Sau sáp nhập, quy hoạch chung cấp xã không còn là công cụ quản lý xây dựng đơn thuần mà đang trở thành nền tảng để tỉnh tái tổ chức không gian phát triển, phân vai lại các vùng động lực và tạo lợi thế cạnh tranh mới trong thu hút đầu tư.
Ngay sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp vào ngày 1-7-2025, Gia Lai đã khẩn trương triển khai điều chỉnh quy hoạch tỉnh theo trình tự rút gọn để đáp ứng yêu cầu phát triển trong tình hình mới.
Quy hoạch đi trước
Hiện nay, 110 xã và 1 phường (Ayun Pa) đã hoàn thành phê duyệt quy hoạch chung cấp xã. Riêng các phường thuộc các thành phố, thị xã trước đây như Quy Nhơn, Pleiku, An Nhơn, Hoài Nhơn và An Khê đang tiếp tục hoàn thiện quy hoạch chung, dự kiến hoàn thành trong quý IV/2026.
Đáng chú ý là Quy Nhơn và Pleiku sẽ quy hoạch mở rộng thành 2 đô thị động lực với quy mô lần lượt 119,08 nghìn ha và 126,3 nghìn ha.
Ông Lê Đăng Tuấn - Phó Giám đốc Sở Xây dựng - cho biết: Quy hoạch chung sau sáp nhập là cơ sở để cụ thể hóa định hướng phát triển đô thị, nông thôn và các khu chức năng; đồng thời, tạo nền tảng cho quản lý đầu tư xây dựng, huy động nguồn lực và cải thiện môi trường đầu tư.
Điểm đáng chú ý là quy hoạch không phát triển theo tư duy địa giới hành chính cũ mà chuyển sang tư duy liên kết vùng và phân vai không gian phát triển. Các hành lang kinh tế như Quy Nhơn - An Khê - Pleiku hay trục Đông - Tây kết nối Campuchia được xác định là trục tăng trưởng chiến lược của tỉnh trong giai đoạn mới.
Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Tự Công Hoàng, quy hoạch phải đi trước một bước để tạo dư địa phát triển lâu dài, tránh tư duy ngắn hạn. Nếu chậm tổ chức lại không gian phát triển, nhiều địa phương sẽ bỏ lỡ cơ hội đón đầu hạ tầng chiến lược và dòng vốn đầu tư mới.
Trong định hướng điều chỉnh Quy hoạch tỉnh giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, Gia Lai ưu tiên phát triển công nghiệp chế biến, logistics, năng lượng tái tạo, nông nghiệp công nghệ cao, du lịch, kinh tế số và trí tuệ nhân tạo. Điều đó cho thấy quy hoạch lần này không chỉ “vẽ lại địa giới” mà đang tái định hình cấu trúc kinh tế của tỉnh.
Tạo xung lực phát triển mới
Sau sáp nhập, sự cạnh tranh phát triển giữa các địa phương của tỉnh đang bước sang giai đoạn mới. Lợi thế không còn chỉ dựa vào vị trí địa lý hay tài nguyên sẵn có mà phụ thuộc ngày càng lớn vào tốc độ hoàn thiện quy hoạch, khả năng chuẩn bị quỹ đất, hạ tầng kết nối và năng lực thu hút đầu tư. Trong cấu trúc phát triển mới, mỗi địa phương đang được định vị theo những vai trò khác nhau để hình thành các vùng động lực liên kết.
Quy hoạch chung phường Diên Hồng được định hướng trở thành không gian thương mại - dịch vụ chất lượng cao gắn với nâng cao chất lượng sống đô thị.
Theo ông Đoàn Hữu Dũng - Bí thư Đảng ủy phường, địa phương tập trung phát triển các ngành dịch vụ giá trị gia tăng cao, đồng thời khai thác không gian hồ Diên Hồng theo hướng bền vững nhằm phát triển du lịch, giữ cảnh quan và không gian sống cho người dân.
Còn xã Chư Sê được định hình là đầu mối logistics và chế biến nông sản ở cửa ngõ phía Nam Tây Nguyên. Lợi thế kết nối của QL 14 và QL 25 giúp địa phương hình thành trục giao thương Bắc - Nam, Đông - Tây thuận lợi cho logistics, công nghiệp chế biến và trung chuyển hàng hóa.
Khu vực Tây Bắc của xã ưu tiên phát triển logistics, công nghiệp chế biến và nông nghiệp công nghệ cao; khu trung tâm phát triển thương mại, dịch vụ và dân cư chất lượng cao; còn phía Đông Nam khai thác du lịch sinh thái gắn với thác Phú Cường, thác Queng Ó và không gian văn hóa cồng chiêng.
Ông Trần Minh Triều - Chủ tịch UBND xã Chư Sê - cho rằng, quy hoạch mới sẽ giúp địa phương khai thác hiệu quả hơn tiềm năng logistics, chế biến nông sản và phát triển đô thị sinh thái, tạo điều kiện chuyển dịch cơ cấu kinh tế và nâng cao thu nhập cho người dân.
Không chỉ mở ra cơ hội đầu tư, quy hoạch cũng đang tạo ra những chuyển động mới về sinh kế và lao động địa phương.
Ông Bùi Duy Hải - Giám đốc Công ty CP Chế biến xuất nhập khẩu Green Tropical (xã Chư Sê) cho biết, lợi thế đất đai, khí hậu và vùng nguyên liệu là cơ sở để doanh nghiệp (DN) đầu tư nhà máy chế biến sâu tại Chư Sê.
DN đang xây dựng mô hình sản xuất khép kín từ liên kết vùng nguyên liệu đến chế biến, tiêu thụ với hơn 100 ha cà phê hữu cơ cùng nhiều diện tích sầu riêng, chanh dây và cây ăn quả.
Ở khu vực phía Đông tỉnh, nhiều địa phương đang mở rộng không gian công nghiệp, logistics và đô thị mới gắn với lợi thế kết nối Duyên hải Nam Trung Bộ.
Xã Canh Vinh được định vị là “cửa ngõ công nghiệp - logistics” phía Đông Nam của tỉnh nhờ lợi thế kết nối giữa Tây Nguyên và Duyên hải Nam Trung Bộ thông qua QL 19C, cao tốc Bắc - Nam, tuyến Long Vân - Long Mỹ và tuyến đường sắt tốc độ cao trong tương lai.
Theo Chủ tịch UBND xã Dương Hiệp Hòa, quy hoạch địa phương dành quỹ đất lớn cho các khu công nghiệp, cảng cạn, trung tâm logistics và đô thị dịch vụ gắn với Khu kinh tế Nhơn Hội. Đến năm 2045, dân số địa phương dự kiến vượt 82.000 người.
Khác với các địa phương thiên về logistics và công nghiệp, xã Bình Khê được định hướng phát triển theo mô hình kinh tế đa trụ cột dựa trên công nghiệp, nông nghiệp công nghệ cao và năng lượng.
Chủ tịch UBND xã Nguyễn Công Đệ cho hay, quy hoạch chung xã Bình Khê đến năm 2045 không chỉ là cơ sở quản lý xây dựng mà còn là nền tảng pháp lý để địa phương định hình không gian phát triển dài hạn. Địa phương đã phân định rõ 4 phân vùng phát triển, lấy khu trung tâm hành chính - dịch vụ mới tại Tây Thuận làm hạt nhân lan tỏa.
Hiện nay, nhiều dự án công nghiệp và hạ tầng quy mô lớn tại xã Bình Khê đang được xúc tiến như Khu công nghiệp Tây Giang (300 ha) vốn đầu tư hơn 1.797 tỷ đồng, Cụm công nghiệp Tây Giang, Cụm công nghiệp Cầu 16, các dự án chăn nuôi và sản xuất phục vụ nông nghiệp…
Tác động từ quy hoạch bước đầu đã thể hiện rõ khi quý I/2026, tốc độ tăng trưởng công nghiệp - xây dựng của xã Bình Khê đạt 9,55%, tổng giá trị sản phẩm tăng 7,2%.
Trong quá trình tái cấu trúc không gian phát triển sau sáp nhập, quy hoạch không còn là câu chuyện bản vẽ hay thủ tục hành chính đơn thuần mà đang trở thành năng lực cạnh tranh mới của từng địa phương trong cuộc đua thu hút đầu tư, mở rộng không gian phát triển và hình thành các cực tăng trưởng mới của tỉnh.
