Mất trắng sau nhiều năm đầu tư
Những ngày này, tại nhiều vườn sầu riêng ở xã Chư Prông, thay vì tất bật chăm sóc cây, chuẩn bị cho vụ thu hoạch, người dân lại phải thuê nhân công cưa bỏ những cây đã chết sau thời gian chống chọi với dịch bệnh.
Tại thôn Hoàng Yên, vườn sầu riêng của gia đình anh Lê Văn Thành chỉ còn những thân cây trơ trọi. Lá rụng gần hết, cành khô héo, nhiều cây chết đứng giữa vườn.
Anh Thành cho biết, các anh em trong gia đình trồng gần 300 cây sầu riêng, đến nay khoảng 6 năm tuổi. Năm ngoái, vườn cho thu hoạch khoảng 17 tấn quả, với giá bán 57.000 đồng/kg.
Thế nhưng, bước vào vụ năm nay, vườn sầu riêng bất ngờ bị bệnh. Theo quan sát, trên thân cây xuất hiện những mảng màu đen, sau đó lá khô héo, rụng dần rồi cây chết.
Theo anh Thành, thời tiết bất lợi, đặc biệt là những đợt mưa kéo dài hơn 2 tháng qua, có thể đã tạo điều kiện cho bệnh phát sinh và lây lan mạnh. Đến khi trời nắng trở lại được vài ngày, nhiều cây đã suy kiệt, không còn khả năng phục hồi.
Nếu sản lượng năm nay tương đương năm trước, gia đình anh có thể mất nguồn thu gần 1 tỷ đồng. Đó là chưa kể chi phí đầu tư giống, phân bón, công chăm sóc và hệ thống tưới trong nhiều năm qua.
Đứng giữa khu vườn đang được cưa bỏ, anh Thành xót xa nói: “Mới năm ngoái, vườn sầu riêng của gia đình còn được xem là một trong những vườn đẹp nhất vùng. Vậy mà giờ phải phá bỏ, công sức bao năm gần như mất hết”.
Sau khi dọn bỏ sầu riêng, gia đình anh Thành dự kiến đi làm thêm để có vốn tái canh cà phê. Theo anh, cà phê dù không mang lại khoản thu đột biến như sầu riêng nhưng phù hợp với điều kiện sản xuất và ổn định hơn.
Cách đó không xa, vườn sầu riêng của gia đình ông Trần Trọng Thủy (thôn Hoàng Yên) cũng xảy ra tình trạng cây chết hàng loạt. Ông Thủy nghẹn ngào: “Đợt này là “sầu chung” chứ không còn riêng nữa! Cả khu vực này hầu như nhà nào cũng chung cảnh ngộ. Vườn sầu riêng của tôi bị bệnh, chết gần hết rồi”.
Theo ông Thủy, gia đình có khoảng 500 cây sầu riêng đang trong thời kỳ kinh doanh. Thời gian gần đây, cây đồng loạt xuất hiện các triệu chứng xì mủ, đen vỏ, rụng lá, khô cành. Đến nay, khoảng 400 cây đã nhiễm bệnh, trong đó nhiều cây chết khô hoàn toàn. Ước tính thiệt hại ban đầu hơn 500 triệu đồng.
Vụ thu hoạch năm nay, vườn sầu riêng của gia đình ông Thủy gần như mất trắng. Nhiều cây phát bệnh, trái bị sượng, ứ nước, không bảo đảm chất lượng nên thương lái không thu mua.
Ông Thủy cho biết, khoảng 1 năm trước, gia đình từng phát hiện một số cây có dấu hiệu nhiễm bệnh và tự mua thuốc về xử lý, thậm chí cắt ngang thân những cây bị nặng với hy vọng hạn chế lây lan. Tuy nhiên, sau đợt mưa kéo dài, đến khi trời nắng trở lại, cả vườn đồng loạt phát bệnh nặng, lá khô và rụng nhanh.
“Tôi đã phun nhiều loại thuốc, thử đủ cách nhưng không cứu nổi. Giờ giải pháp duy nhất là chặt bỏ toàn bộ vườn sầu riêng để trồng cà phê thay thế” - ông Thủy chua chát nói.
Hơn 10 ha sầu riêng bị ảnh hưởng
Trao đổi với phóng viên, ông Trần Đình Đông - Trưởng thôn Hoàng Yên xác nhận tình trạng sầu riêng bị bệnh, chết hàng loạt xuất hiện sau đợt mưa kéo dài.
“Mưa lớn dầm dề khiến nhiều khu vực trũng bị úng nước, có nơi nước còn tràn lên mặt đất. Nhiều vườn sầu riêng xuất hiện tình trạng xì mủ thân, thối rễ rồi cây suy kiệt và chết” - ông Đông cho hay.
Về vấn đề này, ông Ngô Anh Tuấn - chuyên viên Phòng Nông nghiệp - Hạ tầng xã Chư Prông - cho biết, tình trạng sầu riêng chết hàng loạt hiện tập trung chủ yếu tại thôn Hoàng Yên và làng Bạt, với diện tích kiểm đếm sơ bộ hơn 10 ha. Một số vườn bị ảnh hưởng nặng, tỷ lệ cây chết cao, người dân buộc phải chặt bỏ.
Theo đánh giá bước đầu, cây sầu riêng chết có thể liên quan đến bệnh do nấm gây ra, với biểu hiện tương tự tình trạng cây hồ tiêu mắc bệnh chết nhanh, chết chậm. Tuy nhiên, nguyên nhân cụ thể vẫn cần được cơ quan chuyên môn kiểm tra, xác định để có hướng xử lý phù hợp.
Qua theo dõi thực tế, nhiều diện tích sầu riêng bị bệnh nằm ở những khu vực đất tương đối bằng phẳng, khả năng thoát nước hạn chế. Trong điều kiện mưa kéo dài, độ ẩm đất tăng cao, nước dễ ứ đọng quanh vùng rễ, khiến cây suy yếu và tạo điều kiện thuận lợi cho các tác nhân gây bệnh phát triển.
Ông Tuấn cho biết, trước đây UBND xã đã nhiều lần khuyến cáo người dân không nên mở rộng diện tích sầu riêng một cách ồ ạt, nhất là tại những khu vực có điều kiện đất đai và khả năng thoát nước không phù hợp.
Việc đầu tư trồng sầu riêng cần tính toán kỹ các yếu tố về thổ nhưỡng, nguồn nước, hệ thống tiêu thoát nước cũng như khả năng chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh.
Thực tế đợt sầu riêng chết hàng loạt lần này cho thấy rủi ro khi người dân tập trung đầu tư vào loại cây trồng có giá trị kinh tế cao nhưng yêu cầu kỹ thuật chăm sóc khắt khe.
Khi thời tiết diễn biến bất lợi hoặc dịch bệnh phát sinh, thiệt hại có thể rất lớn, nhất là với những vườn đang trong giai đoạn kiến thiết cơ bản hoặc vừa bước vào thời kỳ kinh doanh.
“Trước mắt, UBND xã khuyến cáo người dân không nên trồng thuần sầu riêng mà cần trồng xen với cà phê để giảm rủi ro trong sản xuất. Điều này càng cần được lưu ý trong bối cảnh thời tiết diễn biến bất lợi, mưa kéo dài và giá sầu riêng thời gian gần đây không ổn định” - ông Tuấn nói.
Cùng với đó, ngành chuyên môn địa phương cũng khuyến cáo người dân thường xuyên kiểm tra vườn cây, chủ động khơi thông rãnh thoát nước, hạn chế tình trạng ngập úng kéo dài.
Khi phát hiện cây có biểu hiện bất thường, cần kịp thời báo cho cơ quan chuyên môn để được hướng dẫn xử lý, tránh tự ý sử dụng thuốc hoặc áp dụng các biện pháp thiếu cơ sở có thể khiến tình trạng bệnh diễn biến phức tạp hơn.
