Sự phổ biến của các công cụ AI tạo sinh như: ChatGPT, Gemini hay Claude đang đặt giáo dục đại học trước một thách thức mới. Chỉ với vài câu lệnh, AI có thể viết bài luận, giải bài tập, lập trình hoặc tổng hợp tài liệu, khiến ranh giới giữa "hỗ trợ học tập" và "gian lận học thuật" ngày càng khó phân định.
Trong khi đó, việc phát hiện bài làm do AI hỗ trợ gặp không ít khó khăn. Nhiều công cụ nhận diện AI hiện chỉ đưa ra xác suất chứ chưa thể khẳng định chính xác 1 bài viết có do AI tạo ra hay không.
Tại Việt Nam, dù chưa có thống kê chính thức về tình trạng sinh viên sử dụng AI để gian lận, song câu chuyện này đã trở thành chủ đề được nhiều trường đại học quan tâm.
Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng Bộ Công an cũng đã nhiều lần cảnh báo nguy cơ sử dụng AI kết hợp thiết bị công nghệ cao để gian lận trong các kỳ thi và yêu cầu tăng cường biện pháp phòng ngừa, phát hiện, xử lý.
Trước thực tế đó, nhiều ý kiến cho rằng, cần tăng cường các kỳ thi viết trên giấy, thi trực tiếp để hạn chế sự can thiệp của AI. Tuy nhiên, theo các chuyên gia giáo dục, đây chỉ là một phần của giải pháp. Bởi trong môi trường học tập và làm việc hiện đại, AI đã trở thành công cụ hỗ trợ phổ biến. Điều các trường đại học cần đánh giá không chỉ là khả năng ghi nhớ kiến thức, mà còn là năng lực tư duy phản biện, giải quyết vấn đề, sáng tạo và sử dụng AI một cách có trách nhiệm.
Xu hướng được nhiều trường đại học trên thế giới lựa chọn hiện nay là thiết kế lại phương thức đánh giá. Thay vì chỉ dựa vào bài luận hoặc bài tập làm ở nhà, các trường tăng tỷ trọng thi vấn đáp, yêu cầu sinh viên bảo vệ đồ án, thực hiện dự án theo nhóm, giải quyết tình huống thực tế hoặc đánh giá xuyên suốt quá trình học tập.
Những hình thức này buộc người học phải trực tiếp thể hiện kiến thức, kỹ năng và lập luận của mình, khiến AI khó có thể thay thế hoàn toàn.
Một số cơ sở đào tạo cũng bắt đầu xây dựng quy định về việc sử dụng AI trong học tập, yêu cầu sinh viên công khai mức độ hỗ trợ của AI trong bài làm, tương tự việc trích dẫn tài liệu tham khảo. Cách tiếp cận này hướng đến quản lý việc sử dụng AI thay vì cấm tuyệt đối.
Theo các chuyên gia, AI sẽ tiếp tục hiện diện trong giáo dục và thị trường lao động. Vì vậy, bài toán đặt ra không phải là loại bỏ AI khỏi giảng đường, mà là xây dựng phương thức đánh giá đủ linh hoạt để bảo đảm trung thực học thuật; đồng thời giúp sinh viên phát triển những năng lực mà công nghệ khó có thể thay thế, như tư duy độc lập, phản biện và sáng tạo.
