Cùng với ổn định đầu ra, các doanh nghiệp đẩy mạnh cơ giới hóa, chuyển giao kỹ thuật, nâng năng suất, chất lượng mía và tận dụng phụ phẩm để tạo thêm giá trị.
Liên kết để nâng hiệu quả
Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Thị Tố Trân, diện tích cây mía trên địa bàn tỉnh liên tục được mở rộng để cung cấp cho các nhà máy sản xuất đường, chủ yếu là Công ty CP Nông nghiệp AgriS Gia Lai (phường Ayun Pa, thuộc Công ty CP Thành Thành Công - Biên Hòa) và Nhà máy đường An Khê (phường An Khê, thuộc Công ty CP Đường Quảng Ngãi).
Riêng niên vụ 2025-2026, diện tích mía toàn tỉnh khoảng 49.140 ha, sản lượng trên 3,562 triệu tấn. Vùng mía tập trung chủ yếu tại các khu vực Kông Chro, Kbang, Đak Pơ, Ia Pa, Krông Pa, Phú Thiện và An Khê.
“Mía có thể trồng trên đất gò, đồi, những nơi không chủ động được nguồn nước tưới, ít tốn công chăm sóc và phù hợp với điều kiện sản xuất của nhiều địa phương.
Những năm qua, năng suất bình quân đạt 68 tấn/ha, giá bán tương đối ổn định khoảng 1 triệu đồng/tấn, lợi nhuận đạt 25-30 triệu đồng/ha” - bà Trân cho biết.
Niên vụ 2026-2027, Nhà máy Đường An Khê liên kết gần 17.000 hộ trồng khoảng 36.800 ha mía tại Kông Chro, Kbang, Đak Pơ và An Khê, với các chính sách hỗ trợ vốn, giống, phân bón, vật tư, chuyển đổi cây trồng kém hiệu quả sang trồng mía, cơ giới hóa, chuyển giao kỹ thuật và bao tiêu toàn bộ sản lượng.
Theo ông Nguyễn Hoàng Phước - Phó Giám đốc Nhà máy Đường An Khê, nhà máy áp dụng giá bảo hiểm thu mua tại ruộng 1 triệu đồng/tấn đối với mía đạt 10 chữ đường; khi vào vụ, giá chính thức được xác định theo giá đường trên thị trường nhưng không thấp hơn mức bảo hiểm, đồng thời có chính sách bổ sung giá khi người trồng mía gặp rủi ro.
“Các năm trước, diện tích vùng nguyên liệu trên 30.000 ha/năm, nông dân đạt lợi nhuận 30 - 50 triệu đồng/ha; riêng niên vụ 2025-2026 giảm còn 15-30 triệu đồng/ha do giá vật tư tăng, mía giảm năng suất, chất lượng vì bị đổ ngã sau bão” - ông Phước cho biết.
Tại xã Đak Pơ, diện tích mía hằng năm duy trì trên 5.000 ha. Theo Phó Trưởng Phòng Kinh tế xã Nguyễn Vũ Thái, nhờ chính sách hỗ trợ của Nhà máy Đường An Khê, nông dân có lợi nhuận từ 20-30 triệu đồng/ha.
Còn ông Đinh Pớp (làng Gliêk, xã Đak Pơ) chia sẻ: Trừ niên vụ 2025-2026, những năm trước, 3 ha mía của gia đình cho thu nhập 60-90 triệu đồng/vụ.
Tương tự, Công ty CP Nông nghiệp AgriS Gia Lai cũng liên kết với nông dân tại Ia Pa, Ayun Pa, Krông Pa, Phú Thiện, Chư Sê và Chư Pưh.
Bà Vũ Thị Lan - Chủ tịch kiêm Giám đốc công ty - cho biết, phát triển bền vững vùng nguyên liệu phải gắn với nâng cao thu nhập cho nông dân liên kết. Công ty đầu tư vốn, hỗ trợ giống mới, cơ giới hóa, chuyển giao kỹ thuật, chi phí vận chuyển và phối hợp kiểm soát tiến độ, chi phí thu hoạch.
Niên vụ 2025-2026, diện tích vùng nguyên liệu đạt hơn 19.000 ha, năng suất bình quân 78 tấn/ha, tăng 3 tấn/ha so với niên vụ trước; lợi nhuận của nông dân liên kết khoảng 20-40 triệu đồng/ha.
Từ vùng nguyên liệu đến chuỗi tuần hoàn
Công ty CP Nông nghiệp AgriS Gia Lai đặt mục tiêu đến năm 2030 vùng nguyên liệu đạt 23.000 ha, năng suất 89 tấn/ha, sản lượng khoảng 2 triệu tấn.
Bà Vũ Thị Lan cho hay, công ty mở rộng diện tích có chọn lọc, nâng chất lượng mía; đẩy mạnh cơ giới hóa và các giải pháp về giống, dinh dưỡng, tưới tiêu, đặc biệt hệ thống tưới nhỏ giọt kết hợp năng lượng mặt trời để đưa nước và dinh dưỡng trực tiếp đến gốc mía.
Công ty tiếp tục thực hiện chính sách bảo hiểm giá thu mua mía tại ruộng tối thiểu 1 triệu đồng/tấn đối với mía đạt 10 chữ đường trong 3 năm liên tiếp; dự kiến dành khoảng 72 tỷ đồng hỗ trợ vận chuyển, tưới tái sinh gốc và đầu tư hệ thống tưới nhỏ giọt kết hợp năng lượng mặt trời.
Trong khi đó, Nhà máy Đường An Khê đang mở rộng công suất ép từ 18.000 lên 25.000 tấn mía/ngày, nâng công suất Nhà máy điện sinh khối An Khê từ 95 MW lên 135 MW.
Nhà máy cũng trình UBND tỉnh phương án đầu tư Nhà máy Ethanol An Khê với vốn hơn 1.742 tỷ đồng, hướng đến mô hình kinh tế tuần hoàn xanh; đồng thời xây dựng vùng nguyên liệu mía giai đoạn 2026-2030, phấn đấu đạt khoảng 40.000 ha, sản lượng 3,08 triệu tấn mía/năm.
Theo ông Nguyễn Hoàng Phước, nhà máy sẽ phát triển chuỗi sản xuất, chế biến tuần hoàn, tận dụng tối đa phụ phẩm để giảm chi phí và nâng cao hiệu quả. Cụ thể, bã mía được dùng sản xuất điện sinh khối; bã bùn và tro lò hơi được tận dụng sản xuất phân bón hữu cơ phục vụ vùng nguyên liệu.
Theo định hướng của UBND tỉnh, vùng nguyên liệu mía sẽ phát triển tập trung, quy mô lớn theo hướng xanh, tuần hoàn, gắn với tiêu thụ bền vững. Trọng tâm là áp dụng tiêu chí ESG, tận dụng phụ phẩm, giảm phát thải và nâng giá trị sản xuất.
Bà Nguyễn Thị Tố Trân cho biết ngành Nông nghiệp và Môi trường sẽ rà soát, mở rộng vùng nguyên liệu phù hợp; nhân rộng mô hình giảm phát thải, khuyến khích liên kết sản xuất, tiêu thụ.
Đồng thời, đẩy mạnh giống năng suất cao, cơ giới hóa, quy trình canh tác tiên tiến và sử dụng hợp lý vật tư nông nghiệp. Phụ phẩm được tận dụng để sản xuất năng lượng, phân bón và các sản phẩm giá trị gia tăng.
