Tiếp tục chương trình kỳ họp thứ I Quốc hội khóa XVI, sáng 21-4, các đại biểu thảo luận tại hội trường về những vấn đề then chốt của nền kinh tế. Trọng tâm thảo luận xoay quanh đánh giá bổ sung kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2025; tình hình thực hiện những tháng đầu năm 2026 và đặc biệt là định hướng chiến lược cho Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026-2030.
Tham gia thảo luận, đại biểu (ĐB) Lê Hoàng Anh (thành viên đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Gia Lai) nêu thực tế đầu tư tư nhân ở Việt Nam hiện phụ thuộc khoảng 80% vào tín dụng ngân hàng, trong khi lãi suất cho vay còn cao. Vì vậy, chỉ những ngành có lợi nhuận lớn hoặc hoạt động đầu cơ tài sản mới có thể chịu được, dẫn đến nhiều hệ lụy. Phần lớn dòng tín dụng đang chảy vào bất động sản mang tính đầu cơ. Giá nhà tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh đã đạt mức 25-30 lần thu nhập bình quân năm, trong khi thông lệ quốc tế lành mạnh chỉ khoảng 4-6 lần.
“Người trẻ phải lao động cật lực 30 năm vẫn khó mua được nhà, trong khi người thừa kế một mảnh đất lại có thể sở hữu dễ dàng. Điều này làm niềm tin vào sự công bằng xã hội bị lung lay. Đây không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn là vấn đề chính trị - xã hội dài hạn.
Thực tế cho thấy, Nhật Bản năm 1991, Mỹ năm 2008 và Trung Quốc hiện nay đều bắt đầu khủng hoảng từ đầu cơ bất động sản được nuôi dưỡng bằng tín dụng ngân hàng” - ĐB Lê Hoàng Anh phân tích.
Theo số liệu dư nợ tín dụng của 35 ngân hàng thương mại nước ta do Thư viện Quốc hội cung cấp, tín dụng bất động sản tăng 132% trong 4 năm, từ 1,955 triệu tỷ đồng (tháng 12-2021) lên 4,541 triệu tỷ đồng (tháng 2-2025), gấp 2,4 lần tốc độ tăng của tín dụng công nghiệp. Riêng giai đoạn 2024-2025, tín dụng bất động sản tăng đột biến 37,6% và chiếm 27,4% tổng tín dụng toàn hệ thống.
Trong khi đó, tín dụng công nghiệp chỉ tăng 9,4% và tín dụng nông, lâm, thủy sản thấp hơn nhiều. Đáng chú ý, tín dụng bất động sản năm 2025 gấp 1,81 lần tín dụng công nghiệp và gấp 5,3 lần tín dụng nông, lâm, thủy sản.
Trong khi bất động sản đầu cơ không tạo ra giá trị xuất khẩu, không tạo nhiều việc làm, dòng vốn lại bị “giam” trong tài sản đầu cơ thay vì chảy vào sản xuất. Điều này khiến nền kinh tế giống như “chạy marathon” nhưng đôi chân bị trói.
Do đó, ĐB Lê Hoàng Anh đề nghị Chính phủ kiểm soát tín dụng bất động sản đầu cơ bằng công cụ thị trường, tránh mệnh lệnh hành chính - dự trữ bắt buộc phân biệt theo lĩnh vực, để tín dụng dịch chuyển sang sản xuất và công nghệ.
Đồng thời, cần thu phí sử dụng đất theo hiệu quả kinh tế và thời gian đưa đất vào sử dụng. Trước mắt đề nghị Quốc hội đưa vào Luật Thủ đô thông qua kỳ này thí điểm tại Hà Nội và cuối năm đưa vào Luật Đô thị đặc biệt thực hiện tại TP. Hồ Chí Minh.
Theo đó, đất ở các dự án chậm triển khai quá 24 tháng phải chịu mức phí tăng dần; nhà, đất thứ hai trở lên không đưa vào sử dụng hoặc cho thuê cũng cần áp dụng mức phí lũy tiến phù hợp. Nguồn thu này nên đưa vào quỹ phát triển nhà ở xã hội, tái thiết chung cư cũ và hạ tầng đô thị thiết yếu.
“Đây là giải pháp đánh đúng vào động cơ đầu cơ, buộc đất đai quay về giá trị sử dụng thực, tạo không gian cho tăng trưởng bền vững” - ĐB Hoàng Anh nhìn nhận.
Bên cạnh đó, chỉ số ICOR (Incremental Capital Output Ratio - Hiệu quả sử dụng vốn đầu tư) của Việt Nam đang ở mức cao - khoảng 6,4. Theo ĐB Lê Hoàng Anh, có 3 nguyên nhân gốc rễ.
Một là, ngân sách đầu tư dàn trải, nhiều dự án khánh thành kỹ thuật nhưng chưa đưa vào sử dụng, chưa phát huy hiệu quả; dự án kéo dài đồng nghĩa chi phí tăng, ICOR tăng. Hai là, chuẩn bị đầu tư yếu, đánh giá hiệu quả trước và sau hoàn thành bị xem nhẹ, chi phí phi chính thức cao. Ba là, vốn đầu tư công ứ đọng, phân bổ không kịp thời. Điển hình, dự án trọng điểm quốc gia như Cao tốc Pleiku - Quy Nhơn, Quốc hội đã quyết định chủ trương đầu tư và đã thi công 5 tháng nhưng đến nay vẫn chưa được giao vốn năm 2026 (9.100 tỷ đồng).
“ICOR cao không phải do thiếu vốn mà do thừa dự án, thiếu kỷ luật, thiếu trách nhiệm giải trình. Bơm thêm tiền vào hệ thống quản trị kém chỉ làm ICOR tăng thêm” - ĐB Hoàng Anh chỉ rõ.
Trên cơ sở các phân tích cụ thể đó, ĐB Lê Hoàng Anh đề nghị Chính phủ thực hiện 3 giải pháp.
Thứ nhất, cắt giảm ít nhất 30% số dự án đầu tư, nhưng phải dựa trên nguyên tắc: loại bỏ dự án kém hiệu quả, giữ lại dự án có sức lan tỏa cao.
Thứ hai, sớm ban hành hướng dẫn hạch toán hiệu quả kinh tế - xã hội theo yêu cầu tại Kết luận số 18-KL/TW Hội nghị lần thứ 2 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV. Hạch toán phải phù hợp từng loại dự án, đồng thời đánh giá bắt buộc sau 3 năm hoàn thành để so sánh với cam kết ban đầu và công khai kết quả.
Thứ ba, đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản trị đầu tư công, số hóa toàn bộ vòng đời dự án, thiết lập bảng điều khiển theo thời gian thực để theo dõi tiến độ, giải ngân, cảnh báo vượt dự toán và xác định trách nhiệm từng khâu.
ĐB Lê Hoàng Anh nhấn mạnh: Mục tiêu tăng trưởng hai con số là khả thi, nhưng chỉ đạt được khi cải cách đúng trọng tâm. Không phải ban hành thêm văn bản hay bơm thêm vốn, mà cần thay đổi cơ chế phân bổ, buộc mỗi đồng vốn đầu tư phải chứng minh được giá trị thực.
