Ông Trần Lê Hồng - Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) - cho biết hiện thế giới chưa có sự thống nhất về việc ai sẽ được hưởng quyền đối với sản phẩm do AI tạo ra.
Có quan điểm cho rằng quyền này thuộc về đơn vị phát triển AI vì họ tạo ra công cụ và thuật toán vận hành hệ thống. Trong khi đó, nhiều ý kiến khác cho rằng người sử dụng AI mới là chủ thể sáng tạo, bởi họ cung cấp dữ liệu đầu vào và đưa ra các yêu cầu để tạo ra sản phẩm cuối cùng.
Theo ông Hồng, thực tế còn phức tạp hơn khi phía sau một sản phẩm AI còn có những người xây dựng thuật toán, chủ sở hữu dữ liệu huấn luyện và nhiều bên liên quan khác. Chính vì vậy, các quốc gia vẫn đang thận trọng trong việc xây dựng khung pháp lý.
Tại Việt Nam, pháp luật hiện hành chưa chính thức công nhận hay bác bỏ quyền sở hữu đối với sản phẩm do AI tạo ra. Các quy định hiện vẫn dựa trên nguyên tắc truyền thống, theo đó tác giả của sáng chế hoặc tác phẩm phải là con người. Nếu không chứng minh được AI chỉ đóng vai trò công cụ hỗ trợ sáng tạo, đơn đăng ký bảo hộ sẽ khó được chấp nhận.
Tuy nhiên, AI đã lần đầu tiên được đề cập trong Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi có hiệu lực từ ngày 1-4-2025. Đây được xem là bước đi mang tính định hướng chính sách, thể hiện quan điểm khuyến khích phát triển AI, đồng thời tạo cơ sở nghiên cứu các giải pháp pháp lý phù hợp trong tương lai.
Một vấn đề khác cũng đang nhận được nhiều sự quan tâm là việc AI có thể sao chép hình ảnh, giọng nói của cá nhân. Theo ông Trần Lê Hồng, hình ảnh cá nhân thuộc quyền nhân thân và được pháp luật bảo vệ. Người bị sử dụng hình ảnh trái phép có quyền yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm hoặc bồi thường thiệt hại. Đối với giọng nói, đây là lĩnh vực còn mới và cần tiếp tục nghiên cứu để xác định phạm vi bảo hộ cũng như cơ chế xử lý phù hợp.
Về việc AI bắt chước phong cách sáng tác của các họa sĩ hoặc nghệ sĩ nổi tiếng, đại diện Cục Sở hữu trí tuệ cho biết pháp luật chỉ bảo hộ tác phẩm cụ thể chứ không bảo hộ phong cách sáng tạo. Vì vậy, việc AI học hỏi hoặc tái hiện một phong cách nghệ thuật nhất định về nguyên tắc không bị xem là hành vi xâm phạm bản quyền.
