Qua đó, giá trị nông sản được nâng lên không chỉ từ đồng ruộng mà còn qua khâu chế biến, kết nối và mở rộng thị trường.
Từ đồng ruộng đạt chuẩn…
Những năm gần đây, sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao trên địa bàn tỉnh phát triển rõ nét cả về quy mô và chất lượng, nhất là trên các cây trồng chủ lực như cà phê, cao su, hồ tiêu, điều, mía, mì, sầu riêng, chanh dây, chuối...
Theo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Sở Nông nghiệp và Môi trường), toàn tỉnh hiện có 226 chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ sản phẩm theo tiêu chuẩn, với hơn 70.675 ha cây trồng được cấp chứng nhận sản xuất nông nghiệp tốt, nông nghiệp hữu cơ.
Trong đó, có 6.976 ha đạt tiêu chuẩn VietGAP; hơn 6.084 ha đạt tiêu chuẩn GlobalGAP; 44.246 ha đạt 4C; 194 ha đạt Organic; 13.175 ha đạt Rainforest Alliance…
Với cà phê, diện tích ứng dụng các tiêu chuẩn sản xuất cũng ngày càng được mở rộng. Toàn tỉnh hiện có hơn 110 nghìn ha cà phê, sản lượng khoảng 365.340 tấn nhân, trong đó diện tích sản xuất theo tiêu chuẩn gần 56.700 ha.
Tiêu biểu là Công ty TNHH Cà phê Tropico Tây Nguyên (phường Diên Hồng) đã xây dựng 6 điểm liên kết sản xuất cà phê chất lượng cao tại các xã: Gào, Ia Băng, Mang Yang, Ia Hrung, Chư Păh.
Tổng Giám đốc công ty Nguyễn Hải Phong cho biết: Công ty xây dựng dự án phát triển cà phê sinh thái thông qua các mô hình vườn mẫu; phối hợp hướng dẫn người dân sử dụng phân bón hữu cơ, thuốc bảo vệ thực vật sinh học, đồng thời nâng tỷ lệ quả chín khi thu hoạch.
Niên vụ 2025-2026, công ty đã thu mua khoảng 15.000 tấn cà phê của các hộ liên kết để chế biến, cung cấp cho các thương hiệu rang xay trong nước và xuất khẩu.
Chanh dây là một trong những cây trồng hàng hóa chủ lực được nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã ứng dụng công nghệ vào sản xuất. Đến nay, toàn tỉnh có gần 6.000 ha, sản lượng khoảng 226.720 tấn/năm, trong đó 1.544 ha đạt chuẩn VietGAP.
Ông Hồ Hải Quân - Giám đốc Công ty CP Nafoods Gia Lai (phường An Phú) cho biết: Công ty đang liên kết với 37 hợp tác xã và hộ dân khu vực Tây Nguyên duy trì vùng trồng 5.000 ha chanh dây phục vụ chế biến xuất khẩu. Công ty cung cấp cây giống chất lượng cao, hỗ trợ người dân canh tác theo hướng bền vững, giúp năng suất đạt khoảng 35 tấn/ha.
Bên cạnh xuất khẩu quả tươi, công ty còn chế biến các sản phẩm từ chanh dây xuất bán qua hơn 70 quốc gia, mỗi năm xuất khẩu 5.000 tấn nước chanh dây cô đặc và 2.000 tấn nước ép chanh dây.
Tại xã Hoài Ân, Hợp tác xã Nông nghiệp thanh niên Hoài Ân đang liên kết với nông dân trồng hơn 460 ha bưởi da xanh theo hướng VietGAP; trong đó 95 ha đạt chứng nhận VietGAP và 7 ha được cấp mã số vùng trồng nội địa. Sản phẩm bưởi da xanh của hợp tác xã được chứng nhận OCOP, tiêu thụ tại các siêu thị, hệ thống cửa hàng thực phẩm sạch trong và ngoài tỉnh.
Theo ông Lê Quốc Lập - Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp thanh niên Hoài Ân, hợp tác xã thu mua bưởi cho nông dân với giá 15.000-30.000 đồng/kg, giúp người trồng đạt lợi nhuận khoảng 120-150 triệu đồng/ha/năm.
Hợp tác xã phấn đấu đến hết năm 2026 có thêm 100 ha bưởi đạt chứng nhận VietGAP và 200 ha được cấp mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu.
… đến thị trường toàn cầu
Từ những mô hình đang phát huy hiệu quả, việc ứng dụng khoa học công nghệ tiếp tục được các doanh nghiệp, hợp tác xã và tổ hợp tác mở rộng, hướng đến kiểm soát tốt hơn quy trình sản xuất và nâng khả năng đáp ứng thị trường trong nước và xuất khẩu.
Tại xã Ia Phí, diện tích dưa lưới sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP đã phát triển lên 14 ha. Theo ông Hoàng Ngọc Khang - Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp, Dịch vụ, Du lịch Hoàng Gia, 100% diện tích được đầu tư nhà màng, sử dụng hệ thống tưới tiết kiệm thông minh, ưu tiên phân bón hữu cơ.
Năng suất dưa đạt 3-4 tấn/sào, giá bán 15.000-30.000 đồng/kg, lợi nhuận 50-70 triệu đồng/sào/vụ. Hiệu quả này tạo động lực để người dân tiếp tục mở rộng diện tích sản xuất theo tiêu chuẩn.
Tại xã Ia Tôr, Công ty CP Phát triển Cao Nguyên Việt Nam đang trồng 300 ha chuối theo tiêu chuẩn GlobalGAP. Các khâu tưới nước, bón phân đều ứng dụng công nghệ tưới tiết kiệm, sử dụng phân bón hữu cơ và chế phẩm sinh học. Quy trình này giúp nâng cao chất lượng sản phẩm, năng suất khoảng 60 tấn/ha.
Mỗi năm, công ty xuất khẩu khoảng 18.000 tấn chuối sang các thị trường Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản... “Chúng tôi cũng đang áp dụng quy trình chăm sóc cà phê và dứa theo tiêu chuẩn hữu cơ để phục vụ xuất khẩu” - ông Tô Văn Nam - Giám đốc công ty nhấn mạnh.
Trong khi đó, Công ty TNHH một thành viên Hương Đất An Phú (phường An Phú) đang canh tác và liên kết với các hộ dân sản xuất 11 ha rau củ quả theo tiêu chuẩn VietGAP. Giám đốc công ty Nguyễn Nam Phong khẳng định quy trình được kiểm soát từ chọn giống, chăm sóc, thu hoạch đến sơ chế, chế biến.
Mỗi ngày, công ty cung ứng 3-4 tấn rau củ quả cho hệ thống siêu thị Co.opmart, VinMart, Aeon... và chuỗi cửa hàng thực phẩm sạch trên toàn quốc.
Theo ông Trần Xuân Khải - Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, việc sản xuất theo tiêu chuẩn góp phần nâng cao năng suất, chất lượng và khả năng đáp ứng thị trường.
Toàn tỉnh đã được cấp 451 mã số vùng trồng, tổng diện tích hơn 13.420 ha; trong đó có 346 mã số vùng trồng xuất khẩu, diện tích hơn 11.660 ha.
Tỉnh cũng được cấp 53 mã số cơ sở đóng gói xuất khẩu, với tổng công suất khoảng 2.670-2.885 tấn quả tươi/ngày.
Một số sản phẩm như chanh dây, chuối, cà phê, hồ tiêu, sầu riêng... đã tiếp cận các thị trường khó tính như EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc…
Kế hoạch đến năm 2030, tỉnh đặt mục tiêu tổng diện tích gieo trồng khoảng 779 nghìn ha, tổng sản lượng trên 10 triệu tấn; phấn đấu trên 50% giá trị xuất khẩu các sản phẩm chủ lực qua sơ chế, chế biến và chế biến sâu.
Để đạt mục tiêu này, ngành trồng trọt sẽ phối hợp hỗ trợ tổ chức lại sản xuất, phát triển các chuỗi liên kết gắn vùng nguyên liệu với cơ sở, nhà máy chế biến và thị trường; mở rộng vùng nguyên liệu tập trung, chuyên canh, quy mô lớn gắn với các tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, Rainforest Alliance, hữu cơ; tăng cường quản lý dịch hại tổng hợp, quản lý sức khỏe cây trồng và xây dựng mã số vùng trồng đạt chuẩn.
Cùng với đó là củng cố hợp tác xã, tổ hợp tác làm đầu mối tổ chức nông hộ tham gia chuỗi, hỗ trợ về quản trị, hợp đồng, điều hành vùng nguyên liệu và truy xuất nguồn gốc.
