Chiều 10-9, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu chủ trì cuộc họp về các nhiệm vụ, giải pháp phòng - chống gian lận trong thi cử. Một trong những yêu cầu được đặt ra là tăng cường ứng dụng công nghệ, dữ liệu và hoàn thiện quy định để chủ động phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hình thức gian lận mới.
Camera sẽ được tăng cường tại các khu vực trọng yếu
Theo định hướng được nêu tại cuộc họp, Bộ GD&ĐT xây dựng lộ trình lắp đặt camera tại các khu vực trọng yếu của kỳ thi, trước hết đối với các kỳ thi quốc gia, kỳ thi có quy mô lớn và những nơi có nguy cơ phát sinh gian lận.
Việc triển khai phải có trọng tâm, trọng điểm, tránh đầu tư dàn trải, đồng thời bảo đảm an toàn dữ liệu và quyền riêng tư. Camera được kỳ vọng tăng khả năng giám sát, đồng thời cung cấp dữ liệu hình ảnh để phục vụ việc kiểm tra, đối chiếu khi phát sinh dấu hiệu bất thường.
Theo quy chế thi tốt nghiệp THPT hiện hành, camera đã được sử dụng để giám sát phòng bảo quản đề thi, bài thi. Trước sự xuất hiện của nhiều thiết bị công nghệ cao có kích thước nhỏ, khó phát hiện, việc nghiên cứu mở rộng phạm vi giám sát bằng camera được xem là giải pháp nhằm tăng cường tính minh bạch và an toàn cho kỳ thi.
Dùng dữ liệu để phát hiện dấu hiệu bất thường
Cùng với camera, dữ liệu sẽ được khai thác nhiều hơn trong công tác phòng - chống gian lận.
Phó Thủ tướng yêu cầu nghiên cứu cơ chế phân tích dữ liệu, cảnh báo bất thường trong kết quả thi và kiểm tra, đánh giá. Cách làm này hướng tới việc chủ động nhận diện nguy cơ thay vì chỉ phát hiện và xử lý sau khi vụ việc xảy ra.
Dữ liệu về thí sinh, phòng thi, kết quả thi và quá trình tổ chức thi có thể được tổng hợp, phân tích để phát hiện những dấu hiệu bất thường cần kiểm tra.
Tuy nhiên, cảnh báo từ hệ thống không đồng nghĩa với kết luận gian lận. Những trường hợp có dấu hiệu bất thường cần được cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, xác minh trên cơ sở dữ liệu, hình ảnh camera, biên bản và các chứng cứ liên quan.
AI: Cần rõ đâu là hỗ trợ học tập, đâu là gian lận
Sự phát triển nhanh của AI đang làm thay đổi cách học tập, giảng dạy và kiểm tra, đồng thời tạo ra những phương thức gian lận mới.
Tại cuộc họp, Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ GD&ĐT hướng dẫn rõ giới hạn sử dụng AI và công nghệ trong học tập, kiểm tra và đánh giá; đồng thời rà soát quy định để nhận diện, xử lý các hình thức gian lận mới.
Vấn đề đặt ra không phải là cấm AI một cách tuyệt đối, mà là xác định rõ khi nào AI được phép sử dụng và khi nào việc sử dụng AI trở thành gian lận.
Trong học tập, AI có thể hỗ trợ tìm kiếm thông tin, giải thích kiến thức, luyện tập và tự học. Ngược lại, trong những bài kiểm tra hoặc kỳ thi không cho phép sử dụng công cụ hỗ trợ, việc sử dụng AI để tìm đáp án, giải bài hoặc nhận, truyền thông tin trong thời gian làm bài là hành vi cần được ngăn chặn và xử lý theo quy định.
Từ “bắt gian” sang chủ động phòng ngừa
Điểm đáng chú ý trong định hướng mới là sự kết hợp giữa con người và công nghệ. Cán bộ coi thi vẫn giữ vai trò trực tiếp trong giám sát; camera tăng khả năng quan sát và lưu trữ hình ảnh; dữ liệu giúp phát hiện dấu hiệu bất thường; công nghệ AI có thể hỗ trợ phân tích, cảnh báo để cơ quan chức năng tập trung kiểm tra những trường hợp có nguy cơ.
Bộ GD&ĐT được giao phối hợp với Bộ Công an, Bộ Khoa học và Công nghệ và các cơ quan liên quan nghiên cứu, tham mưu Thủ tướng ban hành Chỉ thị về tăng cường phòng - chống gian lận trong thi cử, kiểm tra, đánh giá và học tập.
Các cơ quan chức năng cũng được yêu cầu tiếp tục rà soát quy chế, chế tài và trách nhiệm của các bên liên quan, bảo đảm xử lý nghiêm các hành vi gian lận.
