Trang bị kỹ năng để học sinh chủ động bảo vệ mình
Cùng với sự phát triển của công nghệ số, môi trường mạng đã trở thành một phần trong đời sống học tập, giao tiếp và giải trí của học sinh. Không gian số mang lại nhiều cơ hội tiếp cận tri thức, nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ như tin giả, lừa đảo trực tuyến, nội dung độc hại và rủi ro rò rỉ dữ liệu cá nhân.
Trong bối cảnh đó, việc trang bị kỹ năng sử dụng môi trường mạng an toàn, có trách nhiệm được xác định là yêu cầu cấp thiết. Đây là nội dung trọng tâm trong Kế hoạch triển khai chương trình “Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em phát triển trên môi trường mạng giai đoạn 2026-2030” của ngành giáo dục, nhằm thực hiện các quyết định của Thủ tướng Chính phủ và Bộ GD&ĐT.
Theo kế hoạch, ngành giáo dục tập trung nâng cao nhận thức, giúp học sinh nhận diện thông tin xấu độc, bảo vệ dữ liệu cá nhân, ứng xử văn minh và chủ động phòng tránh rủi ro trên không gian mạng.
Đồng thời, các cơ sở giáo dục được khuyến khích tổ chức hoạt động trải nghiệm, sân chơi, cuộc thi về kỹ năng số và an toàn thông tin để học sinh rèn luyện thực hành.
Ông Phạm Văn Nam - Giám đốc Sở GD&ĐT - cho biết, công tác bảo vệ và hỗ trợ trẻ em trên môi trường mạng không chỉ dừng ở giải pháp kỹ thuật mà quan trọng hơn là trang bị kỹ năng để học sinh tự bảo vệ và phát triển toàn diện trong thời đại số.
Thời gian qua, ngành giáo dục tỉnh đã triển khai nhiều chương trình tập huấn nhằm nâng cao năng lực cho giáo viên, cán bộ quản lý trong việc đồng hành, hỗ trợ học sinh.
Tại Trường THPT số 1 Phù Mỹ (xã Phù Mỹ), em Lê Trương Gia Bảo thường xuyên sử dụng mạng để học tập và trao đổi thông tin. Qua các buổi tuyên truyền của nhà trường, em hiểu rõ hơn về việc bảo vệ thông tin cá nhân, cảnh giác với link lạ và biết kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ.
“Sau khi được thầy cô hướng dẫn, em sử dụng mạng xã hội thận trọng hơn và không còn chia sẻ thông tin tùy tiện” - Bảo chia sẻ.
Xây dựng mạng lưới hỗ trợ học sinh
Bên cạnh việc trang bị kỹ năng, chương trình hướng tới xây dựng mạng lưới hỗ trợ trẻ em trên không gian mạng với sự tham gia của nhà trường, gia đình và các lực lượng liên quan.
Điểm đáng chú ý là mục tiêu đến năm 2030 bảo đảm 100% trẻ em là nạn nhân bị xâm hại trên môi trường mạng được hỗ trợ, can thiệp khi có yêu cầu, thể hiện định hướng vừa phòng ngừa vừa xử lý khi xảy ra sự cố.
Theo kế hoạch, các cơ sở giáo dục tăng cường tuyên truyền để phụ huynh hiểu rõ vai trò đồng hành cùng con em trên không gian mạng; đồng thời phối hợp chặt chẽ giữa gia đình và nhà trường trong định hướng, giám sát và hỗ trợ học sinh sử dụng mạng an toàn, hiệu quả.
Những năm qua, Sở GD&ĐT đã tổ chức nhiều đợt tập huấn cho cán bộ quản lý, giáo viên về tư vấn tâm lý học đường, kỹ năng sống và an toàn trên môi trường mạng.
Nội dung này cũng được triển khai thường xuyên qua sinh hoạt lớp, hoạt động trải nghiệm và ngoại khóa, giúp học sinh nhận diện nguy cơ, bảo vệ thông tin cá nhân và ứng xử văn minh trên không gian số.
Tại Trường THCS và THPT Nguyễn Văn Cừ (xã Bờ Ngoong), công tác tuyên truyền được lồng ghép trong các hoạt động giáo dục kỹ năng sống. Ông Trương Quang Phong - Hiệu trưởng nhà trường - cho hay, nhà trường chú trọng trang bị kỹ năng nhận diện thông tin sai lệch, bảo vệ dữ liệu cá nhân và hỗ trợ học sinh khi gặp vấn đề trên môi trường mạng.
Trong khi đó, Trường THPT Nguyễn Trân (phường Tam Quan) tăng cường vai trò tư vấn tâm lý học đường. Sau tập huấn của Sở GD&ĐT, nhà trường đã thành lập tổ tư vấn nhằm kịp thời hỗ trợ học sinh, đồng thời nâng cao nhận thức khi sử dụng mạng xã hội và đảm bảo an toàn trên không gian số.
Liên quan đến bạo lực học đường và an toàn mạng, ThS. Nguyễn Thị Thùy Trang - giảng viên Tâm lý học Trường Đại học Quy Nhơn - cho rằng, môi trường mạng và các nền tảng xã hội đang tác động mạnh đến nhận thức, cảm xúc và hành vi của học sinh.
Nếu được định hướng đúng, không gian số mở ra nhiều cơ hội học tập, kết nối và phát triển kỹ năng; ngược lại, việc tiếp xúc thường xuyên với nội dung tiêu cực hoặc thiếu kỹ năng sử dụng có thể ảnh hưởng đến tâm lý và hành vi của các em.
Theo bà Trang, bên cạnh việc bảo vệ học sinh trước rủi ro trực tuyến, gia đình và nhà trường cần chú trọng trang bị kỹ năng sử dụng mạng xã hội có trách nhiệm, kỹ năng kiểm soát cảm xúc và khả năng nhận diện các tác động tiêu cực.
