Thực trạng này cho thấy, những lỏng lẻo trong công tác quản lý đất đai trước đây nay đang ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi hợp pháp của người dân.
Theo phản ánh của ông Trần Văn Khánh (ở thôn Hòa Ninh, xã Phù Mỹ Đông), gia đình ông sử dụng thửa đất số 647, tờ bản đồ số 14, diện tích gần 450 m2 từ năm 1991.
Thửa đất nằm ngay mặt tiền tỉnh lộ 632, thuộc khu dân cư hiện hữu của thôn Hòa Ninh. Đến năm 1998, gia đình ông xây dựng căn nhà cấp 4 trên thửa đất này, sinh sống ổn định đến nay, không xảy ra tranh chấp, cũng không bị xử lý vi phạm.
Đầu năm 2026, khi làm thủ tục xin cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ), ông Khánh bất ngờ nhận thông báo từ chối của UBND xã Phù Mỹ Đông với lý do “thửa đất thuộc quỹ đất công ích do địa phương quản lý”. Ông Khánh cho hay: “Gia đình tôi sử dụng đất hơn 30 năm, xây nhà cũng không bị ngăn chặn.
Nếu là đất công ích thì phải có quản lý, đấu giá hoặc cho thuê hằng năm. Nay đột ngột kết luận như vậy khiến quyền lợi của chúng tôi bị ảnh hưởng nghiêm trọng”.
Không chỉ trường hợp ông Khánh, theo tìm hiểu của phóng viên, ở xã Phù Mỹ Đông hiện có khoảng 100 trường hợp tương tự.
Điểm chung là các hộ đều sử dụng đất ổn định hàng chục năm, xây dựng nhà ở từ lâu, không tranh chấp, không bị xử phạt, nhưng vẫn không được cấp sổ đỏ với lý do “thuộc quỹ đất công ích”.
Điều đáng nói là trong suốt quá trình người dân sử dụng đất, chính quyền địa phương không có động thái quản lý cụ thể như lập phương án khai thác, đấu giá hoặc cho thuê quỹ đất công ích theo quy định. Thực tế, nhiều khu đất gần như bị “bỏ ngỏ”, để người dân tự canh tác, sử dụng ổn định trong thời gian dài.
“UBND xã Phù Mỹ Đông từ chối cấp sổ đỏ cho người dân với lý do cứng nhắc về nguồn gốc đất công ích, trong khi thực tế trước đây địa phương không quản lý đúng quy định, không tổ chức đấu giá hoặc cho thuê đất hằng năm.
Điều này khiến nhiều hộ gia đình sử dụng đất ổn định, xây dựng nhà ở lâu dài nhưng không có giấy tờ pháp lý” - ông Đ.V.T. (thôn Xuân Thạnh Nam) bức xúc.
Theo Phòng Kinh tế xã Phù Mỹ Đông, căn cứ hồ sơ địa chính, thửa đất ông Khánh đề nghị cấp sổ đỏ lần đầu có nguồn gốc thuộc quỹ đất công ích do UBND xã Mỹ An (huyện Phù Mỹ cũ) quản lý.
Tuy nhiên, trước đây UBND xã Mỹ An không đưa quỹ đất này ra đấu giá, cho thuê theo đúng quy định pháp luật. Không riêng trường hợp ông Khánh, thực tế tại địa phương còn nhiều hộ đang sử dụng quỹ đất công ích do xã quản lý. Thế nhưng, trong giai đoạn trước, chính quyền chưa tổ chức đấu giá, cho thuê theo quy định mà để người dân tự sử dụng, canh tác.
“Do chính quyền cấp xã trước kia thiếu sâu sát, thậm chí buông lỏng nên nhiều diện tích đất công ích chỉ quản lý trên hồ sơ. Thực tế, các quỹ đất này không được đấu giá, cho thuê hằng năm theo quy định mà để người dân sử dụng ổn định” - ông Nguyễn Hoài Thay, Phó Trưởng Phòng Kinh tế xã Phù Mỹ Đông - thẳng thắn cho biết.
Theo ông Thay, đây là một trong những tồn tại, vướng mắc lớn trong công tác quản lý đất đai và giải quyết cấp sổ đỏ lần đầu cho người dân. Thời gian tới, địa phương sẽ rà soát, tổng hợp và xin ý kiến cơ quan chuyên môn cấp tỉnh để có hướng xử lý phù hợp, đảm bảo thấu tình, đạt lý.
Từ thực tế trên cho thấy, hệ lụy của việc buông lỏng quản lý đất đai không chỉ dừng ở sai sót hành chính, mà đang trực tiếp đưa người dân vào nhiều rủi ro, thiệt thòi.
Họ không thể thế chấp tài sản đã sử dụng ổn định lâu dài để vay vốn, không thể chuyển nhượng và chưa được pháp luật bảo vệ đầy đủ quyền lợi đối với tài sản đã gắn bó tới vài ba chục năm.
Vấn đề đặt ra hiện nay không chỉ là “có cấp hay không”, mà là cấp như thế nào để vừa đúng quy định pháp luật, vừa đảm bảo yếu tố lịch sử và quyền lợi thực tế của người dân. Nếu không có giải pháp thỏa đáng, những hệ lụy từ quản lý yếu kém trong quá khứ sẽ tiếp tục trở thành gánh nặng cho hiện tại.
