Theo các cơ quan chức năng, tổ chức quốc tế và giới nghiên cứu, không có một nguyên nhân đơn lẻ dẫn đến hiện tượng này mà là sự cộng hưởng của nhiều yếu tố, từ khó khăn kinh tế, tỷ lệ thất nghiệp cao, tác động của mạng xã hội, hoạt động của các đường dây đưa người vượt biên cho đến điều kiện thời tiết thuận lợi.
Theo AFP, chỉ trong vài ngày cuối tháng 7, hàng chục nghìn người đã tìm cách vượt hàng rào hoặc bơi qua vùng biển ngăn cách để vào Ceuta, vùng lãnh thổ tự trị của Tây Ban Nha nằm trên bờ biển Bắc Phi. Tính đến ngày 2-8, ít nhất 72 người đã thiệt mạng trong các vụ vượt biên hoặc những sự cố liên quan.
Ceuta cùng với Melilla là hai vùng lãnh thổ của Tây Ban Nha tiếp giáp Maroc, đồng thời là hai cửa khẩu đường bộ duy nhất giữa châu Phi và EU. Trong nhiều năm qua, khu vực này luôn là điểm đến của người di cư châu Phi, đặc biệt là công dân Maroc, với hy vọng từ đây có thể tiếp tục đến các quốc gia châu Âu.
Theo Reuters và AP, phần lớn người tham gia đợt vượt biên lần này là thanh niên Maroc. Tuy nhiên, đa số đã bị lực lượng chức năng Tây Ban Nha và Maroc đưa trở lại chỉ trong vòng 48 giờ sau khi hai nước tăng cường phối hợp kiểm soát khu vực biên giới.
Giới chuyên gia nhận định, nguyên nhân sâu xa của làn sóng di cư là những khó khăn kéo dài về kinh tế và việc làm. Theo số liệu được CNN dẫn lại, tỷ lệ thất nghiệp trong nhóm thanh niên Maroc từ 15-24 tuổi hiện ở mức khoảng 37,2%. Tình trạng tương tự cũng diễn ra tại nhiều quốc gia Bắc Phi khác. Euronews cho biết tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên Tunisia trong năm 2025 lên tới khoảng 38%.
Giáo sư Daniel Thym, chuyên gia luật di cư thuộc Đại học Konstanz (Đức), cho rằng, sức hút của châu Âu đối với giới trẻ Maroc mang tính lâu dài, nhất là trong bối cảnh kinh tế Tây Ban Nha đang tăng trưởng tích cực và tạo thêm cơ hội việc làm.
Ngoài áp lực về việc làm, nhiều nghiên cứu cho thấy lạm phát, chất lượng dịch vụ y tế và giáo dục còn hạn chế cũng làm gia tăng mong muốn ra nước ngoài lập nghiệp của một bộ phận thanh niên Maroc. Khoảng 1/3 thanh niên nước này thuộc nhóm không học tập, không có việc làm và không tham gia đào tạo.
Theo Ngân hàng Thế giới (WB), lượng kiều hối do người Maroc sinh sống ở nước ngoài gửi về nhiều năm qua luôn nằm trong nhóm nguồn thu ngoại tệ lớn nhất của quốc gia Bắc Phi này. Điều đó khiến việc sang châu Âu làm việc được nhiều gia đình coi là một hướng cải thiện thu nhập, thay vì chỉ là lựa chọn mang tính cá nhân.
Bên cạnh các yếu tố kinh tế, mạng xã hội cũng được xem là tác nhân thúc đẩy làn sóng vượt biên lần này. CNN dẫn lời một thiếu niên 16 tuổi cho biết em cùng người anh họ đã đi bộ khoảng 12 giờ để tới biên giới sau khi xem nhiều video về những người vượt biên thành công và tin rằng đó là con đường giúp cải thiện cuộc sống.
Reuters cũng cho biết thời tiết biển lặng trong những ngày cuối tháng 7 đã khiến việc bơi qua vùng biển quanh Ceuta trở nên dễ dàng hơn, góp phần làm số người tìm cách vượt biên tăng đột biến.
Trong khi đó, giới chức Tây Ban Nha cho rằng các đường dây tổ chức đưa người vượt biên đã lợi dụng thông tin sai lệch để lôi kéo người di cư. Theo AP và Forbes, một số tin đồn lan truyền trên mạng xã hội đã diễn giải sai phán quyết của Tòa án Tối cao Tây Ban Nha ban hành hồi tháng 6, khiến nhiều người tin rằng những trường hợp đến Ceuta bằng đường biển sẽ được phép ở lại hoặc ít có nguy cơ bị trục xuất. Bộ Ngoại giao Tây Ban Nha khẳng định đây là thông tin không chính xác, đồng thời cáo buộc các tổ chức buôn người cố tình phát tán tin đồn nhằm trục lợi từ dòng người di cư.
Chính phủ Tây Ban Nha cũng bác bỏ nhận định cho rằng chương trình hợp thức hóa tình trạng cư trú đối với một số nhóm người nhập cư không giấy tờ là nguyên nhân dẫn đến làn sóng vượt biên.
Madrid nhấn mạnh chương trình này chỉ áp dụng đối với những trường hợp đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định và không liên quan đến những người vừa nhập cảnh trái phép vào Ceuta.
Các cơ quan chức năng cũng khẳng định sẽ tiếp tục phối hợp với Maroc để kiểm soát tình hình, xử lý các đường dây đưa người di cư trái phép và hạn chế nguy cơ tái diễn những vụ việc tương tự.
