Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, toàn tỉnh hiện có 561 hợp tác xã (HTX) nông nghiệp với hơn 195 nghìn thành viên; trong đó, 84 HTX ứng dụng công nghệ cao, 76 HTX có sản phẩm OCOP 3 - 5 sao, 172 HTX tham gia liên kết, tiêu thụ nông sản.
Nền tảng bước đầu
Xã Chư A Thai hiện có 9 HTX nông nghiệp và 3 HTX dịch vụ. Nhiều HTX đã được hỗ trợ đầu tư, từng bước hiện đại hóa sản xuất theo chuỗi giá trị, tiêu biểu là HTX Nông nghiệp Chư A Thai.
Cùng với nguồn hỗ trợ của ngân sách nhà nước, HTX Nông nghiệp Chư A Thai đối ứng hơn 1 tỷ đồng để đầu tư máy móc phục vụ sản xuất, chế biến gạo và xây dựng kho chứa nông sản.
Ông Phạm Ngọc Nghĩa - Giám đốc HTX, cho biết: “Mỗi năm, HTX liên kết với người dân sản xuất 200 - 300 ha lúa theo tiêu chuẩn VietGAP, bao tiêu gần 200 tấn lúa với giá ổn định cho bà con. HTX còn chế biến các sản phẩm gạo đặc trưng, trong đó có 12 sản phẩm đạt chứng nhận OCOP 3 - 4 sao”.
Tại phường Hoài Nhơn, HTX Nông nghiệp Ngọc An cũng cho thấy hiệu quả từ việc được hỗ trợ kỹ thuật gắn với liên kết sản xuất. Theo ông Nguyễn Ngọc Nghiệp - Chủ tịch Hội đồng quản trị HTX, sau khi được Trung tâm Khuyến nông (Sở Nông nghiệp và Môi trường) chuyển giao kỹ thuật thâm canh dừa theo tiêu chuẩn hữu cơ, HTX đã vận động thành viên, nông dân áp dụng, nâng diện tích dừa được chứng nhận hữu cơ lên 100 ha; năng suất bình quân đạt 65 quả/cây/năm, tăng 20 quả so với trước khi triển khai mô hình.
HTX thu mua dừa với giá 6.000 - 15.000 đồng/kg để chế biến dầu dừa tinh khiết, bánh tráng nước dừa. Sản phẩm dầu dừa tinh khiết của HTX đạt OCOP 4 sao, góp phần tạo đầu ra cho nông dân.
Ở xã Ia Tul, HTX Nông nghiệp Ia Rniu dù mới thành lập ngày 26-5-2026 nhưng đã từng bước tạo đầu ra cho các sản phẩm chủ lực như lúa, mì, bắp sinh khối và lá cây thuốc lá. Riêng với bắp sinh khối, Hội Nông dân xã đã kết nối HTX với Công ty TNHH một thành viên Chăn nuôi bò Trung Nguyên (xã Ia Púch) ký kết bao tiêu ổn định cho 50 ha với giá 950 đồng/kg.
“Trước đây, sản phẩm của nông dân bán cho thương lái nên giá cả bấp bênh, dao động từ 600 - 950 đồng/kg. Giờ được ký kết bao tiêu với giá ổn định, nông dân phấn khởi lắm”, ông Phạm Văn Kỹ - Giám đốc HTX, cho biết.
Tại xã Kbang, Chi hội Nông dân nghề nghiệp trồng mắc ca xen cà phê phát triển thành HTX Sản xuất - Chế biến mắc ca Kbang vừa được Trung ương Hội Nông dân Việt Nam chọn là 1 trong 4 mô hình điểm về kinh tế tập thể trong cả nước để nhân rộng.
Ông Dương Đình Kiệt - Chi hội trưởng, cho biết, Kbang hiện có 268 ha mắc ca, trong đó hơn 228 ha trồng xen cà phê. Cây mắc ca mới bước vào thời kỳ thu hoạch, lợi nhuận bán quả tươi đạt hơn 100 triệu đồng/ha, còn qua chế biến đạt hơn 150 triệu đồng/năm. Tuy nhiên, HTX mới chỉ tiêu thụ 30 - 40 tấn quả tươi/năm. Việc được hỗ trợ máy móc chế biến, kết nối thị trường sẽ giúp nâng khả năng tiêu thụ sản phẩm cho nông dân.
Tập trung nguồn lực hỗ trợ
Theo Kế hoạch số 309/KH-UBND ngày 4.8.2026 của UBND tỉnh thực hiện Quyết định số 182/QĐ-TTg ngày 20.2.2024 của Thủ tướng Chính phủ về phát triển kinh tế tập thể trong nông nghiệp đến năm 2030, tỉnh đặt mục tiêu thành lập mới 10 HTX, 35 tổ hợp tác do hội viên, nông dân tham gia quản lý; hỗ trợ ít nhất 15% chi hội, tổ hội nông dân nghề nghiệp phát triển thành HTX, tổ hợp tác; 100% HTX do Hội Nông dân hỗ trợ thành lập tham gia liên kết với DN, tổ chức kinh tế khác và tối thiểu 30% HTX được tiếp cận vốn tín dụng.
Những mục tiêu này cho thấy trọng tâm hỗ trợ không chỉ dừng ở việc phát triển số lượng HTX, tổ hợp tác mà hướng đến nâng cao chất lượng hoạt động, tăng cường liên kết sản xuất, mở rộng khả năng tiếp cận vốn và thị trường.
Từ năm 2024 đến tháng 7-2026, các cấp Hội Nông dân trong tỉnh đã hỗ trợ thành lập 32 HTX và 69 tổ hợp tác; bồi dưỡng kiến thức về kinh tế tập thể, quản trị, sản xuất kinh doanh, chuyển đổi số, xây dựng thương hiệu và truy xuất nguồn gốc cho 2.060 lượt cán bộ, thành viên HTX.
Bà Rơ Chăm H’Hồng - Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh, Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh, cho hay: Năm 2027, các cấp Hội phấn đấu hỗ trợ ít nhất 30% số HTX do Hội hỗ trợ thành lập tham gia liên kết với DN, tổ chức kinh tế khác; ít nhất 10% chi hội, tổ hội nông dân nghề nghiệp phát triển thành HTX, tổ hợp tác. Trọng tâm là đánh giá chất lượng để nhân rộng mô hình hiệu quả, hỗ trợ vốn, KHKT, chuyển đổi số, xây dựng thương hiệu và tiêu thụ sản phẩm.
Giai đoạn 2024 - 2026, Sở Công Thương đã hỗ trợ 13 HTX đầu tư máy móc, thiết bị, hoàn thiện mẫu mã, bao bì, phòng trưng bày với kinh phí 1,6 tỷ đồng; tổ chức 60 hội chợ, hội nghị kết nối cung cầu và chương trình quảng bá sản phẩm trong nước, ngoài nước. Tại Hội nghị kết nối cung cầu nông sản Gia Lai năm 2026 tổ chức ngày 22.5, 6 HTX đã ký biên bản ghi nhớ hợp tác kinh doanh với các DN…
Bà Nguyễn Thị Thế Vy - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, đánh giá: Kinh tế tập thể của tỉnh vẫn còn những khó khăn như năng lực quản trị của HTX còn hạn chế, quy mô sản xuất nhỏ, liên kết với DN chưa bền vững, chuyển đổi số chậm, khả năng tiếp cận thị trường và chế biến sâu còn hạn chế.
Thời gian tới, ngành nông nghiệp sẽ phối hợp Hội Nông dân tỉnh rà soát, củng cố và nâng cao chất lượng hoạt động của HTX, tổ hợp tác; tham mưu cơ chế, chính sách hỗ trợ, lồng ghép các nguồn lực từ chương trình mục tiêu quốc gia, Chương trình OCOP, khuyến nông và các chương trình phát triển sản xuất. Đồng thời, tập trung xây dựng vùng nguyên liệu, phát triển mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, ứng dụng công nghệ số, tăng cường liên kết với DN chế biến và xuất khẩu, qua đó nâng cao giá trị sản phẩm.
