như trước, chủ yếu là hòa giải để giữ đoàn kết. Có vụ phải đi lại nhiều lần mới xong, nhưng mình phải kiên trì thì bà con mới đồng thuận” - ông Grốt cho biết thêm.
Tại buôn Du, vai trò của già làng Rơ Ô Bhot (SN 1960) cũng được phát huy rõ nét. Ông cho biết từ năm 2013 đến nay, ông luôn phối hợp với bí thư chi bộ, trưởng thôn tổ chức họp dân, tuyên truyền bà con chấp hành chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước.
Nội dung tuyên truyền tập trung vào những vấn đề thiết thực như: Không tảo hôn, không bạo lực gia đình; không uống rượu say gây mất trật tự; không tranh chấp đất đai; cho con cháu đi học đầy đủ; chấp hành nghĩa vụ quân sự… Đồng thời, ông vận động bà con đoàn kết, giúp nhau phát triển kinh tế, giữ gìn ANTT.
Theo ông Bhot, khi người dân trong buôn xảy ra mâu thuẫn, ông cùng các lực lượng đến tận nơi nắm bắt tình hình, phân tích đúng sai và tổ chức hòa giải. Từ đầu năm 2026 đến nay, ông đã hòa giải thành công 6 vụ việc, chủ yếu liên quan đến bạo lực gia đình, mâu thuẫn do uống rượu và tranh chấp đất đai.
“Muốn hiệu quả thì phải kết hợp giữa pháp luật với phong tục tập quán để các bên dễ tiếp nhận. Quan trọng nhất là phải kiên trì, nói cho bà con hiểu, không để xảy ra khiếu kiện vượt cấp…” - ông Bhot nhấn mạnh.
Theo ông Hiao Khanh - Bí thư Chi bộ kiêm Trưởng thôn Du, trong công tác điều hành ở cơ sở, vai trò của già làng, người uy tín rất quan trọng. “Nếu chỉ áp dụng pháp luật một cách cứng nhắc thì nhiều khi bà con chưa đồng thuận. Nhưng với già làng, người uy tín - những người am hiểu phong tục, thì việc vận dụng cả hai để thuyết phục dễ được chấp nhận hơn. Nhờ đó, hầu hết các vụ việc đều được giải quyết tại chỗ, không phát sinh khiếu kiện” - ông Khanh đánh giá.
Tại buôn Chư Tê, ông Rô Thơn (SN 1976), người uy tín trong cộng đồng, cũng tích cực tham gia công tác hòa giải. Dù không giữ chức vụ trong thôn, nhưng khi bà con có việc, ông luôn sẵn sàng hỗ trợ. “Mình đã được bà con tin tưởng thì phải có trách nhiệm, phải làm trước để dân làm theo. Khi có mâu thuẫn, mình cùng già làng, thôn trưởng xuống tìm hiểu, phân tích để hai bên hiểu và hòa giải” - ông Thơn cho hay.
Trong quá trình xử lý, ông Thơn luôn yêu cầu các bên lắng nghe, chấp hành và lập cam kết sau hòa giải để tránh tái diễn. “Hiện nay, trong buôn cơ bản không còn hủ tục như phạt vạ, đốt bò; các mâu thuẫn đều được giải quyết tại chỗ, chưa có trường hợp phải gửi đơn lên xã” - ông Thơn nói.
Bà Nguyễn Thị Kim Diễm, Bí thư Đảng ủy xã Ia Rsai, cho hay: Xã hiện có 15 già làng, người uy tín - những người có tiếng nói trong cộng đồng, am hiểu phong tục tập quán và giàu kinh nghiệm vận động quần chúng, được bà con tin tưởng.
Đây là lực lượng nòng cốt trong công tác tuyên truyền, vận động nhân dân. Nhờ phát huy tốt vai trò này, nhiều chủ trương, chính sách đã đi vào cuộc sống; các mâu thuẫn được giải quyết ngay từ cơ sở, hạn chế khiếu kiện vượt cấp.
“Già làng, người uy tín không chỉ góp phần giữ gìn ANTT mà còn là hạt nhân trong xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân. Nhiều hủ tục lạc hậu từng bước được xóa bỏ, đời sống văn hóa ở khu dân cư ngày càng nâng cao” - bà Diễm nhấn mạnh.
