Những bước chuyển này là động lực để đổi mới hoạt động giáo dục, phát triển năng lực số, tư duy sáng tạo và khả năng hội nhập cho học sinh, góp phần chuẩn bị nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
Từ số hóa đến quản trị bằng dữ liệu
Chuyển đổi số trong giáo dục đang đi từ số hóa các hoạt động riêng lẻ sang quản trị, khai thác dữ liệu và đổi mới dạy học. Đến nay, 100% cơ sở giáo dục phổ thông triển khai học bạ số; 100% cơ sở giáo dục hoàn thành tự đánh giá mức độ chuyển đổi số; 100% hồ sơ tuyển sinh đầu cấp và thủ tục hành chính được tiếp nhận, xử lý trực tuyến. Cơ sở dữ liệu giáo dục tiếp tục được chuẩn hóa, kết nối với hệ thống của Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT).
Theo ông Phạm Văn Nam - Giám đốc Sở GD&ĐT, ngành đang hướng tới thống nhất các nền tảng số, khắc phục tình trạng dữ liệu phân tán, phần mềm trùng lặp; khai thác dữ liệu về học sinh, đội ngũ, trường lớp và cơ sở vật chất phục vụ quản lý.
Trong đó, ngành sẽ hoàn thành triển khai thống nhất hệ thống quản lý trường học SMAS, tiếp tục phát triển học bạ số, hồ sơ điện tử, thư viện số, ngân hàng đề thi, kho học liệu số; đồng thời mở rộng ứng dụng AI trong quản lý và dạy học.
Quá trình này phải đi cùng với bồi dưỡng năng lực số cho đội ngũ, bảo đảm an toàn dữ liệu và xác định công nghệ là công cụ hỗ trợ, không thay thế vai trò chuyên môn của giáo viên.
Từ định hướng chung, chuyển đổi số đang đi sâu hơn vào hoạt động của từng trường. Tại Trường THCS và THPT Y Đôn (xã Đak Pơ), công nghệ được ứng dụng từ học bạ số, quản lý thông tin học sinh đến tổ chức dạy học.
Theo thầy Nguyễn Xuân Thành - Hiệu trưởng nhà trường, số hóa vừa hỗ trợ công tác quản lý, vừa tạo thêm điều kiện để giáo viên đổi mới phương pháp giáo dục.
Năm 2026, Trường THCS và THPT Y Đôn có 15/19 sáng kiến được công nhận, xếp thứ 3 toàn tỉnh; trong đó, mô hình lớp học đảo ngược trên K12Online giúp học sinh chủ động nghiên cứu nội dung trước khi đến lớp, tăng thời gian trao đổi và thực hành.
Ở phạm vi toàn ngành, năm 2026 có 507 sáng kiến được công nhận cấp cơ sở, 33 sáng kiến được đề nghị công nhận phạm vi ảnh hưởng toàn tỉnh. Nhiều giải pháp gắn với AI, số hóa học liệu, mô phỏng và đổi mới phương pháp dạy học.
Tại Trường THPT Ngô Lê Tân (xã Cát Tiến), cô Nguyễn Thị Thu Thảo xây dựng quy trình “Ảo trước - Thật sau”, kết hợp AI, mô phỏng và lắp ráp mạch thực tế trong dạy học kỹ thuật điện tử. Theo cô Thảo, việc cho học sinh thử nghiệm, phát hiện và sửa lỗi trên môi trường mô phỏng trước khi thao tác với linh kiện thật giúp các em tự tin hơn khi thực hành, đồng thời giảm áp lực về thiết bị.
Từ học bạ số, dữ liệu quản lý đến những thay đổi trong từng tiết học, công nghệ đang dần trở thành công cụ để nhà trường nâng hiệu quả quản trị và giáo viên đổi mới cách dạy.
Mở rộng không gian STEM, AI
Cùng với chuyển đổi số, STEM đã trở thành hướng đổi mới được nhiều trường phổ thông triển khai qua bài học tích hợp, hoạt động thực hành, nghiên cứu khoa học, CLB robotics và các sân chơi sáng tạo. Trên nền tảng đó, Gia Lai đang tiếp tục đầu tư để STEM được triển khai đồng bộ và đi sâu hơn vào chương trình giáo dục.
Theo Kế hoạch số 285/KH-UBND ngày 17-7-2026 của UBND tỉnh về triển khai giáo dục STEM trong các trường phổ thông năm 2026, tỉnh phấn đấu 100% học sinh phổ thông được tiếp cận STEM qua bài học và hoạt động thực hành chính khóa; 5% được tiếp cận STEM công nghệ như robotics, AI, internet vạn vật (IoT), công nghệ sinh học (Biotechnology)…
Tỉnh dự kiến dành hơn 239 tỷ đồng bồi dưỡng 2.460 lượt giáo viên khu vực phía Tây để tiếp tục hỗ trợ, tập huấn hơn 10.000 giáo viên các môn liên quan; đồng thời đầu tư thiết bị, STEM-Lab, CLB STEM hướng nghiệp và kho học liệu số dùng chung.
Thực tế thời gian qua, các trường phổ thông trên địa bàn tỉnh đã tích cực triển khai STEM trong nhiều bài giảng, tạo ra cách học khác. Tại Trường THCS Tuy Phước (xã Tuy Phước), học sinh được tiếp cận robot Indi, Cubetto, Sphero Bolt và nhiều hoạt động trải nghiệm phối hợp với Trung tâm Khám phá Khoa học và Đổi mới sáng tạo (phường Quy Nhơn Nam).
Theo cô Đặng Thị Thu Hương - Hiệu trưởng nhà trường, điều quan trọng không chỉ là sản phẩm cuối cùng mà ở quá trình học sinh thiết kế, lập trình, thử nghiệm, sửa lỗi, qua đó kết nối kiến thức nhiều môn học và chủ động giải quyết vấn đề.
Không gian trải nghiệm tiếp tục được mở rộng qua các sân chơi KHCN. Vòng chung kết cấp tỉnh ROBOTACON WRO 2026 đã thu hút 107 đội của 73 cơ sở giáo dục, trong đó, 49 đội giành quyền vào vòng toàn quốc. Đặc biệt, đội học sinh Trường Tiểu học Ngô Mây (phường Quy Nhơn Nam) xuất sắc đại diện tỉnh tham dự WRO Open Championship tại Ấn Độ vào tháng 9-2026.
Dấu ấn công nghệ cũng thể hiện rõ tại Cuộc thi Sáng tạo thanh thiếu niên, nhi đồng tỉnh lần thứ I - 2026. Cả 3 giải nhất đều là những sản phẩm có tính ứng dụng: Block2Code kết hợp Arduino tương thích LEGO của học sinh Trường THCS Bồng Sơn (phường Bồng Sơn); RedictAI ứng dụng AI phân tích ảnh võng mạc của học sinh Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn (phường Quy Nhơn); ứng dụng AI và IoT hỗ trợ phát hiện sớm sạt lở đất của học sinh Trường THCS Nhơn Tân (xã An Nhơn Tây).
Theo ông Cao Văn Bình - Chủ tịch Liên hiệp các Hội KH&KT tỉnh, các cuộc thi không chỉ tạo sân chơi mà còn khuyến khích tinh thần nghiên cứu, sáng tạo trong thanh thiếu niên.
Đáng chú ý, có 46/150 đề tài tham gia cuộc thi ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số, cho thấy học sinh ngày càng quan tâm và chủ động lựa chọn công nghệ để phát triển ý tưởng, giải quyết những vấn đề từ thực tiễn.
Từ robotics đến AI, IoT, học sinh đang từng bước chuyển từ tiếp cận sang vận dụng công nghệ để giải quyết những vấn đề thực tế. Cùng với đó, ngành Giáo dục tỉnh tăng cường dạy và học ngoại ngữ, hướng tới đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học, tạo thêm nền tảng để học sinh tiếp cận tri thức và hội nhập.
Chuẩn bị nguồn nhân lực từ trường học
Những đổi mới trong trường học cũng đang gắn với bài toán phát triển nguồn nhân lực công nghệ cao của tỉnh. Hiện 5 cơ sở giáo dục trên địa bàn đang đào tạo 809 sinh viên thuộc các lĩnh vực bán dẫn, AI, an toàn và an ninh mạng.
Yêu cầu đặt ra không chỉ là mở rộng quy mô mà phải bảo đảm chất lượng đào tạo, từ chính sách hỗ trợ người học, đội ngũ giảng viên, chuyên gia, phòng thí nghiệm đến kết nối với doanh nghiệp.
PGS.TS. Đoàn Đức Tùng - Hiệu trưởng Trường Đại học Quy Nhơn - cho rằng: Bên cạnh mở ngành và tổ chức đào tạo, cần chú trọng các điều kiện bảo đảm chất lượng; tăng đầu tư phòng thí nghiệm, thu hút chuyên gia, mở rộng môi trường thực hành và kết nối doanh nghiệp để sinh viên được tiếp cận yêu cầu thực tế ngay trong quá trình học.
Để có nguồn nhân lực cho những lĩnh vực mới, nền tảng cần được chuẩn bị từ sớm. Việc học sinh được tiếp cận STEM, robotics, AI, nghiên cứu khoa học và ngoại ngữ ngay từ phổ thông góp phần hình thành tư duy khoa học, kỹ năng số, khả năng sáng tạo - những năng lực cần thiết trước khi bước vào các ngành đào tạo chuyên sâu.
Tuy vậy, quá trình này vẫn còn những điểm nghẽn. Theo đó, hạ tầng công nghệ, thiết bị tại một số khu vực khó khăn còn thiếu; mức độ chuyển đổi số và ứng dụng AI giữa các cơ sở giáo dục chưa đồng đều.
Điều đó đặt ra yêu cầu tiếp tục đầu tư hạ tầng, nâng cao năng lực đội ngũ và quan trọng hơn là đưa công nghệ vào thực chất của công tác quản lý, dạy và học.
Từ quản trị số đến STEM, AI và ngoại ngữ, những thay đổi đang diễn ra trong trường học không chỉ phục vụ đổi mới giáo dục mà còn từng bước chuẩn bị cho người học năng lực thích ứng, sáng tạo và hội nhập. Đây chính là nền tảng để Gia Lai chuẩn bị nguồn nhân lực cho các lĩnh vực công nghệ mới và yêu cầu phát triển trong những năm tới.
