Theo quy định hiện hành, trường hợp bị can, bị cáo trốn hoặc không biết đang ở đâu và việc truy nã không có kết quả có thể được điều tra, truy tố, xét xử vắng mặt nếu đáp ứng đủ điều kiện.
Quy định này được cụ thể hóa tại Thông tư liên tịch số 05/2025 của Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao và Tòa án nhân dân tối cao, có hiệu lực từ ngày 1-7-2025.
Theo quy định, “truy nã không có kết quả” là trường hợp cơ quan điều tra đã ra quyết định truy nã, áp dụng các biện pháp xác minh, truy bắt nhưng đến khi hết thời hạn tố tụng, người bị truy nã không đầu thú hoặc chưa bị bắt.
Để điều tra, truy tố, xét xử vắng mặt, hồ sơ phải có đủ chứng cứ, tài liệu xác định bị can, bị cáo thực hiện tội phạm; đồng thời quyền bào chữa của họ phải được bảo đảm.
Đáng chú ý, nếu sau khi có quyết định đưa vụ án ra xét xử mà bị cáo bỏ trốn, Hội đồng xét xử tạm đình chỉ vụ án và yêu cầu truy nã. Hết 15 ngày kể từ ngày có quyết định truy nã mà chưa bắt được, cơ quan ra quyết định truy nã thông báo cho Tòa án. Khi đủ điều kiện, Tòa án có thể phục hồi vụ án và xét xử vắng mặt.
Theo Bộ luật Tố tụng hình sự, bản án, quyết định và phần bản án, quyết định sơ thẩm không bị kháng cáo, kháng nghị sẽ có hiệu lực khi hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị theo quy định.
Đối với người vắng mặt tại phiên tòa, thời hạn kháng cáo được xác định theo quy định riêng. Vì vậy, thời điểm bản án có hiệu lực phải căn cứ việc giao, niêm yết bản án và thời hạn kháng cáo, kháng nghị trong từng trường hợp, chứ không phụ thuộc vào việc đã bắt được người bị truy nã hay chưa.
Sau này, nếu người bị kết án bị bắt hoặc ra đầu thú, bản án đã có hiệu lực không tự động bị hủy và vụ án cũng không mặc nhiên được xét xử lại từ đầu. Việc kháng cáo hoặc xem xét lại bản án phải thực hiện theo trình tự tố tụng do pháp luật quy định.
