Hoạt động này, nhất là ở vùng sâu, vùng xa và vùng đồng bào dân tộc thiểu số, giúp các cặp đôi chủ động chuẩn bị cho cuộc sống gia đình và sinh ra những đứa con khỏe mạnh.
Nâng cao nhận thức cho thanh niên
Bà Trần Thị Lệ Kiều - Chi cục trưởng Chi cục Dân số (Sở Y tế) cho biết: Trong những năm qua, công tác chăm sóc sức khỏe sinh sản (SKSS), sức khỏe tình dục cho vị thành niên, thanh niên được ngành y tế xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm nâng cao chất lượng dân số và chuẩn bị nguồn nhân lực cho tương lai.
Chi cục Dân số phối hợp với các đơn vị triển khai nhiều hoạt động truyền thông, tư vấn về SKSS, sức khỏe tình dục; giáo dục kỹ năng sống; tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn; phòng tránh mang thai ngoài ý muốn, bệnh lây truyền qua đường tình dục; phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Các hoạt động được triển khai đa dạng tại trường học, trên mạng xã hội, phương tiện thông tin đại chúng và thông qua mạng lưới y tế cơ sở, góp phần nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi của thanh thiếu niên.
Tuy nhiên, theo bà Kiều, một bộ phận thanh thiếu niên, nhất là ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa, còn hạn chế kiến thức và kỹ năng chăm sóc SKSS. Tâm lý e ngại khi trao đổi về giới tính, sức khỏe tình dục vẫn phổ biến. Trong khi đó, thông tin trên môi trường mạng nhiều nhưng khó chọn lọc, tiềm ẩn nguy cơ tiếp nhận thông tin sai lệch.
Đáng chú ý, việc khám sức khỏe tiền hôn nhân vẫn chưa đạt hiệu quả như mong muốn. Nhiều thanh niên đến tuổi kết hôn chưa nhận thức đầy đủ vai trò, ý nghĩa của việc kiểm tra sức khỏe trước khi xây dựng gia đình.
Anh Rơ Lan H’Danh (xã Al Bá) chia sẻ: “Hai vợ chồng tôi kết hôn từ năm 2020 nhưng không đi khám sức khỏe tiền hôn nhân. Khi đó, chúng tôi chưa nhận thức được tầm quan trọng của việc này. Sau này được tuyên truyền mới hiểu đây là việc rất cần thiết”.
Chủ động sàng lọc, dự phòng
Theo bác sĩ CKII Lê Đức Thọ - Trưởng Khoa Sản, Bệnh viện Sản - Nhi tỉnh, khám sức khỏe tiền hôn nhân giúp các cặp đôi đánh giá sức khỏe tổng quát, SKSS; phát hiện sớm bệnh lý di truyền, bệnh truyền nhiễm và những nguy cơ ảnh hưởng đến khả năng sinh sản. Qua đó, các cặp đôi có thể chủ động xây dựng kế hoạch sinh con an toàn và chuẩn bị tốt hơn cho cuộc sống gia đình.
Câu chuyện của chị Lê Thị Hồng (xã Mang Yang) là một ví dụ. Chị có 3 người con, trong đó 1 cháu mang gen bệnh và 1 cháu mắc bệnh tan máu bẩm sinh phải đến bệnh viện truyền máu định kỳ hằng tháng. Chị Hồng cho biết, trước đây hai vợ chồng yêu nhau rồi kết hôn mà không đi khám sức khỏe tiền hôn nhân, cũng không biết mình mang gen bệnh. Chỉ đến khi con mắc bệnh, gia đình mới hiểu được tầm quan trọng của việc khám và sàng lọc trước khi kết hôn.
Theo các bác sĩ, bệnh tan máu bẩm sinh (Thalassemia) là một trong những bệnh di truyền khá phổ biến hiện nay. Nếu cả vợ và chồng cùng mang gen bệnh thì nguy cơ sinh con mắc bệnh thể nặng rất cao. Điều đáng nói là những nguy cơ này hoàn toàn có thể được phát hiện thông qua xét nghiệm và tư vấn tiền hôn nhân.
Bác sĩ Lê Đức Thọ cho rằng, nhiều người vẫn nghĩ khám sức khỏe tiền hôn nhân chỉ đơn thuần là kiểm tra sức khỏe tổng quát. Trên thực tế, đây còn là cơ hội để phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ ảnh hưởng đến SKSS, tư vấn chế độ dinh dưỡng, tiêm chủng, chuẩn bị tâm lý và kiến thức cần thiết trước khi bước vào cuộc sống hôn nhân.
Theo bà Trần Thị Lệ Kiều, thời gian tới, ngành y tế tiếp tục triển khai Luật Dân số năm 2025 và Nghị định số 168/2026/NĐ-CP; đổi mới công tác truyền thông theo hướng hiện đại, thân thiện; tạo điều kiện để thanh niên tiếp cận đầy đủ kiến thức và dịch vụ chăm sóc SKSS, sức khỏe tình dục, tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn và dự phòng vô sinh.
“Thanh niên hôm nay chính là những người làm cha, làm mẹ trong tương lai. Đầu tư cho SKSS của thanh niên chính là đầu tư cho chất lượng dân số của nhiều thế hệ. Vì vậy, công tác truyền thông phải đi trước một bước để thanh niên được tiếp cận thông tin chính xác, khoa học và kịp thời” - bà Kiều nhấn mạnh.
