Sáng 22-4, tiếp tục chương trình kỳ họp thứ I Quốc hội khóa XVI, các đại biểu Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về việc thành lập TP. Đồng Nai trực thuộc Trung ương. Đa số ý kiến đều khẳng định đây là “quyết sách mang tính lịch sử”, không chỉ tạo ra một cực tăng trưởng mới cho quốc gia mà còn là lời giải cho bài toán liên kết vùng đang cấp thiết đặt ra.
Tham gia thảo luận, đại biểu (ĐB) Lê Hoàng Anh (thành viên đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Gia Lai) cho rằng việc thành lập TP. Đồng Nai là cần thiết, khách quan và đúng thời điểm, không nên chậm trễ.
Xét về điều kiện tự nhiên và địa lý, Đồng Nai sở hữu cấu hình địa lý đặc biệt, là trung tâm của vùng kinh tế năng động bậc nhất cả nước, hội tụ đầy đủ 5 phương thức giao thông mà ít địa phương có được.
Diện tích tự nhiên và quy mô dân số của Đồng Nai cũng vượt xa tiêu chuẩn tối thiểu. Theo ĐB Hoàng Anh, những lợi thế này cần được thể chế hóa bằng mô hình quản lý đô thị cấp cao nhất để phát huy hiệu quả.
Ở góc độ văn hóa và lịch sử, Đồng Nai có hơn 325 năm hình thành và phát triển, là nơi hội tụ 47 trong tổng số 54 dân tộc anh em, với hơn 120 di tích lịch sử được xếp hạng, tất cả tạo nên một không gian văn hóa đa dạng, giàu bản sắc.
Không chỉ là trung tâm công nghiệp, Đồng Nai còn là trung tâm điều tiết và lan tỏa các giá trị văn hóa cho toàn vùng Đông Nam Bộ. Với nền tảng đó, việc tổ chức Đồng Nai theo mô hình đô thị tương xứng với tầm vóc lịch sử, văn hóa là phù hợp.
ĐB Hoàng Anh cũng nhấn mạnh yếu tố hội nhập quốc tế khi Cảng Hàng không quốc tế Long Thành (thuộc nhóm sân bay lớn nhất thế giới) đang được hoàn thiện trên địa bàn, kết hợp với cảng biển Phước An, hệ thống đường bộ xuyên biên giới và mạng lưới cao tốc liên vùng.
Những điều kiện này đang đưa Đồng Nai trở thành cửa ngõ hội nhập quốc tế của khu vực phía Nam. Nếu tiếp tục quản lý không gian chiến lược này theo mô hình chính quyền tỉnh (vốn chủ yếu phù hợp với địa bàn nông thôn) sẽ tạo ra sự bất tương xứng và ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh quốc gia.
Về phát triển kinh tế, ĐB Lê Hoàng Anh cho biết: Năm 2025, GRDP của Đồng Nai đứng thứ tư cả nước, đóng góp khoảng 5% GDP quốc gia; tỷ lệ đô thị hóa đạt 54,1%. Địa phương đáp ứng toàn bộ 7/7 tiêu chuẩn và 5/5 điều kiện theo quy định của thành phố.
“Những con số này cho thấy yêu cầu khách quan cần điều chỉnh mô hình quản lý, bởi cấp tỉnh hiện nay đã bộc lộ hạn chế trong quản trị đô thị quy mô lớn, thu hút đầu tư chất lượng cao và điều phối liên vùng. Đây là thời điểm đúng, không chậm hơn được nữa” - ĐB Lê Hoàng Anh nhấn mạnh.
Bên cạnh đó, ĐB Lê Hoàng Anh cũng góp ý về kỹ thuật lập pháp đối với tên gọi dự thảo nghị quyết.
Trước hết, về tên gọi Nghị quyết, dự thảo hiện đặt là “Nghị quyết về việc thành lập TP. Đồng Nai trực thuộc trung ương”. Theo đại biểu, cần xem xét điều chỉnh vì cụm từ “trực thuộc trung ương” xác lập mối quan hệ phụ thuộc nhưng không chỉ rõ chủ thể cụ thể.
Hiến pháp không quy định một thiết chế nào mang tên “Trung ương”, mà chỉ xác định các cơ quan như Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ, Tòa án nhân dân tối cao và Viện kiểm sát nhân dân tối cao. Trong thực tế, cụm từ này thường được hiểu là chịu sự quản lý trực tiếp của Chính phủ, song đây chỉ là cách hiểu mang tính thực tiễn, chưa phải thuật ngữ hiến định.
Ngoài ra, sau khi triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, không còn cấp thành phố thuộc tỉnh hoặc thành phố thuộc thành phố trực thuộc trung ương. Do đó, việc duy trì cụm từ “trực thuộc trung ương” không còn cần thiết về mặt kỹ thuật, thậm chí có thể gây hiểu nhầm. Đồng thời, tên gọi hiện tại đang đồng nhất “thành phố” với quan hệ quản lý, trong khi đây là 2 khái niệm khác nhau cần tách bạch trong kỹ thuật lập pháp.
Từ những lý do trên, ĐB Hoàng Anh đề nghị đổi tên Nghị quyết thành “Nghị quyết về việc thành lập TP. Đồng Nai”. Theo đó, tên gọi này ngắn gọn, đủ nghĩa, phù hợp với thực tiễn pháp lý sau cải cách và không gây nhầm lẫn về cấp hành chính.
Đại biểu cũng đề nghị bổ sung vào Điều 3 quy định giao Chính phủ ban hành kế hoạch tổng thể chuyển đổi bộ máy sang mô hình chính quyền đô thị trong thời hạn cụ thể, có ràng buộc pháp lý rõ ràng. Điều này nhằm tránh tình trạng “giữ nguyên trạng trước mắt” kéo dài mà chưa có lộ trình chuyển đổi được pháp lý hóa ở cấp Nghị quyết Quốc hội.
