Trong khi tỉnh Gia Lai yêu cầu giữ lại vùng chè để phục vụ cảnh quan du lịch, doanh nghiệp quản lý lại chật vật trước áp lực chi phí, cây già cỗi và bài toán duy trì hiệu quả kinh tế.
Đồi chè xơ xác, du khách tiếc nuối
Những ngày này, nhiều du khách vượt hàng trăm cây số để được tận mắt ngắm hàng thông trăm tuổi cùng những đồi chè nổi tiếng ở xã Biển Hồ - một trong những điểm đến đặc trưng của Gia Lai.
Tuy nhiên, trái với kỳ vọng, không ít người tỏ ra hụt hẫng khi chứng kiến nhiều diện tích chè đang dần khô héo, xơ xác. Dọc tuyến đường dẫn vào hàng thông, nhiều khoảng chè xuất hiện tình trạng rụng lá, cây khô cành, thậm chí chết trụi. Một số diện tích được cắt tỉa nhưng cành lá không được thu gom khiến cảnh quan trở nên nhếch nhác, thiếu sức sống.
Bà Phạm Thu Trâm (du khách đến từ tỉnh Lâm Đồng) nhiều lần xem hình ảnh đồi chè Biển Hồ trên mạng xã hội và luôn mong muốn một lần được đặt chân đến nơi đây.
“Tôi nghĩ đồi chè sẽ xanh mướt như trong ảnh, nhưng khi đến nơi thì nhiều khu vực đã trọc lá, cây già cỗi, khô héo. Dù cảnh quan quanh đây vẫn đẹp nhưng cảm giác có phần tiếc nuối” - bà Trâm chia sẻ.
Theo bà Trâm, nếu phá bỏ diện tích chè hiện hữu để chuyển sang trồng cà phê thì Biển Hồ sẽ mất đi nét riêng vốn có. Những luống chè đều tăm tắp tạo nên vẻ đẹp đặc trưng mà cây cà phê khó có thể thay thế. “Nếu chè đã quá già thì có thể thay bằng giống mới, vừa duy trì sản xuất vừa giữ được cảnh quan phục vụ du lịch” - bà Trâm đề xuất.
Tương tự, chị Phạm Thị Hiền (trú tại phường Thống Nhất, Gia Lai) cho biết mỗi dịp cuối tuần chị thường đưa bạn bè đến khu vực đồi chè Biển Hồ để tham quan, chụp ảnh, uống cà phê.
“Khoảng vài tháng gần đây, nhiều khu vực chè xuống cấp rõ rệt. Một số chỗ cỏ mọc um tùm, chè rụng lá nhiều, cành sau khi cắt tỉa cũng không được dọn sạch nên nhìn khá nhếch nhác. Điều này làm mất mỹ quan và thu hẹp các điểm check-in của du khách” - chị Hiền nói.
Theo chị Hiền, nhắc đến Pleiku, nhiều du khách thường nghĩ ngay đến hàng thông và đồi chè Biển Hồ. Vì vậy, địa phương cần có giải pháp bảo tồn hiệu quả để giữ gìn một trong những biểu tượng du lịch của tỉnh.
Ghi nhận của phóng viên ngày 19-5 cho thấy, tại nhiều khu vực trong vùng chè Biển Hồ, hàng trăm cây chè cổ đã chết khô, thân xám bạc, cành trơ trụi lá. Nhìn từ trên cao, cả vùng chè hiện ra như một khoảng “cháy” loang rộng giữa màu xanh của hàng thông và những đồi cây xung quanh.
Nhiều diện tích chè khác cũng bắt đầu xuất hiện tình trạng cháy lá, úa vàng, cây xuống sức rõ rệt sau thời gian dài nắng nóng và thiếu sự chăm sóc. Không ít luống chè chỉ còn lác đác vài mảng xanh, xen lẫn những gốc cây đã khô quắt, tạo nên khung cảnh xơ xác.
Loay hoay bài toán bảo tồn và hiệu quả kinh tế
Trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Văn Quản - Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Chè Biển Hồ - cho biết, sau khi cổ phần hóa, doanh nghiệp được tỉnh Gia Lai cho thuê đất để quản lý khoảng 550 ha chè và cà phê.
Trước đây, doanh nghiệp được tỉnh cho phép chuyển đổi 232 ha chè sang trồng cà phê nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế. Riêng 62,7 ha chè nằm dọc khu vực Biển Hồ được yêu cầu giữ lại để phục vụ cảnh quan du lịch.
Theo ông Quản, hiện doanh nghiệp giao khoán diện tích này cho 113 hộ dân chăm sóc và thu mua chè tươi với giá 4.000-6.000 đồng/kg. Tuy nhiên, việc duy trì vùng chè già cỗi trong khi hiệu quả kinh tế thấp khiến doanh nghiệp gặp nhiều áp lực.
“Doanh nghiệp vẫn phải duy trì nhà máy, nhân công sơ chế, vận hành bộ máy để phục vụ vùng nguyên liệu nhưng hiệu quả kinh doanh không cao. Chúng tôi đã kiến nghị tỉnh xem xét cơ chế hỗ trợ bù lỗ, miễn giảm tiền thuê đất hoặc hỗ trợ người dân nhận khoán để duy trì diện tích chè phục vụ du lịch” - ông Quản nói.
Theo đại diện Công ty cổ phần Chè Biển Hồ, phần lớn diện tích chè hiện nay đã có tuổi đời hàng chục năm nên nhiều cây già cỗi, năng suất giảm mạnh, dễ sâu bệnh và chết dần theo thời gian. Cùng với đó, tình trạng nắng nóng kéo dài khiến nhiều diện tích thiếu nước tưới, càng làm cây chè suy yếu.
Ngoài nguyên nhân thời tiết và tuổi thọ cây trồng, doanh nghiệp cũng cho rằng tình trạng đào trộm chè diễn ra nhiều năm qua đã ảnh hưởng không nhỏ đến cảnh quan.
“Có những gốc chè cổ thụ đẹp bị người dân lén đào mang đi làm cảnh. Một số diện tích chè do các hộ dân nhận khoán chăm sóc không tốt nên chết dần rồi bị chặt làm củi. Công ty không kinh doanh mua bán cây chè” - đại diện Phòng Kế hoạch - Tổ chức của doanh nghiệp khẳng định.
Đơn vị này cũng cho biết việc chăm sóc chè hiện gặp nhiều khó khăn do các hộ nhận khoán thiếu máy móc, thiết bị. Sau khi cắt tỉa, nhiều nơi không dọn vệ sinh kịp thời nên gây mất mỹ quan.
Giữa bài toán bảo tồn cảnh quan và áp lực hiệu quả kinh tế, nếu không sớm có giải pháp phù hợp để phục hồi, chăm sóc và hỗ trợ duy trì vùng chè, những luống chè xanh từng làm nên thương hiệu du lịch Pleiku suốt nhiều thập niên có nguy cơ chỉ còn lại trong ký ức của du khách và người dân phố núi.
