Không chỉ nâng cao hiệu quả trên cùng diện tích, cách làm này còn giúp người dân chủ động hơn trong sản xuất và tiêu thụ nông sản.
Gia đình anh Tô Văn Thương (làng Ia Grăng 2, xã Ia Grai) từng trải qua nhiều năm chật vật vì vốn ít, kinh nghiệm canh tác chưa nhiều, trong khi giá nông sản luôn biến động.
Từ thực tế đó, gia đình anh không lựa chọn hướng sản xuất chỉ dựa vào một loại cây mà từng bước xây dựng mô hình kết hợp giữa cây công nghiệp, cây ăn quả.
Đến nay, gia đình anh có khoảng 1.000 cây cà phê, trồng xen 600 trụ hồ tiêu và gần 70 cây sầu riêng. Bình quân mỗi năm, sau khi trừ chi phí, gia đình anh có nguồn thu khoảng 1 tỷ đồng.
Theo anh Thương, có thể mức thu nhập này không cao bằng trường hợp chuyên canh một loại cây vào thời điểm loại cây đó được giá nhưng đổi lại, gia đình có nhiều nguồn thu và giảm rủi ro trước biến động của thị trường.
“Đa canh thì giảm được rủi ro so với chỉ chuyên canh một loại cây. Trong vườn của tôi hiện nay có sầu riêng, hồ tiêu và cà phê. Đầu năm thì thu hoạch hồ tiêu, giữa năm thu hoạch sầu riêng, cuối năm thu hoạch cà phê” - anh Thương chia sẻ.
Tại thôn Đại An (xã Ia Khươl), gia đình ông Đặng Văn Kích cũng lựa chọn hướng sản xuất đa canh. Trên diện tích khoảng 1,5 ha, ông trồng 150 cây sầu riêng, 1.500 cây cà phê, 500 trụ hồ tiêu cùng nhiều loại cây ăn quả khác như chôm chôm, bơ, cam Vinh. Năm vừa qua, tổng nguồn thu từ các loại cây trồng đạt 800 triệu đồng sau khi trừ chi phí.
Ông Kích cho biết: “Mỗi loại cây trong vườn đều đóng góp một phần vào tổng nguồn thu của gia đình. Khi một loại nông sản chịu tác động của thị trường, những cây trồng khác vẫn có thể tạo nguồn thu để bù đắp”.
Đa canh cũng là hướng mà Hội Nông dân xã Ia Khươl đang vận động hội viên thực hiện. Theo bà Nguyễn Thị Thoa - Phó Chủ tịch Hội Nông dân xã Ia Khươl, hiện trên địa bàn có hơn 80% số hộ sản xuất nông nghiệp. Việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng theo hướng đa canh được xem là một trong những giải pháp nhằm nâng cao thu nhập cho nông dân.
Tuy nhiên, đa dạng cây trồng cần đi cùng với thay đổi phương thức sản xuất. “Hội Nông dân xã sẽ tiếp tục tuyên truyền, vận động hội viên sản xuất theo hướng sạch, an toàn, nâng cao chất lượng sản phẩm, đồng thời chú trọng kết nối thị trường để nông sản có thể tiếp cận nhiều kênh tiêu thụ hơn” - bà Thoa cho biết.
Đa dạng cây trồng mới chỉ là bước đầu để giảm rủi ro. Muốn nâng cao hiệu quả, người nông dân còn phải giải quyết bài toán chất lượng, kỹ thuật và đầu ra sản phẩm. Gia đình chị Nguyễn Thị Hưng (thôn Kim Năng, xã Ia Pa) là một trường hợp như vậy.
Hơn 3,5 ha đất trước đây chủ yếu được gia đình chị Hưng sử dụng để trồng dưa hấu, bắp, rau màu và mì. Đây là những loại cây có thời gian sinh trưởng tương đối ngắn nhưng thời điểm thu hoạch thường tập trung. Khi vào vụ, gia đình phải thuê nhiều nhân công, trong khi giá bán phụ thuộc khá lớn vào cung cầu của thị trường tại thời điểm thu hoạch.
Sau quá trình tính toán, gia đình chị chuyển đổi một phần diện tích sang trồng cây ăn quả, gồm 1 ha ổi lê Đài Loan, 2 ha nhãn lồng Hưng Yên và hơn 300 gốc dừa xiêm.
Điểm đáng chú ý trong mô hình này là gia đình không chỉ thay đổi cây trồng mà còn chủ động điều chỉnh thời điểm thu hoạch bằng kỹ thuật xử lý ra hoa rải vụ.
Việc này nhằm hạn chế tình trạng sản phẩm thu hoạch đồng loạt, đồng thời tránh thời điểm chính vụ của những vùng sản xuất lớn, qua đó giảm áp lực cạnh tranh và tạo cơ hội bán sản phẩm với mức giá cao hơn. “Tôi làm theo mô hình sạch, hữu cơ nên đầu ra bây giờ dễ hơn trước” - chị Hưng nói.
Hiện mô hình của gia đình chị mang lại lợi nhuận trên 500 triệu đồng mỗi năm sau khi trừ chi phí. Theo chị Hưng, hiện nay, nhiều hộ dân trên địa bàn xã cũng đã chuyển sang sản xuất theo hướng đa canh như mô hình của gia đình chị.
Trong quá trình xây dựng mô hình, chị Hưng và các hộ dân nhận được sự đồng hành của ngành chuyên môn địa phương. Từ việc lựa chọn giống phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, hướng dẫn quy trình chăm sóc đến theo dõi sâu bệnh và tư vấn kỹ thuật, cán bộ nông nghiệp thường xuyên hỗ trợ người dân.
Ông Lê Văn Tới - chuyên viên Phòng Kinh tế xã Ia Pa - cho biết, ngành chuyên môn định hướng người dân lựa chọn giống, mật độ trồng phù hợp với khí hậu, thổ nhưỡng.
Đồng thời, thường xuyên kiểm tra sâu bệnh, theo dõi sinh trưởng của cây trồng và khuyến cáo kỹ thuật bón phân, tưới nước hợp lý nhằm giảm rủi ro, nâng cao năng suất trên cùng một đơn vị diện tích.
